م
۱۶:۲۳
قیماً بر ساختار قدرت، اقتصاد و کرامت ملی اثر بگذارد. در سالهای اخیر نیز تنشهای شدید منطقهای بار دیگر این واقعیت را یادآور شده است که برای کشوری چون ایران، استقلال صرفاً یک مفهوم نمادین نیست، بلکه با قدرت تصمیمگیری و توان ایستادگی در شرایط پرمخاطره پیوند دارد.
البته این نگاه اگر درست فهم نشود، میتواند به سوءبرداشت هم منجر شود. استقلال قرار نیست بهانهای برای بینیازی خیالی از جهان یا توجیه ناکارآمدی داخلی باشد. برعکس، کشور مستقل ناچار است کارآمدتر، منظمتر و واقعبینتر باشد. استقلال واقعی با دولت ضعیف، اقتصاد ناکارآمد و فساد مزمن سازگار نیست. هرچه کشوری استقلال را جدیتر بگیرد، باید بیشتر بر آموزش، نهادسازی، صنعت، فناوری و اعتماد اجتماعی سرمایهگذاری کند.
شاید یکی از سادهترین راههای فهم استقلال، مقایسه آن با زندگی فردی باشد. انسان مستقل کسی نیست که هیچ نیازی به دیگران نداشته باشد؛ بلکه کسی است که در تصمیمهای اصلی زندگی اختیار خود را واگذار نمیکند. کشورها نیز میتوانند با جهان تجارت و همکاری داشته باشند، اما اگر بنیانهای زندگیشان بر اراده بیرونی استوار باشد، بیشتر «وابسته»اند تا «پیوندخورده».
استقلال در نهایت بیش از آنکه یک افتخار نمادین باشد، نوعی ظرفیت تمدنی است: توان یک جامعه برای تولید نهاد، دانش و انسجام از درون خود. کشورهایی که در این زمینه موفقتر بودهاند، در برابر بحرانها تابآورتر عمل کردهاند.
به همین دلیل، استقلال را باید در نسبت درست با جهان فهمید: حضور در جهان بدون حل شدن در اراده دیگران؛ همکاری با جهان بدون واگذاری اختیار. این تعادل ساده به دست نمیآید و اغلب پرهزینه است. اما تاریخ نشان داده است ملتهایی که برای استقلال خود هزینه کردهاند، دستکم این امکان را داشتهاند که آیندهشان را با نام خود بنویسند؛ و این امتیاز کوچکی نیست.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
البته این نگاه اگر درست فهم نشود، میتواند به سوءبرداشت هم منجر شود. استقلال قرار نیست بهانهای برای بینیازی خیالی از جهان یا توجیه ناکارآمدی داخلی باشد. برعکس، کشور مستقل ناچار است کارآمدتر، منظمتر و واقعبینتر باشد. استقلال واقعی با دولت ضعیف، اقتصاد ناکارآمد و فساد مزمن سازگار نیست. هرچه کشوری استقلال را جدیتر بگیرد، باید بیشتر بر آموزش، نهادسازی، صنعت، فناوری و اعتماد اجتماعی سرمایهگذاری کند.
شاید یکی از سادهترین راههای فهم استقلال، مقایسه آن با زندگی فردی باشد. انسان مستقل کسی نیست که هیچ نیازی به دیگران نداشته باشد؛ بلکه کسی است که در تصمیمهای اصلی زندگی اختیار خود را واگذار نمیکند. کشورها نیز میتوانند با جهان تجارت و همکاری داشته باشند، اما اگر بنیانهای زندگیشان بر اراده بیرونی استوار باشد، بیشتر «وابسته»اند تا «پیوندخورده».
استقلال در نهایت بیش از آنکه یک افتخار نمادین باشد، نوعی ظرفیت تمدنی است: توان یک جامعه برای تولید نهاد، دانش و انسجام از درون خود. کشورهایی که در این زمینه موفقتر بودهاند، در برابر بحرانها تابآورتر عمل کردهاند.
به همین دلیل، استقلال را باید در نسبت درست با جهان فهمید: حضور در جهان بدون حل شدن در اراده دیگران؛ همکاری با جهان بدون واگذاری اختیار. این تعادل ساده به دست نمیآید و اغلب پرهزینه است. اما تاریخ نشان داده است ملتهایی که برای استقلال خود هزینه کردهاند، دستکم این امکان را داشتهاند که آیندهشان را با نام خود بنویسند؛ و این امتیاز کوچکی نیست.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۱۶:۲۴
۲۳:۴۴
دوستان یادداشت جدید نیست.دستم خورد پاک شد دوباره گذاشتم
۲۳:۵۶
بازارسال شده از
.... ما در موقعیتی ایستادهایم که میتوانیم به جهان بفهمانیم آنچه «دولتهای عربی» خوانده میشوند، در واقع شعبِ بازاریِ فراملیتیاند که خط مقدم دفاع از منافعشان را در پایگاههای آمریکاییِ مستقر در همان کشورها جستجو میکنند. درگیر شدن با این کشورها، بیواسطه درگیر شدن با خود آمریکاست. و اگر روزی این حقیقت بر همگان روشن شود که این ویترینها جز قابهایی از جنس قراردادهای نفتی و تسلیحاتی نیستند، آنگاه نقشهی منطقه نه با رنگهای ساختگیِ پسااستعماری، که با خطوطی از جنس واقعیتِ ژئوپلیتیک بازنویسی خواهد شد.
و ایران، که هرگز در این ویترینها جا نگرفت، حالا در موقعیتی است که میتواند خود طراح ویترینی تازه باشد؛ ویترینی که در آن، حاکمیت نه با امضای قراردادهای تحمیلی، که با عمق تاریخ و جغرافیا معنا میشود.
بنت الهدی تاجیک
#جنگرمضان#ملت#کشور#استعمار#ایران#دولتهایعربی#ژئوپولیتیک@kanoonrasrar
و ایران، که هرگز در این ویترینها جا نگرفت، حالا در موقعیتی است که میتواند خود طراح ویترینی تازه باشد؛ ویترینی که در آن، حاکمیت نه با امضای قراردادهای تحمیلی، که با عمق تاریخ و جغرافیا معنا میشود.
بنت الهدی تاجیک
#جنگرمضان#ملت#کشور#استعمار#ایران#دولتهایعربی#ژئوپولیتیک@kanoonrasrar
۱۸:۱۵
اهم سخنان آقای وحید اشتری در گفتوگو با برنامه جدال
۱. عقبنشینی تاکتیکی؛ ترامپ و استراتژی گمشده در میانه جنگ
ترامپ با بازیهای رسانهای و اولتیماتومهای بیپشتوانه، سعی در مدیریت بازارهای جهانی دارد. از اعلام گفتگوی پنهانی با ایران تا عقبنشینی از تهدید ۴۸ساعته، همگی نشان از فقدان استراتژی و تکیه بر تاکتیکهای مقطعی است. ایران اما در خط مستقیم ایستادگی کرده: تنبیه متجاوز، بیاعتنایی به آتشبسهای نمایشی و بستن تنگه هرمز تا احقاق کامل حقوق خود.
۲. از زندان تا خط مقدم؛ روایتی از یک فعال اجتماعی
وحید اشتری، فعال رسانهای که روزهای آغازین جنگ را در زندان سپری کرد، با پایان هفته اول آزاد شد و بیدرنگ به میان مردم رفت. او روایتگر فضایی است که در آن، خیابانهای ایران نه تنها میدان ترس، که صحنهای از حضور خودجوش و عاشقانه است؛ از کسبهای که پرچم برافراشتهاند تا خانوادههایی که با موتورسیکلت در شبهای سرد، «میدان را حفظ میکنند».
۳. «مردم راهبری کردند»؛ زایش نهضتی تازه پس از شهادت رهبر
بازار میوه و سبزی، کوچههای تجریش، فلکه چایچی و مساجد، همه به یک زبان سخن میگویند: مردم این بار خود، نه با بیانیه، که با اراده جمعی، مدیریت صحنه را بر عهده گرفتهاند. آنچه آقا مجتبی در پیام خود «افتادن رهبری به دست مردم» نامید، تعبیری دقیق از لحظهای تاریخی است که در آن، خیابان به سلاحی برای دفاع تبدیل شده و «نیروی تاریخی ایران» از کالبد نظام بیرون زده است.
۴. تحت بمباران؛ روایت عشق و حماسه در تاریکی شب
در شبهایی که آسمان تهران از صدای جنگنده میلرزد، مردم با «اللهاکبر» به سمت محل انفجار میروند. نه ترس، که رسالت تاریخی آنان را به خیابان کشانده است. داستانها از زبان خود مردم روایت میشود: کلینیکی که تا پایان جنگ رایگان ویزیت میکند، پلاکاردهایی با شماره تماس برای اسکان رایگان، آشپزخانههایی که با همت مردمی به پا شدهاند. این، همان «حال عجیب غریب» ملتی است که زندگی را در دل بمباران معنا کرده است.
۵. مردم، سلاح نهایی؛ تحقق رویای دیرینه امنیت ملی
دشمن که از شکستن مردم ناامید شده، به بمباران ساختمانهای خالی و جادههای فرسوده روی آورده است؛ چراکه میداند امروز، خیابانهای ایران مهمتر از لانچرها عمل میکنند. این مردم، که دههها زیر بمباران رسانهای ایراناینترنشنال و بیبیسی قرار داشتند، اکنون «واکسنخوردهاند» و با هوشیاری، هر تلاش برای ایجاد شکاف در صفوف خود را نقش بر آب میکنند.
۶. سلبریتیها و نقطهعطف تاریخ؛ حرارت مردم یخها را میشکند
در این روزها، سلبریتیها دیگر «اینفلوئنسر» نیستند، بلکه از مردم عقبترند. حرارت خیابان چنان است که هر یخی را آب میکند و هر صدای مرددی را به سوی خود میکشاند. از محسن چاوشی با «چو ایران نباشد تن من مباد» تا مهران غفوریان در کنار آتشنشانان، همگی نشان از تحول عمیق فرهنگیاند؛ تحولی که پس از جنگ، بسیاری از معادلات پیشین را از میان خواهد برد.
۷. موشکها و اسطوره آرش؛ تکنولوژیای که مرزهای هویت را جابهجا کرد
موشک در ایران، چیزی فراتر از یک ابزار نظامی است. از دل صفر مطلق پس از انقلاب، این فناوری به نماد «ناموس ملی» بدل شده است. جوانانی که با دست و پای بریده، پای لانچر میایستند، روایتگر اسطورهای مدرناند: «تا آنجا که موشک میرود، مرز ایران است.» این همان تحولی است که ایران را از دنبالهروی به پیشگامی در لیگ ابرقدرتها رساند.
۸. لحظهای که جنگ جهانی دوم برای ایران تکرار شد؛ عبرتهای تاریخی
در تاریخ ایران، هرگاه مردم از صحنه غایب بودهاند، فاجعه تکرار شده است: قحطی بزرگ، اشغال در جنگهای جهانی، و عقبماندگیهای چندصدساله. اما این بار، مردم خود در میداناند. این تغییر بزرگ، نه فقط در میدان نبرد، که در نحوه حکمرانی آینده نیز اثر خواهد گذاشت؛ زیرا مردمی که «قطبنمای ملی»شان در این روزها کار کرد، پس از جنگ نیز خواهان سهمی حقیقی در اداره کشور خواهند بود.
۹. از جبهههای نظامی تا جبهههای شناختی؛ روایت شکست عملیات روانی
تلاش برای القای اختلاف میان مسئولان، خبرسازی درباره مذاکره و شایعهپراکنی درباره چهرههای کلیدی، بخشی از جنگ شناختی گستردهای است که این روزها با شکست روبهرو شده است. مردم، از این بازیها عبور کردهاند و با شعارهای هماهنگ و هوشمندانه، هرگونه رخنه را ناکام گذاشتهاند. آنچه امروز در خیابانهای ایران جاری است، «هوش ملی»ای است که از تمام آزمایشگاههای جنگ روانی عبور کرده است.فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
۱. عقبنشینی تاکتیکی؛ ترامپ و استراتژی گمشده در میانه جنگ
ترامپ با بازیهای رسانهای و اولتیماتومهای بیپشتوانه، سعی در مدیریت بازارهای جهانی دارد. از اعلام گفتگوی پنهانی با ایران تا عقبنشینی از تهدید ۴۸ساعته، همگی نشان از فقدان استراتژی و تکیه بر تاکتیکهای مقطعی است. ایران اما در خط مستقیم ایستادگی کرده: تنبیه متجاوز، بیاعتنایی به آتشبسهای نمایشی و بستن تنگه هرمز تا احقاق کامل حقوق خود.
۲. از زندان تا خط مقدم؛ روایتی از یک فعال اجتماعی
وحید اشتری، فعال رسانهای که روزهای آغازین جنگ را در زندان سپری کرد، با پایان هفته اول آزاد شد و بیدرنگ به میان مردم رفت. او روایتگر فضایی است که در آن، خیابانهای ایران نه تنها میدان ترس، که صحنهای از حضور خودجوش و عاشقانه است؛ از کسبهای که پرچم برافراشتهاند تا خانوادههایی که با موتورسیکلت در شبهای سرد، «میدان را حفظ میکنند».
۳. «مردم راهبری کردند»؛ زایش نهضتی تازه پس از شهادت رهبر
بازار میوه و سبزی، کوچههای تجریش، فلکه چایچی و مساجد، همه به یک زبان سخن میگویند: مردم این بار خود، نه با بیانیه، که با اراده جمعی، مدیریت صحنه را بر عهده گرفتهاند. آنچه آقا مجتبی در پیام خود «افتادن رهبری به دست مردم» نامید، تعبیری دقیق از لحظهای تاریخی است که در آن، خیابان به سلاحی برای دفاع تبدیل شده و «نیروی تاریخی ایران» از کالبد نظام بیرون زده است.
۴. تحت بمباران؛ روایت عشق و حماسه در تاریکی شب
در شبهایی که آسمان تهران از صدای جنگنده میلرزد، مردم با «اللهاکبر» به سمت محل انفجار میروند. نه ترس، که رسالت تاریخی آنان را به خیابان کشانده است. داستانها از زبان خود مردم روایت میشود: کلینیکی که تا پایان جنگ رایگان ویزیت میکند، پلاکاردهایی با شماره تماس برای اسکان رایگان، آشپزخانههایی که با همت مردمی به پا شدهاند. این، همان «حال عجیب غریب» ملتی است که زندگی را در دل بمباران معنا کرده است.
۵. مردم، سلاح نهایی؛ تحقق رویای دیرینه امنیت ملی
دشمن که از شکستن مردم ناامید شده، به بمباران ساختمانهای خالی و جادههای فرسوده روی آورده است؛ چراکه میداند امروز، خیابانهای ایران مهمتر از لانچرها عمل میکنند. این مردم، که دههها زیر بمباران رسانهای ایراناینترنشنال و بیبیسی قرار داشتند، اکنون «واکسنخوردهاند» و با هوشیاری، هر تلاش برای ایجاد شکاف در صفوف خود را نقش بر آب میکنند.
۶. سلبریتیها و نقطهعطف تاریخ؛ حرارت مردم یخها را میشکند
در این روزها، سلبریتیها دیگر «اینفلوئنسر» نیستند، بلکه از مردم عقبترند. حرارت خیابان چنان است که هر یخی را آب میکند و هر صدای مرددی را به سوی خود میکشاند. از محسن چاوشی با «چو ایران نباشد تن من مباد» تا مهران غفوریان در کنار آتشنشانان، همگی نشان از تحول عمیق فرهنگیاند؛ تحولی که پس از جنگ، بسیاری از معادلات پیشین را از میان خواهد برد.
۷. موشکها و اسطوره آرش؛ تکنولوژیای که مرزهای هویت را جابهجا کرد
موشک در ایران، چیزی فراتر از یک ابزار نظامی است. از دل صفر مطلق پس از انقلاب، این فناوری به نماد «ناموس ملی» بدل شده است. جوانانی که با دست و پای بریده، پای لانچر میایستند، روایتگر اسطورهای مدرناند: «تا آنجا که موشک میرود، مرز ایران است.» این همان تحولی است که ایران را از دنبالهروی به پیشگامی در لیگ ابرقدرتها رساند.
۸. لحظهای که جنگ جهانی دوم برای ایران تکرار شد؛ عبرتهای تاریخی
در تاریخ ایران، هرگاه مردم از صحنه غایب بودهاند، فاجعه تکرار شده است: قحطی بزرگ، اشغال در جنگهای جهانی، و عقبماندگیهای چندصدساله. اما این بار، مردم خود در میداناند. این تغییر بزرگ، نه فقط در میدان نبرد، که در نحوه حکمرانی آینده نیز اثر خواهد گذاشت؛ زیرا مردمی که «قطبنمای ملی»شان در این روزها کار کرد، پس از جنگ نیز خواهان سهمی حقیقی در اداره کشور خواهند بود.
۹. از جبهههای نظامی تا جبهههای شناختی؛ روایت شکست عملیات روانی
تلاش برای القای اختلاف میان مسئولان، خبرسازی درباره مذاکره و شایعهپراکنی درباره چهرههای کلیدی، بخشی از جنگ شناختی گستردهای است که این روزها با شکست روبهرو شده است. مردم، از این بازیها عبور کردهاند و با شعارهای هماهنگ و هوشمندانه، هرگونه رخنه را ناکام گذاشتهاند. آنچه امروز در خیابانهای ایران جاری است، «هوش ملی»ای است که از تمام آزمایشگاههای جنگ روانی عبور کرده است.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۴:۴۳
در میقات تحولات وجودیخلاصهای از سخنان دکتر علیرضا شفاه در گفتگو با برنامه جریان
تهیه شده در موسسهی هاتف
مقدمه: جنگ به مثابه زایمان تاریخی
گفتار دکتر شفاه، روایتی فیلسوفانه از لحظهای سرنوشتساز در تاریخ ایران و جهان است. از نگاه وی، ما در «عنفوان ورق خوردن تاریخ» به سر میبریم؛ جایی که جغرافیا، موجودیتها و معادلات دیرپا در کوره تضاد ذوب میشوند تا شکلی تازه بیابند. در این نگاه، جنگ بستر «زایمان تاریخی» است و هر محاسبهای باید از «استعداد مردمان» و «ایمان به غیب» فراتر رود.
۱. از «اداره جنگ» تا «تولد نظم نوین»
شفاه تأکید دارد این جنگ صرفاً میان ایران و اسرائیل یا آمریکا نیست، بلکه دگردیسی بنیادین در «نظم حاکم از جنگ جهانی اول تاکنون» است. نکته راهبردی آنکه «موجودیت فعلی» دو طرف در خطری وجودی قرار دارد؛ ایران در این میدان نه برای بقای صرف، که برای «تبدیل شدن به چیز دیگری» وارد شده است. چنین نگاهی، جنگ را به پروژهای برای تعریف مجدد هویت و جایگاه ایران در جهان بدل میکند که هزینه شکست در آن، حذف از معادلات تمدنی است.
۲. نقد «مدیر مرتجع»: معمای سیاستورزی در روزهای سرنوشت
شفاه میان «مدیر عادی» و «مرد سیاسی» در روزهای سرنوشتساز تفکیک قائل میشود. مدیران عادی که به «کش آمدن زمان» عادت کردهاند، در لحظات انقلابی به «منهدم کردن صحنه» دامن میزنند. نکته راهبردی این است که عقبماندگی از موج دگرگونی اجتماعی و اصرار بر بازگشت به وضعیت محاسبهپذیرِ گذشته، نه «عقلانیت» که «ارتجاع» است و نتیجهای جز شکست ندارد.
۳. فریب آتشبس زودهنگام: وقتی توقف، خود شکست است
درخواستهای مکرر آمریکا برای آتشبس، فریبی برای جلوگیری از نمایش هزینههای واقعی جنگ است. شفاه به قاعدهای فلسفی اشاره میکند: اگر تضادی بیموقع متوقف شود، نیروی بیرونی به داخل بازمیگردد و تعادلها را برهم میزند. نکته راهبردی آنکه خاتمه زودهنگام جنگ بدون رقم خوردن نتیجهای ملموس، دینامیک مثبت جامعه را معکوس کرده و هزینههای داخلی سنگینتری تحمیل میکند. آتشبس پیش از تغییر دماسنجها، تلهای برای بازگشت فشارها به درون کشور است.
۴. ایران؛ جامعهای با «نیروی تاریخی» نه یک اداره
شفاه در نقد گفتمان «حکمرانی حرفهای»، ایران را «پیشگام پژوهش انسان بودن» میخواند. حضور کفخیابان مردم (بهویژه زنان) در بمبارانها، تجلی «نهضت»ی است که در پوسته نظام جاری است. نکته راهبردی کلیدی، تشخیص «فقدان رهبران اجتماعی» بهمثابه حلقه مفقوده مدیریت این نیروی عظیم است. بدون ناحیههای رهبری شبیه چهرههای اول انقلاب، این نیرو در مسیر درست هدایت نمیشود و امکان تبدیل آن به سرمایهای ماندگار از دست میرود.
۵. شکست به مثابه محو چند صدساله
اشاره به تجربه تاریخی از اسکندر تا صفویه نشان میدهد که شکست در این جنگ، «از میان رفتن همه چیزِ پیشین» را به دنبال دارد. نکته راهبردی آن است که این جنگ در تراز «بقا یا فنا» تعریف میشود. محاسبه بر مبنای منافع کوتاهمدت یا بازگشت به وضع پیشین، نادیده گرفتن حقیقتی است که تاریخ صدها سال پیش از این نیز نشان داده: شکست در چنین مقطعی، فروپاشی بنیادهای ملی و قرنها انتظار برای بازآفرینی را به همراه دارد.
۶. از «اقتصاد بیریشه» تا شهادت مسئولان
دکتر علیرضا شفاه به نخبگانی که جامعه را «اداره» میپندارند و از «لحظه عمومی انسان» بیخبرند، انتقاد میکند. نکته راهبردی آنکه در جنگ وجودی، «منطق تفکیکپذیر امنیت نخبگان» فرو میریزد و تمام ارکان حاکمیت و جامعه در یک سنگر قرار میگیرند. تجربه شهادت رهبر انقلاب و فرماندهان، هرگونه دوگانگی در این باره را باطل کرده و عدم درک ماهیت سرنوشتساز لحظه را آشکار میسازد.
نتیجهگیری: عبور از «مدیریت» به سوی «قیادت»
نکته راهبردی نهایی آنکه رمز گذار از مدیریت به قیادت، باور به «استعداد مردمانی» است که در کف خیابان از «نظمی نوین» دفاع میکنند. اما فقدان امروز، نبود «مردان سیاسی»ای است که نه به اداره، که به «نهضت» معنا بخشند. موفقیت راهبردی ایران در این میقات تاریخی، نه صرفاً در میدان جنگ، که در میدان «سازماندهی اراده جمعی» و تربیت نسلی از «قیادتگران» رقم میخورد که بتوانند این نهضت را به نظمی پایدار مبدل سازند.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
تهیه شده در موسسهی هاتفمقدمه: جنگ به مثابه زایمان تاریخی
گفتار دکتر شفاه، روایتی فیلسوفانه از لحظهای سرنوشتساز در تاریخ ایران و جهان است. از نگاه وی، ما در «عنفوان ورق خوردن تاریخ» به سر میبریم؛ جایی که جغرافیا، موجودیتها و معادلات دیرپا در کوره تضاد ذوب میشوند تا شکلی تازه بیابند. در این نگاه، جنگ بستر «زایمان تاریخی» است و هر محاسبهای باید از «استعداد مردمان» و «ایمان به غیب» فراتر رود.
۱. از «اداره جنگ» تا «تولد نظم نوین»
شفاه تأکید دارد این جنگ صرفاً میان ایران و اسرائیل یا آمریکا نیست، بلکه دگردیسی بنیادین در «نظم حاکم از جنگ جهانی اول تاکنون» است. نکته راهبردی آنکه «موجودیت فعلی» دو طرف در خطری وجودی قرار دارد؛ ایران در این میدان نه برای بقای صرف، که برای «تبدیل شدن به چیز دیگری» وارد شده است. چنین نگاهی، جنگ را به پروژهای برای تعریف مجدد هویت و جایگاه ایران در جهان بدل میکند که هزینه شکست در آن، حذف از معادلات تمدنی است.
۲. نقد «مدیر مرتجع»: معمای سیاستورزی در روزهای سرنوشت
شفاه میان «مدیر عادی» و «مرد سیاسی» در روزهای سرنوشتساز تفکیک قائل میشود. مدیران عادی که به «کش آمدن زمان» عادت کردهاند، در لحظات انقلابی به «منهدم کردن صحنه» دامن میزنند. نکته راهبردی این است که عقبماندگی از موج دگرگونی اجتماعی و اصرار بر بازگشت به وضعیت محاسبهپذیرِ گذشته، نه «عقلانیت» که «ارتجاع» است و نتیجهای جز شکست ندارد.
۳. فریب آتشبس زودهنگام: وقتی توقف، خود شکست است
درخواستهای مکرر آمریکا برای آتشبس، فریبی برای جلوگیری از نمایش هزینههای واقعی جنگ است. شفاه به قاعدهای فلسفی اشاره میکند: اگر تضادی بیموقع متوقف شود، نیروی بیرونی به داخل بازمیگردد و تعادلها را برهم میزند. نکته راهبردی آنکه خاتمه زودهنگام جنگ بدون رقم خوردن نتیجهای ملموس، دینامیک مثبت جامعه را معکوس کرده و هزینههای داخلی سنگینتری تحمیل میکند. آتشبس پیش از تغییر دماسنجها، تلهای برای بازگشت فشارها به درون کشور است.
۴. ایران؛ جامعهای با «نیروی تاریخی» نه یک اداره
شفاه در نقد گفتمان «حکمرانی حرفهای»، ایران را «پیشگام پژوهش انسان بودن» میخواند. حضور کفخیابان مردم (بهویژه زنان) در بمبارانها، تجلی «نهضت»ی است که در پوسته نظام جاری است. نکته راهبردی کلیدی، تشخیص «فقدان رهبران اجتماعی» بهمثابه حلقه مفقوده مدیریت این نیروی عظیم است. بدون ناحیههای رهبری شبیه چهرههای اول انقلاب، این نیرو در مسیر درست هدایت نمیشود و امکان تبدیل آن به سرمایهای ماندگار از دست میرود.
۵. شکست به مثابه محو چند صدساله
اشاره به تجربه تاریخی از اسکندر تا صفویه نشان میدهد که شکست در این جنگ، «از میان رفتن همه چیزِ پیشین» را به دنبال دارد. نکته راهبردی آن است که این جنگ در تراز «بقا یا فنا» تعریف میشود. محاسبه بر مبنای منافع کوتاهمدت یا بازگشت به وضع پیشین، نادیده گرفتن حقیقتی است که تاریخ صدها سال پیش از این نیز نشان داده: شکست در چنین مقطعی، فروپاشی بنیادهای ملی و قرنها انتظار برای بازآفرینی را به همراه دارد.
۶. از «اقتصاد بیریشه» تا شهادت مسئولان
دکتر علیرضا شفاه به نخبگانی که جامعه را «اداره» میپندارند و از «لحظه عمومی انسان» بیخبرند، انتقاد میکند. نکته راهبردی آنکه در جنگ وجودی، «منطق تفکیکپذیر امنیت نخبگان» فرو میریزد و تمام ارکان حاکمیت و جامعه در یک سنگر قرار میگیرند. تجربه شهادت رهبر انقلاب و فرماندهان، هرگونه دوگانگی در این باره را باطل کرده و عدم درک ماهیت سرنوشتساز لحظه را آشکار میسازد.
نتیجهگیری: عبور از «مدیریت» به سوی «قیادت»
نکته راهبردی نهایی آنکه رمز گذار از مدیریت به قیادت، باور به «استعداد مردمانی» است که در کف خیابان از «نظمی نوین» دفاع میکنند. اما فقدان امروز، نبود «مردان سیاسی»ای است که نه به اداره، که به «نهضت» معنا بخشند. موفقیت راهبردی ایران در این میقات تاریخی، نه صرفاً در میدان جنگ، که در میدان «سازماندهی اراده جمعی» و تربیت نسلی از «قیادتگران» رقم میخورد که بتوانند این نهضت را به نظمی پایدار مبدل سازند.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۱۹:۰۱
نبرد بر سر خاک نیست بر سر ذهنها و باورهاست. ملتی که روایت خود از آینده را از دست بدهد، بدون آنکه شکست بخورد، متوقف میشود.
سؤال اینجاست: آیا همان عقل و ارادهای که جنگ را اداره کرد میتواند آیندهی ایران را هم بسازد؟
این فیلم درباره همین نبرد پنهان است. اگر میخواهید بدانید جنگ امروز دقیقاً کجاست، این روایت را ببینید.
میثم پیمان جو، پژوهشگر و فعال فرهنگی
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
سؤال اینجاست: آیا همان عقل و ارادهای که جنگ را اداره کرد میتواند آیندهی ایران را هم بسازد؟
این فیلم درباره همین نبرد پنهان است. اگر میخواهید بدانید جنگ امروز دقیقاً کجاست، این روایت را ببینید.
میثم پیمان جو، پژوهشگر و فعال فرهنگی
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۱۱:۳۶
مردم، آن گرهگشای بسط ید رهبر
تهیه شده در مرکز بررسی مسائل فرهنگی هاتف
خیلیها فکر میکنند «یدِ ولی» یعنی امام هر کاری دلش بخواهد میکند، چه مردم پشتش باشند چه نباشند. اما این، بزرگترین اشتباه است. خود قرآن میگوید ما کتاب را فرستادیم تا مردم خودشان قسط و عدل را برپا کنند. پیامبر و امام، دعوتکنندهاند، نه زورگویند. تا مردم نیایند، تا لبیک نگویند، تا پای عهد نایستند، آن توفیقی که باید حاصل شود، نمیشود.
تاریخ پر است از همین تلخی. پیامبر با سی هزار روایت درباره علی گفت، اما سقیفه شد. در صفین، مالک اشتر چند قدم با خیمه معاویه فاصله داشت، اما مردم گوش به حرف اشعث دادند و کار را برگرداندند. همان یک غفلت کوچک، مسیر تاریخ را عوض کرد و به کربلا رساند. یعنی «بسط ید ولی» تا مردم دست به کار نشوند، باز نمیشود.
حالا برعکسش را ببینید. در جنگ هشت ساله، دو میلیون رزمنده نبودیم، اما سی و پنج میلیون نفر پشت جبهه بودند. همانهایی که شاید اسلحه به دست نگرفتند، اما دست مریزاد گفتند، حمایت کردند، لااقل علیه جبهه عمل نکردند. همین «علیه عمل نکردن» معجزه میکند. آدمی که دستش روی ماشه است، اگر بداند پشت سرش کسی خنجر نمیزند، راحت شلیک میکند. نبودنِ علیه، خودش بودن با جبهه است.
و امروز، همان نقش را مردم در شبهای میدان بازی میکنند. آن شب که همه در خانههایشان خفتهاند، مردم میآیند. نه از روی دستور، که از سر غیرت. دشمن حساب کرده بود در تاریکی، صدای ترس بلندتر است، اما مردم فریاد زدند: ما گوش به اشعث نمیدهیم. این حضور شبانه، همان لبیک گفتن به دعوت ولی است. همان چیزی که «بسته ید ولی» را باز میکند.
راستش را بخواهید، تمام این سالهای مذاکره و معطلی، به خاطر همین بود که مردم در فضای تردید رها شدند. آن تردید باعث میشد صداهایی بلند شود که میگفتند: «نمیشود با آمریکا جنگید»، «یک بمب کل توان ما را میبرد». ولی همین که مردم به خیابان آمدند، آن صداها خفه شد. نه با زور، با نفس حضور.
توان واقعی ما چیست؟ نفت که تمامشدنی است. سلاح شاه که ارتشش چند ساعت بیشتر دوام نیاورد. توان ما، همان نیرویی است که در جان مردم خوابیده. اگر جایی گیر کردهایم، اگر پیشرفت مان کند شده، به خاطر این بوده که مردم را کنار گذاشتیم، نترسیدیم از سازماندهیشان. در حالی که امام و رهبری بارها گفتند: به مردم اعتماد کنید.
حالا، بعد از شهادت سید مقاومت، یک انقلاب درونی در مردم به وجود آمده. این یک فرصت استثنایی است. باید از این آتش استفاده کرد، باید مردم را سازماندهی کرد. نه فقط برای آمدن به خیابان، برای همه چیز. برای رانندگی در جبهه، برای احیای زیرساختهای بمباران شده، برای اقتصاد جنگ. همین الان اگر بگویند راننده کم داریم، نورمحمدیها هستند که جلو میآیند. مردم خودشان هم نمیدانند چه قدرتی دارند. تا کسی صدا نزند، خفته میمانند. اما به محض اینکه بگویی «بیایید»، جوش میآورند.
پس حرف آخر این است: «بسط ید ولی» فقط با دستان خود مردم باز میشود. همان مردمِ شبِ میدان، همان مردمِ پشت جبهه، همان مردمِ «نه گفتنِ ساده» به دشمن. امروز دستان مردم آمادهتر از همیشه است. فقط باید میدان را باز کرد، اعتماد کرد، سازمان داد. این همان قسطی است که مردم باید برپا کنند. این بار، اگر درست پای کار باشیم، تاریخ از صفین به کربلا نمیرود، که از کربلا به قدس میرود.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
تهیه شده در مرکز بررسی مسائل فرهنگی هاتفخیلیها فکر میکنند «یدِ ولی» یعنی امام هر کاری دلش بخواهد میکند، چه مردم پشتش باشند چه نباشند. اما این، بزرگترین اشتباه است. خود قرآن میگوید ما کتاب را فرستادیم تا مردم خودشان قسط و عدل را برپا کنند. پیامبر و امام، دعوتکنندهاند، نه زورگویند. تا مردم نیایند، تا لبیک نگویند، تا پای عهد نایستند، آن توفیقی که باید حاصل شود، نمیشود.
تاریخ پر است از همین تلخی. پیامبر با سی هزار روایت درباره علی گفت، اما سقیفه شد. در صفین، مالک اشتر چند قدم با خیمه معاویه فاصله داشت، اما مردم گوش به حرف اشعث دادند و کار را برگرداندند. همان یک غفلت کوچک، مسیر تاریخ را عوض کرد و به کربلا رساند. یعنی «بسط ید ولی» تا مردم دست به کار نشوند، باز نمیشود.
حالا برعکسش را ببینید. در جنگ هشت ساله، دو میلیون رزمنده نبودیم، اما سی و پنج میلیون نفر پشت جبهه بودند. همانهایی که شاید اسلحه به دست نگرفتند، اما دست مریزاد گفتند، حمایت کردند، لااقل علیه جبهه عمل نکردند. همین «علیه عمل نکردن» معجزه میکند. آدمی که دستش روی ماشه است، اگر بداند پشت سرش کسی خنجر نمیزند، راحت شلیک میکند. نبودنِ علیه، خودش بودن با جبهه است.
و امروز، همان نقش را مردم در شبهای میدان بازی میکنند. آن شب که همه در خانههایشان خفتهاند، مردم میآیند. نه از روی دستور، که از سر غیرت. دشمن حساب کرده بود در تاریکی، صدای ترس بلندتر است، اما مردم فریاد زدند: ما گوش به اشعث نمیدهیم. این حضور شبانه، همان لبیک گفتن به دعوت ولی است. همان چیزی که «بسته ید ولی» را باز میکند.
راستش را بخواهید، تمام این سالهای مذاکره و معطلی، به خاطر همین بود که مردم در فضای تردید رها شدند. آن تردید باعث میشد صداهایی بلند شود که میگفتند: «نمیشود با آمریکا جنگید»، «یک بمب کل توان ما را میبرد». ولی همین که مردم به خیابان آمدند، آن صداها خفه شد. نه با زور، با نفس حضور.
توان واقعی ما چیست؟ نفت که تمامشدنی است. سلاح شاه که ارتشش چند ساعت بیشتر دوام نیاورد. توان ما، همان نیرویی است که در جان مردم خوابیده. اگر جایی گیر کردهایم، اگر پیشرفت مان کند شده، به خاطر این بوده که مردم را کنار گذاشتیم، نترسیدیم از سازماندهیشان. در حالی که امام و رهبری بارها گفتند: به مردم اعتماد کنید.
حالا، بعد از شهادت سید مقاومت، یک انقلاب درونی در مردم به وجود آمده. این یک فرصت استثنایی است. باید از این آتش استفاده کرد، باید مردم را سازماندهی کرد. نه فقط برای آمدن به خیابان، برای همه چیز. برای رانندگی در جبهه، برای احیای زیرساختهای بمباران شده، برای اقتصاد جنگ. همین الان اگر بگویند راننده کم داریم، نورمحمدیها هستند که جلو میآیند. مردم خودشان هم نمیدانند چه قدرتی دارند. تا کسی صدا نزند، خفته میمانند. اما به محض اینکه بگویی «بیایید»، جوش میآورند.
پس حرف آخر این است: «بسط ید ولی» فقط با دستان خود مردم باز میشود. همان مردمِ شبِ میدان، همان مردمِ پشت جبهه، همان مردمِ «نه گفتنِ ساده» به دشمن. امروز دستان مردم آمادهتر از همیشه است. فقط باید میدان را باز کرد، اعتماد کرد، سازمان داد. این همان قسطی است که مردم باید برپا کنند. این بار، اگر درست پای کار باشیم، تاریخ از صفین به کربلا نمیرود، که از کربلا به قدس میرود.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۱۰:۳۰
بازارسال شده از
صدای سوت شنیدم فرصت نکردم سرم رو به سمت صدا برگردونم در کسری از ثانیه ، پرتاب شدم و نه میدیدم و نه میشنیدمهمه جا دود و خاک بود تا بتونم بچه هام رو پیدا کنم هزار بار مردم و زنده شدم مجروح بودیم و شوک !فقط پاهای پسر چهارساله م رو از زیر آوار میتونستم ببینمصورت دخترم پر از خون بود آنقدر توان نداشتم که حتی فریاد بزنم !می توانم برای لحظه به لحظه ی آن روز و ساعت ، جزئیات بنویسم ولی در این متن میخواهم از هموطنانم بگویم نه از حال خودم !۵ دقیقه بیشتر نگذشته بود که دو جوان از ایست بازرسی سر خیابان ، خودشان را به طبقه پنجم ، به ما رساندندبه ساختمانی که تخریب شده بود و هیچ راه پله ای نداشت و هر لحظه ممکن بود ریزش کند نجیبانه کمک کردند و ما را بیرون آوردند کفش های شان را درآوردند و پای بچه ها کردند و روی زمین پر از سنگ و شیشه ما میگذاشتند باید از پشت بام خانه های کناری عبور می کردیم تا راهی برای خروج پیدا کنیم دیوار ها برای تن زخمی و پاهای دردناک ما خیلی بلند بودجوانی که تا دیروز وسط دانشگاه ها، داعشی خطابش می کردندروی زمین خم میشد تا ما روی کمر او پا بگذاریم و راحت تر رد بشویم ...به هرحال رسیدیم به خیابان مردم جمع شده بودند چند تا از همسایه هایی که تا دیشب ، صدای ناسزا گفتن شان به جمهوری اسلامی از پنجره ها بلند بودحالا با چشم گریان ما را در آغوش گرفته بودند و خدا را برای سلامتی ما شکر می کردند مردم همه برای کمک هجوم آورده بودند سرِ اینکه کدام شان کاپشنِ تن خودش را به تن ما کند ، دست هم راکنار میزدند در خانه ها یکی یکی باز شدبی حجاب و با حجاب دیگر معنی نداشت همه یکی شده بودندیکی آب در گلوی مان میریخت یکی شکلات برای بچه ها می آوردیکی التماس می کرد بیایید خانه ما تا اورژانس برسد جوانی با دست های خالکوبی اش ، نشست کف زمین و شیشه از پای پسرم در می آورد و جوری قربان صدقه اش میرفت که انگار برادرش را تیمار می کند ...خانمی که خودش حجاب نداشت ، نگران حجاب من بود وقتی دید لباسم زیر چادرِ پاره ای که روی سرم بود مناسب نیست و معذب هستمسریع رفت و برایم لباس آورد و گفت :بپوش راحت باشی عزیزم !!!و فقط خدا میداند هر کدام اینها ، در آن شرایط چقدر درد را تسکین میداد
و من هنوز پس از گذشت یک ماه از آن روز ، مات و مبهوت این همه مهربانی هموطنانم هستم
و از آن روز به بعد ، به خودم میبالم که در این زمانه و کنار این مردم زندگی می کنم
ایران ، بهترین مردم دنیا را دارد
فاطمه سلیمانی مفرد 🫡
و من هنوز پس از گذشت یک ماه از آن روز ، مات و مبهوت این همه مهربانی هموطنانم هستم
و از آن روز به بعد ، به خودم میبالم که در این زمانه و کنار این مردم زندگی می کنم
ایران ، بهترین مردم دنیا را دارد
فاطمه سلیمانی مفرد 🫡
۲۱:۰۸
از کدام علم دفاع میکنید؟ از علمی که غزه را خاکستر کرد، یا از دانشگاههای تحت حمایت آلسعود و آلنهیان؟
تهیه شده در مرکز بررسی مسائل فرهنگی هاتف
نامهٔ رئیس دانشگاه تهران به وزیر علوم با امضای ۱۵ دانشگاه برتر کشور، حاوی درخواستی است: نیروهای مسلح از حمله به دانشگاههای منطقه خودداری کنند تا حرمت نهاد مقدس علم فرونهاده نشود.
در ظاهر، سخن از پاسداشت «علم» و «دانشگاه» است. اما پرسش اینجاست: از کدام علم؟ از کدام دانشگاه؟
علمِ غرب؛ پیوند ناگسستنی با استعمار و جنایت
آیا علم جدای از سیاست و اقتصاد بوده است؟ تاریخ میگوید هرگز. آنچه امروز به نام «علم مدرن» در دانشگاههای غرب تولید میشود، در بستر استعمار، بردهداری، جنگهای جهانی و بعداً امپریالیسم آمریکایی رشد کرده است. آمریکا کشوری که ۳۰۰ سال از عمرش نمیگذرد، نزدیک به ۲۷۰ سال آن را در جنگ، کودتا و مداخلهی نظامی در سراسر جهان سپری کرده است. دانشگاههایش –از MIT تا دانشگاههای آیوی لیگ– بودجههای کلانی از پنتاگون دریافت میکنند تا الگوریتمهای جنگ، سلاحهای دقیقزن و فناوریهای نظارت جمعی را طراحی کنند.
همین علم، امروز در غزه به بمبهای سنگرشکن بدل شده که دانشگاههای اسلامی غزه را با استادان و دانشجویانشان یکیک منهدم میکند. علمی که در ظاهر «جهان اول» و «توسعهیافته» خوانده میشود، در عمل دستگاهی برای بازتولید سلطه و نسلکشی است.
دانشگاههای منطقه؛ در خدمت کدام حرمت؟
اما بخش دوم نامه، ناظر به «دانشگاههای منطقه» است. سؤال اینجاست: این دانشگاهها کداماند؟ دانشگاههای تحت نظارت آلسعود در ریاض، دانشگاههای وابسته به آلخلیفه در منامه، یا دانشگاههای لوکس امارات زیر سایه آلنهیان؟
همان دانشگاههایی که بودجههای هنگفتشان از محل فروش نفت و همکاریهای امنیتی‑نظامی با غرب تأمین میشود. همان دانشگاههایی که میزبان شعبههای دانشگاههای آمریکایی و اسرائیلی هستند و در آنها، نقدی بر صهیونیسم یا نقش غرب در جنایات منطقه راه ندارد. آیا حرمت این دانشگاهها، حرمت علم است یا حرمت نظمی که سلطهٔ غرب و متحدان منطقهایاش را تثبیت میکند؟
علم بهمثابه متن مقدس؛ نقدی بر خودمان
و اما بخش سوم که کمتر به آن پرداخته میشود: ما خودمان در ایران، سالها همین علمِ غربی را سطر به سطر، بیآنکه پیوندهای ساختاری آن با استعمار و سلطه را واکاوی کنیم، همچون متنی مقدس تدریس کردیم. «تمدن غرب» را الگوی پیشرفت نامیدیم، بدون آنکه بپرسیم این تمدن بر استخوانهای کدام ملتها بنا شده است. امروز که ناگهان به فکر «حرمت دانشگاههای منطقه» افتادهایم، آیا پرسش از این علمِ مسلط را فراموش نکردهایم؟
اگر راست میگوییم، باید میان علمِ آزادیبخش و علمی که در خدمت سلطه و جنایت است، مرز قائل شویم. باید از دانشگاههای غزه که نه تنها بمباران شدند، بلکه توسط سکوت نهادهای علمی جهان به فراموشی سپرده شدند، یاد کنیم. باید از دانشگاههایی که در کشورهای همسایه، به جای تولید علم نقاد، به کارویژهای برای مشروعیتبخشی به رژیمهای استبدادی منطقه تبدیل شدهاند، انتقاد کنیم.
به جای نتیجه
نامهٔ اخیر روسای دانشگاههای ایران، اگر فرصتی برای بازاندیشی در معنای «علم» و «حرمت دانشگاه» باشد، مغتنم است. اما اگر تنها به درخواستی امنیتی خلاصه شود و از نقد ساختارهای علمی سلطهگر غافل بماند، نه تنها به عمق مسئله نپرداخته، بلکه پرسشهای بزرگتری را بیپاسخ گذاشته است: چرا تا پیش از این، در برابر جنایت علمی‑نظامی غرب در فلسطین سکوت بود؟ چرا دانشگاههای منطقه، که خود بخشی از سازوکار سلطهاند، شایستهٔ حرمت شمرده میشوند، اما دانشجویان و استادان غزه در میان همان سکوت، جان باختند؟
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای نامههای شعاری، به بازتعریف نسبت خود با «علم» و «دانشگاه» بپردازیم؛ علمی که نه در خدمت سلطه، که در مسیر عدالت و آزادی حرکت کند.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید.
بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا
تهیه شده در مرکز بررسی مسائل فرهنگی هاتفنامهٔ رئیس دانشگاه تهران به وزیر علوم با امضای ۱۵ دانشگاه برتر کشور، حاوی درخواستی است: نیروهای مسلح از حمله به دانشگاههای منطقه خودداری کنند تا حرمت نهاد مقدس علم فرونهاده نشود.
در ظاهر، سخن از پاسداشت «علم» و «دانشگاه» است. اما پرسش اینجاست: از کدام علم؟ از کدام دانشگاه؟
علمِ غرب؛ پیوند ناگسستنی با استعمار و جنایت
آیا علم جدای از سیاست و اقتصاد بوده است؟ تاریخ میگوید هرگز. آنچه امروز به نام «علم مدرن» در دانشگاههای غرب تولید میشود، در بستر استعمار، بردهداری، جنگهای جهانی و بعداً امپریالیسم آمریکایی رشد کرده است. آمریکا کشوری که ۳۰۰ سال از عمرش نمیگذرد، نزدیک به ۲۷۰ سال آن را در جنگ، کودتا و مداخلهی نظامی در سراسر جهان سپری کرده است. دانشگاههایش –از MIT تا دانشگاههای آیوی لیگ– بودجههای کلانی از پنتاگون دریافت میکنند تا الگوریتمهای جنگ، سلاحهای دقیقزن و فناوریهای نظارت جمعی را طراحی کنند.
همین علم، امروز در غزه به بمبهای سنگرشکن بدل شده که دانشگاههای اسلامی غزه را با استادان و دانشجویانشان یکیک منهدم میکند. علمی که در ظاهر «جهان اول» و «توسعهیافته» خوانده میشود، در عمل دستگاهی برای بازتولید سلطه و نسلکشی است.
دانشگاههای منطقه؛ در خدمت کدام حرمت؟
اما بخش دوم نامه، ناظر به «دانشگاههای منطقه» است. سؤال اینجاست: این دانشگاهها کداماند؟ دانشگاههای تحت نظارت آلسعود در ریاض، دانشگاههای وابسته به آلخلیفه در منامه، یا دانشگاههای لوکس امارات زیر سایه آلنهیان؟
همان دانشگاههایی که بودجههای هنگفتشان از محل فروش نفت و همکاریهای امنیتی‑نظامی با غرب تأمین میشود. همان دانشگاههایی که میزبان شعبههای دانشگاههای آمریکایی و اسرائیلی هستند و در آنها، نقدی بر صهیونیسم یا نقش غرب در جنایات منطقه راه ندارد. آیا حرمت این دانشگاهها، حرمت علم است یا حرمت نظمی که سلطهٔ غرب و متحدان منطقهایاش را تثبیت میکند؟
علم بهمثابه متن مقدس؛ نقدی بر خودمان
و اما بخش سوم که کمتر به آن پرداخته میشود: ما خودمان در ایران، سالها همین علمِ غربی را سطر به سطر، بیآنکه پیوندهای ساختاری آن با استعمار و سلطه را واکاوی کنیم، همچون متنی مقدس تدریس کردیم. «تمدن غرب» را الگوی پیشرفت نامیدیم، بدون آنکه بپرسیم این تمدن بر استخوانهای کدام ملتها بنا شده است. امروز که ناگهان به فکر «حرمت دانشگاههای منطقه» افتادهایم، آیا پرسش از این علمِ مسلط را فراموش نکردهایم؟
اگر راست میگوییم، باید میان علمِ آزادیبخش و علمی که در خدمت سلطه و جنایت است، مرز قائل شویم. باید از دانشگاههای غزه که نه تنها بمباران شدند، بلکه توسط سکوت نهادهای علمی جهان به فراموشی سپرده شدند، یاد کنیم. باید از دانشگاههایی که در کشورهای همسایه، به جای تولید علم نقاد، به کارویژهای برای مشروعیتبخشی به رژیمهای استبدادی منطقه تبدیل شدهاند، انتقاد کنیم.
به جای نتیجه
نامهٔ اخیر روسای دانشگاههای ایران، اگر فرصتی برای بازاندیشی در معنای «علم» و «حرمت دانشگاه» باشد، مغتنم است. اما اگر تنها به درخواستی امنیتی خلاصه شود و از نقد ساختارهای علمی سلطهگر غافل بماند، نه تنها به عمق مسئله نپرداخته، بلکه پرسشهای بزرگتری را بیپاسخ گذاشته است: چرا تا پیش از این، در برابر جنایت علمی‑نظامی غرب در فلسطین سکوت بود؟ چرا دانشگاههای منطقه، که خود بخشی از سازوکار سلطهاند، شایستهٔ حرمت شمرده میشوند، اما دانشجویان و استادان غزه در میان همان سکوت، جان باختند؟
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای نامههای شعاری، به بازتعریف نسبت خود با «علم» و «دانشگاه» بپردازیم؛ علمی که نه در خدمت سلطه، که در مسیر عدالت و آزادی حرکت کند.
فیلمهای کامل گعدههای اندیشهورزی هاتف را در آپارات دنبال کنید. بله | تلگرام | اینستاگرام | ایتا۱۵:۰۱