زنان و سیاست همبستگیبازقاببندی اخلاقی مقاومت در شرایط تهدید
دکتر ناهید سلیمی عضو هیئتعلمی پژوهشکده زن و خانواده
️#یادداشت_اختصاصیاز همان لحظات اولیه تهاجم ددمنشانه و دفاع جانانه کنونی، جامعه از مجموعهای از نمادها، روایتها و سازوکارها آکنده شده است که توانسته احساس انسجام جمعی را بازسازی کند. در علوم سیاسی، یکی از شناختهشدهترین صورتبندیهای این پدیده "اثر همبستگی حول پرچم" است؛ مفهومی که در رویکرد کلاسیک علوم سیاسی برای توضیح افزایش ناگهانی اما کم دوام حمایت عمومی از دولت و نمادهای ملی در شرایط تهدید خارجی مطرح می شود.
اما در تجربه ایران کنونی به نظر میرسد این پدیده صرفاً به افزایش کوتاهمدت حمایت سیاسی محدود نمیماند و ابعاد فرهنگی و اجتماعی گستردهتری پیدا میکند. بنابراین در فهم آنچه از معنای مقاومت در ایران میبینیم و درک می کنیم، اگر این پدیده تنها به سطح امر سیاسی تقلیل داده شود، بخش مهمی از سازوکارهای فرهنگی و عاطفی آن نادیده میماند. ساز و کاری که کمک کرده است (و خواهد کرد) این پدیده صرفاً یک واکنش سیاسی زودگذر نماند، بلکه شاهد فرایند چندلایه بازسازی انسجام ملی از مسیر مشروعیت اخلاقی و بازچارچوب بندی معنایی مقاومت باشیم.
در این مسیر آن چه زنان در خلق و تداوم پدیده "همبستگی حول پرچم" نشان می دهند، کنشی صرفاً به عنوان سوژههای نمادین از مادران داغ دیده یا قربانیان جنگ نیست. در ساعات صفر بحران حضور خودجوش حاصل از فهم جمعی زنان در گفتمان ملی مقاومت، یکی از مهمترین سازوکارهای قاب بندی معنایی تهدید برای افشای هدف تهدیدهای سیاسی به تهدید علیه جامعه، خانواده و بقا بوده است. این تغییر سطح و صورتبندی تهدید، نقش تعیینکنندهای در تقویت همبستگی ملی در آن لحظان داشت. در ادامه مسیر نیز، نقش آفرینی آنان به مثابه کنشگران اجتماعی فعال و حاملان مشروعیت اخلاقی مقاومت از چندین طریق به استمرار انسجام ذیل پرچم کمک خواهد کرد:قاببندی معنایی مقاومت: نقش زنان در قاب بندی معنایی تهدید و مقاومت برای تضمین هنجاری وحدت ملی در مواجهه با بحران امری حیاتی است.
یکی از سازوکارهای مرکزی انسجام ذیل پرچم شکلگیری "هنجار وحدت" است؛ این هنجار جامعه را متقاعد میکند که اختلافات باید تعلیق شود و همبستگی جمعی جایگزین مشکلات داخلی گردد.
با حضور زنان در مرکز روایت گری و روایت سازی عمومی، تهدید بیرونی نه صرفاً تهدیدی علیه دولت، بلکه تهدیدی علیه خانه، خانواده و بقا تلقی میشود. این امر به دلیل ارتباط نمادین زنان با ارزشهایی مانند مراقبت، زندگی، خانواده و تداوم اجتماعی رخ می دهد. در این سطح، حضور خانواده به روایت ملی اعتبار اخلاقی میدهد و انتقال معنای مقاومت از دولت به جامعه، مکانیسم هنجاری مهمی برای شکلگیری همبستگی ملی می شود.
به همین سبب، زنان در سطح نمادین نقشی کلیدی در "اجتماعیسازی مقاومت" با جابهجایی معنای مقاومت از سطح نظامی/امنیتی به سطح دفاع از زندگی اجتماعی ایفا میکنند. این قاب بندی تشخیصی و انگیزشی از مقاومت با تبدیل واکنش سیاسی به واکنش اخلاقی و فرهنگی طیف گستردهتری از جامعه را درگیر میکند و مقاومت به یک مسئله اجتماعی و اخلاقی تبدیل میشود.
فصلنامهٔ اقلیمامجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعهeqlimamag.ir
@Eqlima_Mag۱۳:۴۳