م
پایان را بگو
چگونگی مهمتر از نتیجه
#خط_تحلیلدر ادبیات همیشه این که تهش چه میشود مهم نیست؛ اینکه بعدش چه میشود مهم نیست. مهم چگونگی رسیدن به آن بعد است. آثاری که همه تمرکزشان پایان غافلگیرکننده است معمولاً یک بار مصرف هستند.
انتهای روایتهایی مثل شاهنامه و روضهها را میدانیم اما اگر صرفاً دانستن پایان مهم است چرا باز دوست داریم این روایتها را بشنویم و بخوانیم؟ تا به حال شده یک فیلم یا کتاب را چندبار بخوانید؟ دلیلش چه بوده؟ دانستن دوباره و چندباره پایان؟ حتما نه! جنس ادبیات فقط دانستن نیست.
🧲کتاب گزارش یک مرگ با این جمله شروع میشود :«صبح روزی که سانتیاگو ناصر کشته شد....» نویسنده از اول دارد ته کتابش را لو میدهد و با پوزخند به ما نگاه میکند که با اینکه آخرش را گفتم باز مجبورت میکنم تا انتها کتاب را زمین نگذاری. حالا دیگر کشته شدن یا نشدن مسئله نیست. مسئله این این است که چطور کشته میشود؟ هر چند وقتی به صفحات آخر میرسیم هنوز خداخدا میکنیم جان سالم به در ببرد. چنین شروعی را در داستان طهمورث شاهنامه هم میبینیم : پسر بُد مر او را یکی هوشمند ... گرانمایه طهمورث دیوْبَند
فردوسی در همان بیت اول انتهای داستان را با کلمه «دیوبند» لو میدهد. این از سر بلدنبودن یا کم داشتن قافیه نیست این قدرتنمایی نویسنده و شاعر است.
و البته گاهی نشان دادن خشک و خالی انتها و یا انتخاب یک پایان اشتباه، مضمون را آوار میکند روی هدف.
شهید آوینی میگوید سالهای پایانی جنگ کار صداوسیما این شدهبود که فیلم فتوحات ما و کشتههای عراقی را نشان دهد و مارش پیروزی بزند؛ بدون اینکه روی رزمندههای خودمان و راه و روششان تمرکز کند. همین شد یکی از دلایلی که مردم از جنگ زدهشدند و کمتر به جبههها رفتند. روایت فتح برعکس بود.
بیخیال نتیجه جنگ؛ از چگونگیها میگفت از رزمندهها میگفت: از شخصیتشان، ماجرایشان، احساساتشان، دغدغههایشان، محل زندگی و رزمشان، پدر و مادرشان.
از جهادشان میگفت چه با نصر چه با استشهاد. اصلا دعوای خبر و روایت همین است: دعوای بین گفتن نتیجه و پرداختن به چگونگی.
محمدجواد رحیمی
@Thirdintifada
چگونگی مهمتر از نتیجه#خط_تحلیل
در ادبیات همیشه این که تهش چه میشود مهم نیست؛ اینکه بعدش چه میشود مهم نیست. مهم چگونگی رسیدن به آن بعد است. آثاری که همه تمرکزشان پایان غافلگیرکننده است معمولاً یک بار مصرف هستند.انتهای روایتهایی مثل شاهنامه و روضهها را میدانیم اما اگر صرفاً دانستن پایان مهم است چرا باز دوست داریم این روایتها را بشنویم و بخوانیم؟ تا به حال شده یک فیلم یا کتاب را چندبار بخوانید؟ دلیلش چه بوده؟ دانستن دوباره و چندباره پایان؟ حتما نه! جنس ادبیات فقط دانستن نیست.🧲
کتاب گزارش یک مرگ با این جمله شروع میشود :«صبح روزی که سانتیاگو ناصر کشته شد....» نویسنده از اول دارد ته کتابش را لو میدهد و با پوزخند به ما نگاه میکند که با اینکه آخرش را گفتم باز مجبورت میکنم تا انتها کتاب را زمین نگذاری. حالا دیگر کشته شدن یا نشدن مسئله نیست. مسئله این این است که چطور کشته میشود؟ هر چند وقتی به صفحات آخر میرسیم هنوز خداخدا میکنیم جان سالم به در ببرد. چنین شروعی را در داستان طهمورث شاهنامه هم میبینیم : پسر بُد مر او را یکی هوشمند ... گرانمایه طهمورث دیوْبَندفردوسی در همان بیت اول انتهای داستان را با کلمه «دیوبند» لو میدهد. این از سر بلدنبودن یا کم داشتن قافیه نیست این قدرتنمایی نویسنده و شاعر است.
و البته گاهی نشان دادن خشک و خالی انتها و یا انتخاب یک پایان اشتباه، مضمون را آوار میکند روی هدف. شهید آوینی میگوید سالهای پایانی جنگ کار صداوسیما این شدهبود که فیلم فتوحات ما و کشتههای عراقی را نشان دهد و مارش پیروزی بزند؛ بدون اینکه روی رزمندههای خودمان و راه و روششان تمرکز کند. همین شد یکی از دلایلی که مردم از جنگ زدهشدند و کمتر به جبههها رفتند. روایت فتح برعکس بود.بیخیال نتیجه جنگ؛ از چگونگیها میگفت از رزمندهها میگفت: از شخصیتشان، ماجرایشان، احساساتشان، دغدغههایشان، محل زندگی و رزمشان، پدر و مادرشان.
از جهادشان میگفت چه با نصر چه با استشهاد. اصلا دعوای خبر و روایت همین است: دعوای بین گفتن نتیجه و پرداختن به چگونگی.محمدجواد رحیمی@Thirdintifada
۱۱۱۱۹۴۱۱