د
۲-۱-۳-بخش دومِ روایات «عددیه»:روایاتی که در آن ائمه علیهم السلام برای تشخیص یکم ماه، روش های مختلفی ارائه کردهاند و رؤیت اولین هلال را تنها تحت شرایط خاصی از شکل و زمان رؤیت (یعنی تنها در صورت صحت و یقین)، معتبر و مبنای محاسبات میدانند و بر خلاف مدعای رؤیت محوران، اولین هلال را مساوی با شب اول نمیدانند.بر طبق این روایات چه بسا ممکن است هلال، رؤیت نشده ولی ماه داخل شده باشد و دو یا سه شب بعد، هلال رؤیت شود. مجموع این روایات به شرح زیر است: روایت اول: امام صادق علیه السلام فرمود: «هرگاه هلال در بین الطلوعین در مشرق طلب شود ولی در آن دیده نشود پس همانجا هلالِ جدید است! چه (بعداً) دیده شود یا نشود.» (تهذيب الأحکام ج ۴، ص ۳۳۳)
🪶بیان:✓موضوع این روایت «روزه و فطر» نیست بلکه در آن صحبت از «واقع» شده است نه «تکلیف». منظور از طلب شدن هلال، همان استهلال است که هلال را رصد میکنند و در آسمان به دنبالش میگردند و تلاش میکنند تا آن را ببینند یعنی در روزی که انتظار میرود هلال نازکِ اول ماه دیده شود. البته جلوتر عرض خواهیم کرد که مردم به اشتباه، هلال را علامت فردای آن میدانستند در حالی که با توجه به روایات اهل بیت علیهم السلام هر هلال، علامت همان روز است؛ یعنی آن روزی که انتظار میرود هلال نازکِ ماهِ نو در آن دیده شود (که معمولا در هنگام غروب دیده میشود) ولی در بین الطلوعین دیده نمیشود، همان روز یکم ماه است نه فردا. درست بر عکس مردم و روش رؤیت محوران که جلوتر بیشتر در این باره توضیح خواهیم داد. ✓در این روایت ملاک حضرت، «تشکیل هلال نو» است و علامت آن را «عدم رؤیت در بین الطلوعین» می داند نه «رؤیت»! درست بر خلاف روش رؤیت محوران! بلکه تصریح فرمودند چه بعداً دیده شود چه نشود این هلال، نو و جدید است. همین روایت میتواند مفسر آیه اهله باشد؛ یعنی اگر خداوند فرمود: اهله مواقیت هستند منظورش «هلال جدید» است نه هلالی که اولین بار رؤیت میشود. امام حرف عبث نمیزنند و اینکه به اصحاب خود، راه تشخیص هلال نو را میگویند یعنی این یک ملاک و معیار است و باید لحاظ شود.البته باید دقت کرد که این روش زمان تشکیل هلال نو را تعیین نمیکند؛ یعنی از این روایت برنمیآید که زمان تشکیل هلال نو، لحظهی طلوع آفتاب یا طلوع ماه است. در نتیجه این روایت ربطی به زمان «مقارنهی ماه و خورشید» -که در نجوم امروزی لحظهی تشکیل هلال نو است- هم ندارد.✓شاید محکم ترین و صریح ترین روایت در تعیین یکم واقعیِ هر ماه قمری همین روایت باشد که به صراحت روش کشف هلال نو در آن بیان شده است و معارضی هم در روایات ندارد و ما روایت دیگری که روش کشف هلال نو را بگوید نداریم. البته باید دقت کرد برای اینکه این «هلال نو» با «هلال محاق» اشتباه نشود قاعدتاً منظور حضرت از «هلال جدید» باید هلالی باشد که طلوع آن بعد از طلوع خورشید است وگرنه لازم می آید که چیزی به نام محاق نداشته باشیم؛ چون هلال محاق هم در بین الطلوعین دیده نمیشود. البته همینکه حضرت فرمود «چه بعدا دیده شود چه نشود» نشان میدهد که هلال جدید گاهی اوقات بعداً دیده میشود یعنی قبل از زوال و یا هنگام غروب و همین نشان میدهد منظور حضرت، همان هلال نازک یک شبه ای است که طبق تجربه غالباً هنگام غروب رؤیت میشود و بررسی های رصدی نشان میدهد این هلال، همان اولین هلالی است که طلوع آن بعد از طلوع آفتاب است و منظور حضرت از «دیده نشدن در بین الطلوعین» همین است که ماه اصلاً هنوز طلوع نکرده باشد که بخواهد دیده شود؛ یعنی دیده نشدن «طریقیت» دارد به «طلوع نکردن ماه». پس در نتیجه یکمِ واقعیِ هر ماه قمری، اولین روزی خواهد بود که در آن، طلوع ماه بعد از طلوع خورشید است که بسیار پیش می آید در غروب همان روز به صورت نازک رؤیت شود. البته نظر به حقیقت تشکیل هلال در عالم واقع نیز مؤید همین برداشت است؛ زیرا اگر ماه قبل از طلوع خورشید طلوع کند هلال آن در نیمه ی پایینی آن تشکیل خواهد شد اما اگر بعد از طلوع خورشید طلوع کند هلال آن در نیمه بالایی تشکیل میشود که هلالی تازه و نو بوده و با هلال روزهای قبل که همگی در نیمه پایینی ماه بودند متفاوت است. ✓شیخ حر عاملی این روایت را بر غالب یا بر تقیه حمل کرده و دلیلش موافقت این خبر با روایات عامه و عمل آنان است و توضیح بیشتری نداده است! (وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۲۸۱) عجیب است که اینهمه روایات در کتب عامه مبنی بر رؤیت محوری که همه مورد عمل آنان است را نادیده میگیرد ولی روایتی که هیچ شباهتی به عمل عامه ندارد را موافق با آنان دانسته و حمل بر تقیه میکند! ما در هیچ روایتی از عامه نیافتیم که ملاکشان «هلال جدید» بوده و آن را با «عدم رؤیت» کشف کنند.
ادامه دارد…
بازگشت به فهرست مطالب
#فقه #احکام #فروع_دین #اصول_فقه #تأویل_احادیث #تقیه #رؤیت_محوری #عدد_محوری #روزه #فطر
@Hekmateshiei
۱۹:۳۳