مسئله هویت یا گذشته‌گرایی منسوخ؛ نقدی بر طرح آرامگاه استاد محمود فرشچیان حامد عابدینیبخش اول: هویت؛ گلوگاه همیشگی معماری معاصر ایرانطرح برگزیده آرامگاه استاد فقید محمود فرشچیان بار دیگر یکی از گلوگاه‌های اصلی معماری معاصر ایران را به روی صحنه گفتمان کشاند: مسئله هویت. از هنگامی‌که فرهنگ ایرانی در نیمه دوره قاجار از بستر سنتی و پیوسته خویش گسست، این چالش رفته‌رفته قوت گرفت و در عصر پهلوی اول در قالب ملی‌گرایی افراطی و باستان‌گرایانه، پاسخی به بحران هویت یافت. صورت‌بندی نظری این مسئله اما در دهه چهل خورشیدی، با طرح ایده «بازگشت به خویشتن» در حلقه‌های روشنفکری، انسجام بیشتری پیدا کرد. پس از انقلاب اسلامی، دغدغه هویت این بار در قالبی تازه و با شدتی افزون‌تر، حول محور هویت اسلامی ادامه یافت و دست‌کم تا اواخر دهه هفتاد و تا زمان ظهور جریان¬های نظری جدید، گفتمان غالب در بیشتر لایه‌های فرهنگی جامعه ایران بود. معماری به‌مثابه یکی از مظاهر اصلی فرهنگ جامعه همواره در صف اول بازنمایی صورت‌های مختلف مواجهه با مسئله هویت بوده است. در تمام این سال‌ها، هویت به کلیدواژه اصلی مواجهه با معماری، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شئون فرهنگ جامعه، بدل شد؛ کلیدواژه‌ای که شاید هنوز هم پرکاربردترین مفهوم در گفتمان معماری معاصر ایران باشد. پیچیدگی درونی این واژه و نبود صورت‌بندی یکپارچه‌ای از آن در نظریه و عمل، در دهه‌های گذشته موجب شده اتخاذ موضعی روشن نسبت به آن همواره با دشواری همراه باشد. منشا عمده این دشواری از این مسئله سرچشمه می‌گیرد که آیا هویت باید بازنمایی شکلی و ظاهری داشته باشد یا در محتوای تجربه شکل‌گیری معماری درک شود؛ آیا بازتابی از گذشته است یا صورت‌بندیِ وضع اکنون؛ امری ثابت و متعلق به دوره‌ای خاص است یا پدیده‌ای پویا و برآمده از مجموع ادوار و تجربه‌های زیسته؟ نبود پاسخی روشن به این پرسش‌ها، بسیاری از واکنش‌ها به مسئله هویت را به برخوردی صرفاً شکلی فروکاسته است که بخشی از منتقدان آن را «گذشته‌گرایی» یا ماندن در زمانی سپری‌شده می‌خوانند. در غیاب چنین پاسخی، معمار، طراح و نظریه‌پرداز ناگزیر به الگوهای تثبیت‌شده پیشین پناه می‌برد.
#هویت #معماری_معاصر_ایران #گذشته_گرایی #آرامگاه_استاد_فرشچیان•┈┈••••✾•
•✾•••┈┈• #اندیشکده_شهر_اسلامی_ایرانی
@iic_thinktank۲