شاخصهای قابلیت فرایند (Process Capability Indices) Cp و Cpk
وقتی مشتری یک محصول میخرد، فقط یک چیز میخواهد: محصولی دقیق، یکنواخت و قابل اعتماد.
اما سؤال مهم این است:
چطور میفهمیم خط تولید ما همیشه محصول خوب میسازد، نه فقط بعضی وقتها؟
اینجاست که دو شاخص ساده اما مهم وارد میشوند: Cp و Cpk.
این شاخصها کمک میکنند بفهمیم:
آیا فرایند توانایی ساخت محصول درست را دارد؟
آیا در عمل هم همانقدر خوب کار میکند؟
آیا مشتری میتواند روی کیفیت ما حساب کند؟
Cp = پتانسیل خط تولید
Cp مثل این میماند که بگوییم:
«اگر همه چیز عالی پیش برود، این فرایند توانایی ساخت محصول درست را دارد یا نه؟»
مثال:
اگر وزن بیسکویت باید بین ۹۰ تا ۱۱۰ گرم باشد، Cp نشان میدهد آیا ماشین میتواند محصولی در این محدوده تولید کند.
پس Cp = ظرفیت بالقوه فرایند.
Cpk = عملکرد واقعی
Cpk به ما میگوید:
«فرایند نهتنها توانایی ساخت محصول خوب را دارد… بلکه در عمل هم چقدر درست کار میکند؟»
ممکن است:
ماشین خوب باشد،
قطعات دقیق باشند،
اما محصولها کمی سبکتر یا سنگینتر از حد وسط تولید شوند.
اینجاست که Cpk نشان میدهد مشتری واقعاً محصول یکنواخت دریافت میکند یا نه.
مثال خیلی سادهمشتری وزن هدف را ۱۰۰ گرم تعیین کرده و اجازهٔ تلرانس ±۱۰٪ میدهد، یعنی محصول باید بین ۹۰ تا ۱۱۰ گرم قرار گیرد.بنابراین هر وزنی خارج از این محدوده از نظر مشتری قابلقبول نیست و کیفیت محصول را مخدوش میکند.
محئوده وزن استاندارد بیسکویت: ۹۰ تا ۱۱۰ گرم- وزن ایده آل 100 گرم
میانگین واقعی محصولات تولید شده: ۹۷.۶ گرم
نوسان وزنها: کم
نتیجه:
Cp = 1.67 یعنی ماشین پتانسیل عالی دارد.
Cpk = 1.27 یعنی عملکرد واقعی خوب است، اما هنوز کاملاً در مرکز محدوده نیست.
این تفاوت یعنی: پتانسیل فرایند همیشه برابر عملکرد واقعی نیست.
محدوده قابل قبول Cp و Cpk
کمتر از 1 - کیفیت ضعیف، خروجی غیرقابل اعتماد🟡 ۱ تا ۱.۳۳ - قابل قبول ولی پرریسک🟢 ۱.۳۳ تا ۱.۶۷ - خوب
بیشتر از ۱.۶۷ - عالی و پایدار
در صنایع حساس مثل خودرو و پزشکی معمولاً Cpk بالاتر از ۱.۶۷ نیاز است.
جمعبندی
Cp = توانایی بالقوه فرایند
Cpk = عملکرد واقعی فرایند
اختلاف زیاد بین دو شاخص= میانگین تولید از مرکز محدوده خارج شده
مقادیر بالای دو شاخص = کیفیت بهتر، ضایعات کمتر، مشتری راضیتر
در پستهای بعدی روش محاسبه این شاخص رو توضیح میدیم
با ما همراه باشید! 


عضویت در کانال مدیر آچار
عضویت درکتابخانه مدیر آچار
لینک عضویت در گروه کیفیت و قابلیت اعتماد
آیدی جهت ارسال درخواست مشاوره،سفارشات و نظرات در کانال مدیر آچار
@toolsbox
در پستهای بعدی روش محاسبه این شاخص رو توضیح میدیم
۱۳:۱۹