نظارت اجتماعی 3/5
رفیقٌ بما یأمُر و رفیقٌ بما یَنهیٰ
طبق آیه ۱۰۴ آل عمران دعوت به خیر بر امر به معروف و نهی از منکر مقدم است و همانطور که گفتیم بهترین دعوت کننده؛ دعوت غیر مستقیم و رفتاریست.
اما در مواردی که با معروف و منکر طرفیم، وظیفه امر به معروف است و نهی از منکر، و با استناد به همان آیه و دیگر آیات و روایات که امر به معروف بر نهی از منکر مقدم است میگویم: «اول امر به معروف و سپس نهی از منکر»شاید سخنی بدیهی باشد لکن برای یک ذهن با قواعد ریاضی این دو تفاوتی ندارند!برای یک ذهنی که منفی در منفی برایش مثبت است: ترک معروف منکر است؛ و امر به معروف هم یعنی نهی از ترک معروف. و همینطور ترک منکر معروف است؛ و نهی از منکر یعنی امر به ترک منکر.اما برای یک انسان که همه جوانب یک عمل را میسنجد بین «بُکُن» و «نَکُن» بسیار تفاوت است.امر؛ فرمان به چیزیست که آن چیز یک راهکار است، لکن نهی صرفا بازدارنده است و راهحلی جلوی پای طرف مقابل نمیگذارد.
باز مثال از قوم لوط؛ (بنگرید به آیه ۷۸ هود) حضرت لوط ابتدا امر به معروف میکند: «قَالَ يَا قَوْمِ هَٰؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ۖ فَاتَّقُوا اللَّهَ» و بعد نهی از منکر میکند: «وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي ۖ أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ»
امر به معروف و نهی از منکر نیز شرایطی دارد؛امام صادق علیه السلام:«إِنَّمَا یَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ مَنْ کَانَتْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ عَالِمٌ بِمَا یَأْمُرُ عَالِمٌ بِمَا یَنْهَى عَادِلٌ فِیمَا یَأْمُرُ عَادِلٌ فِیمَا یَنْهَى رَفِیقٌ بِمَا یَأْمُرُ رَفِیقٌ بِمَا یَنْهَى» (تحف العقول، ص۳۵۸)تنها کسى مىتواند امر به معروف و نهى از منکر نماید که داراى سه صفت باشد: به آنچه امر مىکند و از آنچه نهى مىنماید آگاه باشد، عادلانه امر کند و نهى نماید، با مهربانى امر و نهى کند.
ادامه دارد...
رفیقٌ بما یأمُر و رفیقٌ بما یَنهیٰ
طبق آیه ۱۰۴ آل عمران دعوت به خیر بر امر به معروف و نهی از منکر مقدم است و همانطور که گفتیم بهترین دعوت کننده؛ دعوت غیر مستقیم و رفتاریست.
اما در مواردی که با معروف و منکر طرفیم، وظیفه امر به معروف است و نهی از منکر، و با استناد به همان آیه و دیگر آیات و روایات که امر به معروف بر نهی از منکر مقدم است میگویم: «اول امر به معروف و سپس نهی از منکر»شاید سخنی بدیهی باشد لکن برای یک ذهن با قواعد ریاضی این دو تفاوتی ندارند!برای یک ذهنی که منفی در منفی برایش مثبت است: ترک معروف منکر است؛ و امر به معروف هم یعنی نهی از ترک معروف. و همینطور ترک منکر معروف است؛ و نهی از منکر یعنی امر به ترک منکر.اما برای یک انسان که همه جوانب یک عمل را میسنجد بین «بُکُن» و «نَکُن» بسیار تفاوت است.امر؛ فرمان به چیزیست که آن چیز یک راهکار است، لکن نهی صرفا بازدارنده است و راهحلی جلوی پای طرف مقابل نمیگذارد.
باز مثال از قوم لوط؛ (بنگرید به آیه ۷۸ هود) حضرت لوط ابتدا امر به معروف میکند: «قَالَ يَا قَوْمِ هَٰؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ۖ فَاتَّقُوا اللَّهَ» و بعد نهی از منکر میکند: «وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي ۖ أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ»
امر به معروف و نهی از منکر نیز شرایطی دارد؛امام صادق علیه السلام:«إِنَّمَا یَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ مَنْ کَانَتْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ عَالِمٌ بِمَا یَأْمُرُ عَالِمٌ بِمَا یَنْهَى عَادِلٌ فِیمَا یَأْمُرُ عَادِلٌ فِیمَا یَنْهَى رَفِیقٌ بِمَا یَأْمُرُ رَفِیقٌ بِمَا یَنْهَى» (تحف العقول، ص۳۵۸)تنها کسى مىتواند امر به معروف و نهى از منکر نماید که داراى سه صفت باشد: به آنچه امر مىکند و از آنچه نهى مىنماید آگاه باشد، عادلانه امر کند و نهى نماید، با مهربانى امر و نهى کند.
ادامه دارد...
۲۰:۴۵