بازارسال شده از باشگاه علوم آزمایشگاهی پزشکی ایران
جلسه هشتم- پارت3د: نوع نمونه مورد نياز، شرايط نگهداری، انتقال و معيارهای رد نمونهدر این بخش از استاندارد تأکید شده است که آزمایشگاه باید بتواند به استفادهکنندگان خدمات خود در مورد نوع نمونه مناسب برای هر آزمایش، نحوه صحیح نگهداری نمونه، شرایط انتقال آن به آزمایشگاه و همچنین مواردی که باعث رد شدن نمونه میشود، اطلاعات و مشاوره بدهد. هدف از این بند این است که نمونهای که وارد فرآیند آزمایش میشود از نظر کیفیت و شرایط قبل از انجام آزمایش مناسب باشد تا نتیجه آزمایش قابل اعتماد و قابل تفسیر باشد.در واقع بسیاری از خطاهای آزمایشگاهی نه در مرحله انجام آزمایش، بلکه در مرحله قبل از آزمایش یعنی هنگام نمونهگیری، نگهداری یا انتقال نمونه رخ میدهند. اگر نوع نمونه درست انتخاب نشود یا شرایط نگهداری و انتقال مناسب نباشد، نتیجه آزمایش ممکن است نادرست یا گمراهکننده باشد. به همین دلیل آزمایشگاه باید بتواند در صورت لزوم به پزشک، پرسنل نمونهگیر یا حتی بیمار توضیح دهد که برای هر آزمایش چه نوع نمونهای لازم است و چه شرایطی باید رعایت شود.برای مثال در برخی آزمایشها نوع لوله و ماده ضدانعقاد اهمیت زیادی دارد. اگر برای آزمایش CBC به جای لوله حاوی EDTA از لوله ساده استفاده شود، نمونه مناسب این آزمایش نخواهد بود و نتیجه قابل اعتماد به دست نمیآید. در چنین شرایطی آزمایشگاه باید نمونه را رد کند و درخواست نمونهگیری مجدد نماید. این موضوع نشان میدهد که انتخاب نوع نمونه مناسب یکی از عوامل مهم در صحت نتیجه آزمایش است.در برخی آزمایشها شرایط نگهداری نمونه اهمیت زیادی دارد. برای مثال در آزمایش گازهای خون (ABG) نمونه باید بلافاصله پس از نمونهگیری و در شرایط مناسب به آزمایشگاه منتقل شود، زیرا نگهداری طولانیمدت میتواند باعث تغییر در مقادیر گازهای محلول در خون شود و نتیجه آزمایش را دچار خطا کند. بنابراین آزمایشگاه باید به بخشهای درمانی یا مراکز نمونهگیری آموزش دهد که این نمونه باید سریع و در شرایط مناسب به آزمایشگاه برسد.در مورد برخی آزمایشهای هورمونی یا مولکولی نیز شرایط انتقال نمونه بسیار مهم است. برای مثال در بعضی آزمایشها لازم است نمونه پس از جداسازی سرم در دمای یخچال نگهداری شود یا در مدت زمان مشخصی به آزمایشگاه مرجع ارسال گردد. اگر این شرایط رعایت نشود، ممکن است ماده مورد اندازهگیری در نمونه تخریب شود و نتیجه آزمایش قابل اعتماد نباشد.نمونههای همولیز شده نیز از موارد مهمی هستند که ممکن است نیاز به رد شدن داشته باشند. اگر هنگام خونگیری گلبولهای قرمز تخریب شوند و همولیز رخ دهد، در بسیاری از آزمایشها مانند پتاسیم، LDH یا برخی آنزیمها نتیجه به طور کاذب افزایش پیدا میکند. در چنین شرایطی آزمایشگاه باید نمونه را بررسی کرده و در صورت شدید بودن همولیز، آن را رد کرده و درخواست نمونهگیری مجدد نماید.در نمونههای میکروبیولوژی نیز نوع نمونه و نحوه انتقال اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال اگر برای تشخیص عفونت ادراری، نمونه ادرار بهدرستی جمعآوری نشود یا مدت طولانی در دمای اتاق باقی بماند، ممکن است باکتریها در آن تکثیر پیدا کنند و نتیجه کشت به صورت کاذب مثبت گزارش شود. بنابراین آزمایشگاه باید به بیمار آموزش دهد که نمونه ادرار به صورت نمونه میانی و در ظرف استریل جمعآوری شده و در کوتاهترین زمان به آزمایشگاه تحویل داده شود.یا مثلا نگهدارنده نمونه بافتی HPV PCR نرمال سالین است و اگر پزشکان برحسب عادت در فرمالین به آزمایشگاه ارسال کنند این روش دیگر پاسخ گو نیست.از طرف دیگر، اگر مشخصات بیمار روی نمونه درج نشده باشد، حجم نمونه کافی نباشد، ظرف نمونه آلوده باشد یا زمان انتقال نمونه بیش از حد طولانی شده باشد، آزمایشگاه میتواند بر اساس معیارهای مشخص، نمونه را رد کند. رد نمونه در چنین شرایطی برای حفظ صحت و اعتبار نتایج آزمایشگاهی ضروری است.در مجموع این بند از استاندارد تأکید میکند که کیفیت نمونه نقش اساسی در صحت نتیجه آزمایش دارد. بنابراین آزمایشگاه باید علاوه بر انجام صحیح آزمایش، درباره نوع نمونه مورد نیاز، نحوه نگهداری و انتقال آن و همچنین شرایطی که باعث رد شدن نمونه میشود به استفادهکنندگان خدمات آزمایشگاه مشاوره و آموزش لازم را ارائه دهد تا نتایج آزمایشگاهی دقیق، قابل اعتماد و قابل استفاده در تصمیمگیریهای پزشکی باشند.ه: چگونگی تفسیر نتایج آزمایشها و آنچه بر تفسیر نتایج آزمایش تأثیر میگذارددر این بخش از استاندارد تأکید شده است که آزمایشگاه باید بتواند در صورت نیاز، درباره نحوه تفسیر نتایج آزمایشها و عواملی که میتوانند بر این نتایج اثر بگذارند به استفادهکنندگان خدمات خود مشاوره بدهد. نتیجه آزمایش تنها یک عدد یا یک عبارت نیست، بلکه باید در بستر بالینی، شرایط فردی بیمار و ویژگیهای روش آزمایش تفسیر شود. اگر نتیجه بدون توجه به این
۱
۱۸:۰۳