د
روایاتی که بیانگر سن هلال و ویژگی های هلال یک شبه، دوشبه و سه شبه است: روایت دهم: امام صادق علیه السلام فرمود: «گاهی هلال برای یک شب و یک سوم است و گاهی برای یک شب و نصف است و گاهی برای یک شب و دو سوم است و گاهی برای اندکی کمتر از دو شب است ولی آن برای یک شب است! (یعنی همهی اینها یک شبه محسوب میشود)» (المقنع ص ۵۸)
🪶بیان:این روایت دربارهی سن هلال است که گاهی یک شب و گاهی یک شب و اندی تا نزدیک به دو شب است و حضرت قانون خداوند را بیان میدارند و آن این است که همه ی این ها یک شبه محسوب میشوند. البته باید دقت کرد که این قانون برای تعیین واقعیت، یعنی تعیین وقت واقعی از روی وضعیت هلالهاست نه تعیین قرارداد شرعی و عبادی.
روایت یازدهم: امام صادق علیه السلام فرمود: «اگر هلال قبل از شفق (=سرخی آسمان در هنگام غروب) پنهان شد پس آن برای یک شب است و اگر پس از شفق پنهان شد پس آن برای دو شب است (یعنی دوشبه است).» (کافی ۴- ۷۷- ۷ و من لایحضر ۲- ۱۲۵- ۱۹۱۷ و التهذيب ۴- ۱۷۸- ۴۹۴ و الاستبصار ۲- ۷۵- ۲۲۸ و اقبال الأعمال ص ۱۶ و الهداية ص ۴۵ فقه المنسوب بامام الرضا عليه السلام ص ۲۵)
🪶بیان:✓در نجوم امروزی چنین قرارداد می شود که لحظهی مقارنه (یعنی لحظه ای که ماه بین زمین و خورشید قرار میگیرد) را لحظه ی تولد ماه دانسته و سن و عمر هلال را از آن لحظه میشمارند اما در مبنای اهل بیت علیهم السلام -هرچند در روایت اول روش کشف هلال نو بیان شده است- ولی معلوم نیست لحظهی «تولد این هلال نو» را دقیقاً از چه زمانی میدانند اما به هر حال شب و روز هلال نو معلوم است.✓اگر اشکال شود که در این روایات، صحبتی از یکم یا دوم ماه نشده در جواب گوییم: اهله، مواقیت هستند پس هر هلالی بیانگر وقت خاصی است و در هنگام تکلم، چیزی که نزد متکلم و مخاطب واضح است که گوشزد نمیشود. از اساس همیشه نزاع در این بود که هر هلال بیانگر کدام وقت است پس واضح است که این روایات در مقام تعیین وقت ماه، از روی سن هلالهاست.✓همانطور که از روایت پیشین پیداست منظور از دوشبه بودن هلال در این روایت، سن و عمر هلال است؛ یعنی دو شب یا دو شب و اندی از زمان تولدش میگذرد و همانطور که عرض شد چون در دیدگاه اهل بیت علیهم السلام هر روز برای شب پیشین خود است پس هلالِ دوشبه که در غروب رؤیت میشود و بعد از سقوط شفق غروب میکند بیانگر آن است که دو شب از هلال نو گذشته و امروز روز دوم بوده و امشب شب سوم است. ✓تجربه در رصد هلال و علم نجوم و اخترشناسی ثابت کرده هلالِ اولین روزی که طلوع ماه در آن روز، بعد از طلوع آفتاب است -و به بیان امام در روایت اول، همین هلال، نو و جدید است- و غالباً در اواخر روز در حوالی غروب رؤیت میشود، در اغلب قریب به اتفاق موارد قبل از سقوطِ شفق، غروب میکند و به ندرت پیش می آید که بعد از شفق غروب کند که آن هم با فاصله ای بسیار کم بعد از رفع شفق اتفاق می افتد؛ یعنی این ملاک، یک ملاک اغلبی برای کشف همان هلال جدیدی است که امام در روایت اول فرمودند و این دلیل دیگری بر درستی برداشتمان از روایت اول است؛ بنابراین روزی که هلالِ رؤیت شده در آن، قبل از شفق پنهان میشود بلاشک روز یکم ماه است و روزی که هلالِ رؤیت شده در آن، بعد از شفق پنهان میشود روز دوم بوده و در موارد بسیار نادری روز اول است و آن هم در صورتی است که آن روز، اولین روزی باشد که ماه بعد از آفتاب طلوع کرده است. این نشان میدهد که این ملاکِ امام، «موضوعیت» ندارد بلکه «طریقیت» دارد یعنی این فاصله ی زمانی غروب ماه و رفع شفق یکی از راه های کشف هلال نو است و ملاک اصلی که موضوعیت دارد همان هلال نو است که در روایت اول بیان شد. چه اینکه خداوند هم در آیه، اهله را مواقیت می دانند که عرض شد منظور، هلال های نو است. ✓این نکته هم فراموش نشود که طبق تجربه و بر اساس قوانین طبیعت (یعنی سرعت گردش ماه به دور زمین و فاصله اش از زمین) گاهی اوقات پیش می آید که این هلال نو قبل از غروب آفتاب غروب میکند! معمولاً این اتفاق در حالتی می افتد که هلال نو در آن روز قابل رؤیت نیست. همانکه امام در روایت اول درباره ی هلال نو فرمودند: «چه بعدا دیده شود چه دیده نشود» یعنی هلال نو گاهی اوقات تا پایان روز هم قابل رؤیت نیست و قبل از غروب آفتاب غروب میکند، هرچند در فردای همان روز بعد از پایان شفق همچنان در آسمان باشد! ✓این روایت نیز به خوبی نشان میدهد که «رؤیت صرف» نباید تنها ملاک تشخیص ماه باشد. چرا که اگر هلال رؤیت شده پس از شفق پنهان شود، آن شب، شب سوم است نه شب اول و دوم و نشان می دهد ماه داخل شده و ما دیر فهمیدیم.
ادامه دارد…
بازگشت به فهرست مطالب
#فقه #احکام #فروع_دین #اصول_فقه #تأویل_احادیث #تقیه #رؤیت_محوری #عدد_محوری #روزه #فطر
@Hekmateshiei
۱۸:۲۷