نظارت اجتماعی 5/5
جامعهٔ زندِگان
مولانا امیرالمومنین (ع):«مَن تَرَكَ إنكارَ المُنكَرِ بقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ فهُوَ مَيِّتٌ بَينَ الأحياءِ»كسى كه در برابر منكر با دل و دست و زبان خويش اعتراض نكند، او مردهاى است در ميان زندگان.(تهذيب الأحكام: 6/181/374)
در جامعهای که مردم نسبت به یکدیگر و اَعمالِ هم بیتفاوت نباشند و یا به تعبیری زنده باشد؛ نظارت اجتماعی خود به خود بوجود میآید. مثل تذکر مردم به «ماسک زدن» در دوران اوج کرونا.
نظارت اجتماعی در جامعهای که زنده باشد، قطعا به وجود میآید، لکن با شروط زیر:
۱- مردم اثرِ بیتفاوتی را بدانند.این مثال منصوب است به پیامبر اکرم (ص) که میفرماید: «یك انسان گنهكار در میان مردم، همانند فرد ناآگاهی است كه با گروهی سوار كشتی شده و آنگاه كه كشتی در وسط دریا قرار میگیرد، تبری برداشته و به سوراخ نمودن جایگاه خود میپردازد، هر كسی به او اعتراض میكند او در پاسخ میگوید: من در سهم خودم تصرف میكنم؛ به یقین این یك حرف احمقانه است. اگر دیگران او را از این عمل خطرناك باز ندارند، طولی نمیكشد كه همگی غرق میشوند.»(تفسیر ابوالفتوح رازی، ج 4 ـ 3، ص142)
۲- همه بدانند که حاکمیت به تنهایی نمیتواند جلوی همهٔ تخلفات را بگیرد و بدون خواست مردم امری نشدنیست.
۳- اگر مردم معروف و منکر را بشناسند.مثلا مردم بدانند که فرار مالیاتی یعنی دزدی از جیب خودشان؛ مردم عواقب فلان تخلف را بدانند؛ برای مردم تجسم شود که نبستن کمربند ایمنی یعنی چه صحنهٔ دلخراشی؛ مردم عاقبت بروز فحشا در جامعه را بدانند؛ و...وقتی نتایج را بفهمند؛ رعایت قانون (خیر) را معروف و تخلف (شر) را منکر میشناسند.
۴- مردم بدانند تذکرشان اثر دارد.معمولا تذکر مردم نسبت به یکدیگر (اگر با رعایت اصول باشد) اثر دارد.اما بسیاری از تذکرات به حاکمیت برمیگردد:- وقتی که حاکمیت خود یک روال اشتباهی دارد. (نقص قوانین و ایراد ساختاری)- وقتی که تخلف یا ترک فعل توسط یک مسئول و یا یک مجموعهٔ حاکمیتی انجام میشود. (تخلف درون حاکمیت)- جایی که حاکمیت باید با تخلف و ترک فعل در جامعه مقابله و برخورد کند. (امر و نهی عملی)
اما چه زمان مردم حس اثرگذاری بر حاکمیت را دارند؟
زمانی که حاکمیت؛
بشنود و بپذیردانتقادات و پیشنهادات مردم را بشنود و ترتیب اثر دهد و به شکایات به جدّ رسیدگی کند. در رسیدگی شفاف باشدمردم از پیگیری و رسیدگی به تقاضایشان مطلع شوند و دلیل ترتیب اثر یا عدم ترتیب اثر را بدانند. (رجوع شود به مطلب «شفافیت معجزه میکند») آمران و ناهیان را تشویق کند و الگو ارائه دهداگر کسی جلوی یک روال اشتباه را گرفت و یا ایدهای گرهگشا برای جایی داد، مورد تشویق قرار گیرد. همچنین جهت ترغیب دیگران به امر به معروف و نهی از منکر حاکمیت نمونههای موفق را برای مردم روایت کنند. به وظیفهاش در قبال «امر و نهی عملی» عمل کندنمیشود قاچاق مواد مخدر آزاد باشد و از مردم توقع داشت معتادان را نهی از منکر کنند!همانطور که گفته شد: «در زمان برپایی حکومت اسلامی امر و نهی عملی، وظیفهٔ حکومت است نه افراد.»
حُسن ختام فقط اشاره به ستایشِ نهی از منکرِ مردم مصر (که نسبت به رفتارِ حاکمِ جور معترض بودند)، در ابتدای نامهٔ حضرت امیرالمومنین به ایشان:«مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى الْقَوْمِ الَّذِینَ غَضِبُوا لِلَّهِ...»«از بندهٔ خدا، علی، امیرالمومنین، به قومی که بخاطر خدا غضب کردند. آن هنگام كه ديگران خدا را در زمين نافرمانى، و حق او را نابود كردند، پس ستم، خيمه خود را بر سر نيك و بد، مسافر و حاضر، و بر همگان، بر افراشت، نه معروفى ماند كه در پناه آن آرامش يابند، و نه كسى از زشتىها نهى مىكرد.»(نامهٔ ۳۸ نهج البلاغه)
مطلب 10 از سریِ #عدالت_ساختاری
#حنیف@hanif1357
جامعهٔ زندِگان
مولانا امیرالمومنین (ع):«مَن تَرَكَ إنكارَ المُنكَرِ بقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ فهُوَ مَيِّتٌ بَينَ الأحياءِ»كسى كه در برابر منكر با دل و دست و زبان خويش اعتراض نكند، او مردهاى است در ميان زندگان.(تهذيب الأحكام: 6/181/374)
در جامعهای که مردم نسبت به یکدیگر و اَعمالِ هم بیتفاوت نباشند و یا به تعبیری زنده باشد؛ نظارت اجتماعی خود به خود بوجود میآید. مثل تذکر مردم به «ماسک زدن» در دوران اوج کرونا.
نظارت اجتماعی در جامعهای که زنده باشد، قطعا به وجود میآید، لکن با شروط زیر:
۱- مردم اثرِ بیتفاوتی را بدانند.این مثال منصوب است به پیامبر اکرم (ص) که میفرماید: «یك انسان گنهكار در میان مردم، همانند فرد ناآگاهی است كه با گروهی سوار كشتی شده و آنگاه كه كشتی در وسط دریا قرار میگیرد، تبری برداشته و به سوراخ نمودن جایگاه خود میپردازد، هر كسی به او اعتراض میكند او در پاسخ میگوید: من در سهم خودم تصرف میكنم؛ به یقین این یك حرف احمقانه است. اگر دیگران او را از این عمل خطرناك باز ندارند، طولی نمیكشد كه همگی غرق میشوند.»(تفسیر ابوالفتوح رازی، ج 4 ـ 3، ص142)
۲- همه بدانند که حاکمیت به تنهایی نمیتواند جلوی همهٔ تخلفات را بگیرد و بدون خواست مردم امری نشدنیست.
۳- اگر مردم معروف و منکر را بشناسند.مثلا مردم بدانند که فرار مالیاتی یعنی دزدی از جیب خودشان؛ مردم عواقب فلان تخلف را بدانند؛ برای مردم تجسم شود که نبستن کمربند ایمنی یعنی چه صحنهٔ دلخراشی؛ مردم عاقبت بروز فحشا در جامعه را بدانند؛ و...وقتی نتایج را بفهمند؛ رعایت قانون (خیر) را معروف و تخلف (شر) را منکر میشناسند.
۴- مردم بدانند تذکرشان اثر دارد.معمولا تذکر مردم نسبت به یکدیگر (اگر با رعایت اصول باشد) اثر دارد.اما بسیاری از تذکرات به حاکمیت برمیگردد:- وقتی که حاکمیت خود یک روال اشتباهی دارد. (نقص قوانین و ایراد ساختاری)- وقتی که تخلف یا ترک فعل توسط یک مسئول و یا یک مجموعهٔ حاکمیتی انجام میشود. (تخلف درون حاکمیت)- جایی که حاکمیت باید با تخلف و ترک فعل در جامعه مقابله و برخورد کند. (امر و نهی عملی)
اما چه زمان مردم حس اثرگذاری بر حاکمیت را دارند؟
زمانی که حاکمیت؛
بشنود و بپذیردانتقادات و پیشنهادات مردم را بشنود و ترتیب اثر دهد و به شکایات به جدّ رسیدگی کند. در رسیدگی شفاف باشدمردم از پیگیری و رسیدگی به تقاضایشان مطلع شوند و دلیل ترتیب اثر یا عدم ترتیب اثر را بدانند. (رجوع شود به مطلب «شفافیت معجزه میکند») آمران و ناهیان را تشویق کند و الگو ارائه دهداگر کسی جلوی یک روال اشتباه را گرفت و یا ایدهای گرهگشا برای جایی داد، مورد تشویق قرار گیرد. همچنین جهت ترغیب دیگران به امر به معروف و نهی از منکر حاکمیت نمونههای موفق را برای مردم روایت کنند. به وظیفهاش در قبال «امر و نهی عملی» عمل کندنمیشود قاچاق مواد مخدر آزاد باشد و از مردم توقع داشت معتادان را نهی از منکر کنند!همانطور که گفته شد: «در زمان برپایی حکومت اسلامی امر و نهی عملی، وظیفهٔ حکومت است نه افراد.» حُسن ختام فقط اشاره به ستایشِ نهی از منکرِ مردم مصر (که نسبت به رفتارِ حاکمِ جور معترض بودند)، در ابتدای نامهٔ حضرت امیرالمومنین به ایشان:«مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى الْقَوْمِ الَّذِینَ غَضِبُوا لِلَّهِ...»«از بندهٔ خدا، علی، امیرالمومنین، به قومی که بخاطر خدا غضب کردند. آن هنگام كه ديگران خدا را در زمين نافرمانى، و حق او را نابود كردند، پس ستم، خيمه خود را بر سر نيك و بد، مسافر و حاضر، و بر همگان، بر افراشت، نه معروفى ماند كه در پناه آن آرامش يابند، و نه كسى از زشتىها نهى مىكرد.»(نامهٔ ۳۸ نهج البلاغه) مطلب 10 از سریِ #عدالت_ساختاری#حنیف@hanif1357
۲۰:۴۶