د
مقدمه 🪶در میان فتاوی، همیشه روایات متعارض یکی از مهم ترین علت های اختلاف فقهاء در طول تاریخ بوده است. در خصوص تعیین اول ماههای قمری خصوصاً ماه رمضان و عید فطر نیز روایاتی که از طریق اصحاب رسیده مختلف هستند و این اختلاف، سبب دو دستگی در میان عالمان شیعه شده است. دستهی اول، اصحاب الرؤیة (رؤیت محوران) و دستهی دوم، اصحاب العدد (عدد محوران) که البته غالب فقهای شیعه از ابتدا تا به حال، رؤیت محورند. مجموع روایات مربوط به تعیین اول ماههای قمری دو دسته است: دستهی اول؛ روایات عددیه یا عددمحوری: روایات این دسته شامل دو بخش است: بخش یکم: روایاتی که بیانگر قراردادهای خداوند برای آغاز و پایان هر ماه قمری است و با قسم جلاله، ماه رمضان و ذوالقعده را الی الابد ۳۰ روزه و شعبان را الی الابد ۲۹ روزه دانسته و نشان میدهد که اعمال عبادی و شرعی باید بر اساس این قراردادها انجام شود. بخش دوم: روایاتی که در آن، ائمه علیهم السلام برای تعیین دقیقِ آغاز و پایان واقعیِ هر ماه چندین روش ارائه فرموده و گاه شماریِ هلال را با فاکتورهای متعددی بررسی کردهاند که با منهج کنونی رؤیت محوران در تعارض است. دستهی دوم؛ روایات رؤیت محوری: روایاتی که برای تعیین یکم هر ماه قمری، فقط رؤیت هلال را ملاک میدانند و به هیچ یک از فاکتورهای متعددی که در بخش دوم عددمحوری ارائه میشود اعتنا نمیکنند. روایات این دسته نیز شامل دو بخش است: بخش یکم: روایات «صم للرؤیة و افطر للرؤیة» که تواتر مضمونی دارند. بخش دوم: روایاتی از بخش یکم، همراه با قیودات و توضیحاتی که به تحلیل ما از آن روایات و آشکار شدنِ مقصود و منظور اهل بیت علیهم السلام کمک میکند.
🪶در این نوشتار نشان میدهیم که علت اصلی این اختلاف در روایات، «تقیه» و «تفاوت در موضوع» بوده است. سعی ما بر این است که ابتدا مبنا و منهج خود در رفع تعارض روایات را روشن کنیم و سپس به طور واضح نشان دهیم که روایات رؤیت محوری از روی تقیه صادر شده و وظیفهی واجب ما برای انجام تکالیف شرعی التزام به قراردادهای عددیِ خداوند است؛ هرچند بعضی امور مانند حجامت و سفر بایستی بر اساس واقع صورت گیرد.
مجموع مباحث را در هفت بخش ارائه میکنیم: ۱-بخش اول: به طور مختصر ملاکات ائمه علیهم السلام برای رفع تعارض روایات و روش صحیح فهم دین بیان میشود. ۲-بخش دوم: به آیات مربوطه میپردازیم. ۳-بخش سوم: با ذکر چند روایت کلیدی، روایات هر دو دسته را به طور مفصل بررسی خواهیم کرد. ۴-بخش چهارم: برای سهولت در تشخیص تقیه، روایات مورد عمل عامه در خصوص روزه و فطر و تعیین یکم ماه های قمری را از ۹ منبع اصلی اهل سنت نشان میدهیم. ۵-بخش پنجم: مجموع روایات هر دو دسته را بر اساس ملاکات رفع تعارض، بررسی میکنیم. ۶-بخش ششم: به اشکالات شیخ مفید و ابوریحان بیرونی در رد اصحاب العدد پاسخ میدهیم. ۷-بخش هفتم: در پایان برای ثمردهی مباحث، به محاسبه و تنظیم «تقویم واقعی» و «تقویم قراردادی» سال ۱۴۴۵ هجری قمری میپردازیم.
این نکته هم ناگفته نماند که به جهت اختصار و پرهیز از تطویل بحث و از آنجا که اکثر روایات از کتب اربعه و منابع معتبر و دسته اول شیعه نقل میشود از بررسی سندی آنها صرف نظر کردیم هر چند در بخش ششم در پاسخ به شیخ مفید دلایلی بر اعتبار این روایات عرض خواهد شد.
🪶سیّد محمّد جواد موسوے
بازگشت به فهرست مطالب
#فقه #احکام #فروع_دین #تقیه #رؤیت_محوری #عدد_محوری #روزه #فطر
@Hekmateshiei
۱۶:۳۶