روسیه؛ رگولاتور! اوپک پلاس در تعیین قیمت نفت
اوپک در سال ۲۰۱۴ با کاهش محسوس قیمت نفت مواجه شد. به طوری که تا سال ۲۰۱۶ قیمت نفت از حدود ۱۱۲ دلار به ۳۱ دلار کاهش پیدا کرد. یکی از مهم ترین دلایل این کاهش، افزایش شدید تولید نفت شیل آمریکا بود. آمریکا با پیشرقت فناوری های استخراج، علی الخصوص حفاری افقی و شکست هیدرولیکی ( یا همان فرکینگ) توانست سرعت و صرفه اقتصادی استخراج نفت شیل را به طور قابل توجهی افزایش دهد و حجم زیادی نفت وارد بازار کند. در نتیجه، عرضه نفت از تقاضا بیشتر شد و قیمت ها به شدت کاهش یافت.( برای درک بهتر این موضوع به مثال مربوط به پرتقال! در تحلیل ذخایر نفتی آمریکا مراجعه کنید) در این شرایط، کشور های عضو اوپک تصمیم گرفتند برخی از تولید کنندگان بزرگ نفت خارج از اوپک مانند روسیه، مکزیک و قزاقستان را نیز وارد همکاری کنند تا با هماهنگ کردن میزان تولید، تعادل و ثبات بیشتری در بازار نفت ایجاد شود؛ مجموعه و سازمان اوپک + چند کشوری که اضافه شدند، به نام اوپک پلاس (OPEC+) شناخته شد.پس از اضافه شدن برخی کشور ها به اوپک در سال ۲۰۱۶ (که اوپک پلاس را تشکیل دادند) با کاهش حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز از تولیدشان، عرضه نفت (یا همان فروش نفت) را کاهش دادند. در نتیجه مقدار ذخایر نفتی پایین آمد و در نتیجه با افزایش قیمت، بازار متعادل تر شد. هم زمان تقاضای جهانی هم افزایش پیدا کرد و باعث شد قیمت نفت که در اوایل ۲۰۱۶ به حدود ۳۰ دلار رسیده بود، در اواخر ۲۰۱۷ به حدود ۶۵ تا ۷۰ دلار برسد و کشور های عضو اوپک پلاس با محوریت روسیه (که سهم ۵۴ درصدی در کاهش تولید نفت میان کشور های غیر اوپک داشت) مجددا جایگاه خودشان را در بازار جهانی نفت تثبیت کنند.
در میان کشور های اوپک پلاس روسیه یکی از مهم ترین و اثر گذار ترین کشور هاست؛ چون روسیه یکی از بزرگ ترین تولید کنندگان و صادر کنندگان نفت جهان است و نفت زیادی به بازار های جهانی عرضه می کند. در سال ۲۰۲۱ روسیه حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت خام و میعانات در روز تولید می کرد و حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز از آن به اروپا می رفت. پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ و کاهش شدید صادرات نفت روسیه به اروپا، بازار نگران کمبود نفت شد و قیمت برنت در مدت کوتاهی افزایش شدیدی پیدا کرد؛ به طوری که در روز های پس از حمله روسیه، قیمت نفت برنت از حدود ۹۷ دلار به بالای ۱۰۵ دلار رسید و در ۲ مارس همان سال، به ۱۱۵ دلار رسید اما این افزایش قیمت پایدار نماند چون نفت روسیه به طور کامل از بازار جهانی حذف نشد و بخش زیادی از آن به کشور هایی مانند چین و هند فروخته شد؛ از طرف دیگر، اروپا نیز نفت مورد نیاز خود را از کشور هایی مانند آمریکا، نروژ، برزیل و کشور های خاورمیانه جایگزین نفت روسیه کرد. برای اینکه بهتر متوجه این موضوع شوید به مثال زیر توجه کنید:فرض کنید یک نانوایی بزرگ، دیگر به محله شما نان نفروشد؛ اگر مابقی نانوایی های محله شما بتوانند نان بیشتری تولید کنند و آن نانوایی بزرگ (که دیگر نانی به شما نمی فروخت) هم نانش را به محله دیگری بفروشد، هیچ نانی از بازار حذف نشده، فقط مسیر و مقصد فروش آن تغییر کرده است. در مورد نفت روسیه هم اتفاق مشابهی افتاد؛ به همین دلیل بعد از شوک اولیه (بعد از افزایش شدتی قیمت نفت) که مقاصد صادراتی و وارداتی نفت روسیه و اروپا تغییر کرد، بازار به تدریج خود را با شرایط جدید وفق داد و قیمت نفت در نیمه دوم ۲۰۲۲ کاهش پیدا کرد.
با این اوصاف می توان نتیجه گرفت که: درست است روسیه پس از آمریکا، بزرگ ترین تولید کننده نفت جهان است و در کنار آمریکا و عربستان از مهم ترین بازیگران تعیین قیمت جهانی نفت است (مثل اثر تصمیم اوپک پلاس با محوریت روسیه در بحران سال ۲۰۱۶) اما این به معنای کنترل کامل بازار نفت توسط این کشور ها نیست؛ زیرا در برخی مواقع، تغییر مسیر و مقاصد ژئوپلیتیکی صادرات، جایگزین شدن خریداران و فروشندگان و تغییر شرایط عرضه و تقاضا (مثل ثبات قیمت نفت در ادامه جنگ اوکراین با تغییر مقاصد صادرات نفتی) می تواند اثر گذاری -حتی- بزرگ ترین تولید کنندگان نفت را کاهش دهد.
محمد حیدری اِسبوئیمنابع: OPEC، آژانس بین المللی انرژی (IEA)، اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، مرکز آمار اتحادیه اروپا (Eurostat)
فلر مدیا، رسانه مهندسی شیمی و نفت@feler_media
اوپک در سال ۲۰۱۴ با کاهش محسوس قیمت نفت مواجه شد. به طوری که تا سال ۲۰۱۶ قیمت نفت از حدود ۱۱۲ دلار به ۳۱ دلار کاهش پیدا کرد. یکی از مهم ترین دلایل این کاهش، افزایش شدید تولید نفت شیل آمریکا بود. آمریکا با پیشرقت فناوری های استخراج، علی الخصوص حفاری افقی و شکست هیدرولیکی ( یا همان فرکینگ) توانست سرعت و صرفه اقتصادی استخراج نفت شیل را به طور قابل توجهی افزایش دهد و حجم زیادی نفت وارد بازار کند. در نتیجه، عرضه نفت از تقاضا بیشتر شد و قیمت ها به شدت کاهش یافت.( برای درک بهتر این موضوع به مثال مربوط به پرتقال! در تحلیل ذخایر نفتی آمریکا مراجعه کنید) در این شرایط، کشور های عضو اوپک تصمیم گرفتند برخی از تولید کنندگان بزرگ نفت خارج از اوپک مانند روسیه، مکزیک و قزاقستان را نیز وارد همکاری کنند تا با هماهنگ کردن میزان تولید، تعادل و ثبات بیشتری در بازار نفت ایجاد شود؛ مجموعه و سازمان اوپک + چند کشوری که اضافه شدند، به نام اوپک پلاس (OPEC+) شناخته شد.پس از اضافه شدن برخی کشور ها به اوپک در سال ۲۰۱۶ (که اوپک پلاس را تشکیل دادند) با کاهش حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز از تولیدشان، عرضه نفت (یا همان فروش نفت) را کاهش دادند. در نتیجه مقدار ذخایر نفتی پایین آمد و در نتیجه با افزایش قیمت، بازار متعادل تر شد. هم زمان تقاضای جهانی هم افزایش پیدا کرد و باعث شد قیمت نفت که در اوایل ۲۰۱۶ به حدود ۳۰ دلار رسیده بود، در اواخر ۲۰۱۷ به حدود ۶۵ تا ۷۰ دلار برسد و کشور های عضو اوپک پلاس با محوریت روسیه (که سهم ۵۴ درصدی در کاهش تولید نفت میان کشور های غیر اوپک داشت) مجددا جایگاه خودشان را در بازار جهانی نفت تثبیت کنند.
در میان کشور های اوپک پلاس روسیه یکی از مهم ترین و اثر گذار ترین کشور هاست؛ چون روسیه یکی از بزرگ ترین تولید کنندگان و صادر کنندگان نفت جهان است و نفت زیادی به بازار های جهانی عرضه می کند. در سال ۲۰۲۱ روسیه حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت خام و میعانات در روز تولید می کرد و حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز از آن به اروپا می رفت. پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ و کاهش شدید صادرات نفت روسیه به اروپا، بازار نگران کمبود نفت شد و قیمت برنت در مدت کوتاهی افزایش شدیدی پیدا کرد؛ به طوری که در روز های پس از حمله روسیه، قیمت نفت برنت از حدود ۹۷ دلار به بالای ۱۰۵ دلار رسید و در ۲ مارس همان سال، به ۱۱۵ دلار رسید اما این افزایش قیمت پایدار نماند چون نفت روسیه به طور کامل از بازار جهانی حذف نشد و بخش زیادی از آن به کشور هایی مانند چین و هند فروخته شد؛ از طرف دیگر، اروپا نیز نفت مورد نیاز خود را از کشور هایی مانند آمریکا، نروژ، برزیل و کشور های خاورمیانه جایگزین نفت روسیه کرد. برای اینکه بهتر متوجه این موضوع شوید به مثال زیر توجه کنید:فرض کنید یک نانوایی بزرگ، دیگر به محله شما نان نفروشد؛ اگر مابقی نانوایی های محله شما بتوانند نان بیشتری تولید کنند و آن نانوایی بزرگ (که دیگر نانی به شما نمی فروخت) هم نانش را به محله دیگری بفروشد، هیچ نانی از بازار حذف نشده، فقط مسیر و مقصد فروش آن تغییر کرده است. در مورد نفت روسیه هم اتفاق مشابهی افتاد؛ به همین دلیل بعد از شوک اولیه (بعد از افزایش شدتی قیمت نفت) که مقاصد صادراتی و وارداتی نفت روسیه و اروپا تغییر کرد، بازار به تدریج خود را با شرایط جدید وفق داد و قیمت نفت در نیمه دوم ۲۰۲۲ کاهش پیدا کرد.
با این اوصاف می توان نتیجه گرفت که: درست است روسیه پس از آمریکا، بزرگ ترین تولید کننده نفت جهان است و در کنار آمریکا و عربستان از مهم ترین بازیگران تعیین قیمت جهانی نفت است (مثل اثر تصمیم اوپک پلاس با محوریت روسیه در بحران سال ۲۰۱۶) اما این به معنای کنترل کامل بازار نفت توسط این کشور ها نیست؛ زیرا در برخی مواقع، تغییر مسیر و مقاصد ژئوپلیتیکی صادرات، جایگزین شدن خریداران و فروشندگان و تغییر شرایط عرضه و تقاضا (مثل ثبات قیمت نفت در ادامه جنگ اوکراین با تغییر مقاصد صادرات نفتی) می تواند اثر گذاری -حتی- بزرگ ترین تولید کنندگان نفت را کاهش دهد.
محمد حیدری اِسبوئیمنابع: OPEC، آژانس بین المللی انرژی (IEA)، اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، مرکز آمار اتحادیه اروپا (Eurostat)فلر مدیا، رسانه مهندسی شیمی و نفت@feler_media۶