بسم الله الرحمن الرحیم
مجموعه یادداشتها درباره «خودشناسی» - قسمت اول
روزهداری یا گرسنگیِ الکی!
️پرداختن به مسئله چرایی روزهداری در آستانه ماه رمضان، برای ما بهانهایست تا در پرتو شناخت فلسفه و فایده این فریضه الهی، به شناخت برخی از ویژگیهای وجودی خود بپردازیم.
سکانس۱: شهوت و غضب!
️بیشک برای ورود به هر علم، بایستی به شناخت واژگان و ادبیات موضوعی آن پرداخت تا تفاوت برداشت از واژگان، مانع از درک صحیح مطلب نشوند. شناخت حالات نفسانی مختلف نیز از این قاعده مستثنی نیست!
واژههایی از قبیل «رضا»، «شهوت»، «حزن»، «خوف»، «غضب» و «حلم» اگرچه به شکل پر تکرار در ادبیات دینی و حتی محاورات روزانه ما بکار رفته و معنای آنها بدیهی تلقی میشود اما مفهومی عمیقتر از چیزی که تصور میکنیم را دربردارند!
وقتی برای انسان حالتی که مطلوب اوست رخ میدهد یا او به چیزی که محبوب اوست (آن را دوست دارد) دست پیدا میکند، شعفی در وجودش حاصل میشود که آن را «رضا» مینامیم.
به شکل طبیعی، انسان به آنچه باعث رضایت او میگردد یا تصور میکند که باعث رضایتش شود، میل و رغبت پیدا میکند که به این میل «شهوت» اطلاق میشود.
شهوات، جوششی درونیاند که انسان را به سمت امور ضروری زندگی سوق داده و به شکل کلی به ۵ دسته تقسیم میشوند:
خوردنیها و نوشیدنیها (دوره اوج: کودکی) جنسی (دوره اوج: نوجوانی) مال (دوره اوج: جوانی) نسبت: میل به داشتن فرزند، خانواده، قوم و قبیله، حزب، مرید، فالوئر (دوره اوج: میانسالی) قدرت (دوره اوج: پیری)
در مقابل وقتی برای انسان حالتی که مطلوب اوست رخ نمیدهد یا به آنچه محبوب اوست (یعنی آن را دوست دارد) دست پیدا نمیکند، حالت تکدری در وجودش حاصل میشود که آن را «حزن» میگویند.
از سوی دیگر، وقتی انسان به حسب شواهدی، عقلاً احتمال میدهد که حالت مطلوبش محقق نشده و یا او به محبوب خود (آنچه آن را دوست دارد) دست پیدا نمیکند، حالت اضطرابی در وجودش حاصل میشود که به آن «خوف» گفته میشود.
به شکل طبیعی، وقتی انسان دچار «حزن» یا «خوف» میشود، نسبت به عاملی که بر اساس تشخیص خودش (درست یا غلط) باعثِ عدم تحقق حالت مطلوب او یا نرسیدنش به محبوبش شده یا خواهد شد، خشمگین گرفته که اصطلاحاً آن را «غضب» مینامیم!
«شهوت» و «غضب» ضرورت حیات مادی ما هستند! بدون شهوات ما به ضروریات حیات بیتوجهی میکردیم و بدون غضب از خود، خانواده خود و مسائل ارزشمند زندگیمان مانند دین، وطن و حتی اموالمان دفاع نمیکردیم!
اما این دو حالت ضروری، در صورت مهار نشدن، به جهت وجود بینهایت محرک بیرونی، مانند سگی وحشی که صاحبش را به هر جهتی که بخواهد میبرد، انسان را در پی خود خواهد کشاند.
سکانس۲: رام کردن!
️ «حِلم» یا «بلوغ فکری» حالتی است که در آن، فرد بجای تبعیت از «شهوت» و «غضب» خود، میتواند این دو را تحت مدیریت خود در آورد!
یعنی خود تصمیم بگیرد که چه چیز در او میل و رغبت ایجاد کند و در چه زمانی خشم در او ظهور کند! به همین جهت، فرد «حلیم» از عوامل بیرونی متأثر نمیشود و از دید دیگران اهل «صبر» است.
«عبودیت»، فلسفه اصلی خلقت ما انسانها به معنی مقدم داشتن «رضا و غضب خدا» بر «رضا و غضب خود» است و تحقق آن الا به سبب وجود «حلم» امکانپذیر نیست! چرا که باید در هر امر رضا و غضب خود را کنار گذاشته و متوجه رضا و غضب خدای متعال شویم.
«گرسنگی» همانگونه که راهکاری مؤثر برای رام کردن حیوانات وحشی است، کارآمدترین ابزار در «تربیت نفس» و مهار «شهوت» و «غضب» و تحقق «حلم» است.
مجموعه یادداشتها درباره «خودشناسی» - قسمت اول روزهداری یا گرسنگیِ الکی!️پرداختن به مسئله چرایی روزهداری در آستانه ماه رمضان، برای ما بهانهایست تا در پرتو شناخت فلسفه و فایده این فریضه الهی، به شناخت برخی از ویژگیهای وجودی خود بپردازیم. سکانس۱: شهوت و غضب!️بیشک برای ورود به هر علم، بایستی به شناخت واژگان و ادبیات موضوعی آن پرداخت تا تفاوت برداشت از واژگان، مانع از درک صحیح مطلب نشوند. شناخت حالات نفسانی مختلف نیز از این قاعده مستثنی نیست! واژههایی از قبیل «رضا»، «شهوت»، «حزن»، «خوف»، «غضب» و «حلم» اگرچه به شکل پر تکرار در ادبیات دینی و حتی محاورات روزانه ما بکار رفته و معنای آنها بدیهی تلقی میشود اما مفهومی عمیقتر از چیزی که تصور میکنیم را دربردارند! وقتی برای انسان حالتی که مطلوب اوست رخ میدهد یا او به چیزی که محبوب اوست (آن را دوست دارد) دست پیدا میکند، شعفی در وجودش حاصل میشود که آن را «رضا» مینامیم. به شکل طبیعی، انسان به آنچه باعث رضایت او میگردد یا تصور میکند که باعث رضایتش شود، میل و رغبت پیدا میکند که به این میل «شهوت» اطلاق میشود. شهوات، جوششی درونیاند که انسان را به سمت امور ضروری زندگی سوق داده و به شکل کلی به ۵ دسته تقسیم میشوند: خوردنیها و نوشیدنیها (دوره اوج: کودکی) جنسی (دوره اوج: نوجوانی) مال (دوره اوج: جوانی) نسبت: میل به داشتن فرزند، خانواده، قوم و قبیله، حزب، مرید، فالوئر (دوره اوج: میانسالی) قدرت (دوره اوج: پیری) در مقابل وقتی برای انسان حالتی که مطلوب اوست رخ نمیدهد یا به آنچه محبوب اوست (یعنی آن را دوست دارد) دست پیدا نمیکند، حالت تکدری در وجودش حاصل میشود که آن را «حزن» میگویند. از سوی دیگر، وقتی انسان به حسب شواهدی، عقلاً احتمال میدهد که حالت مطلوبش محقق نشده و یا او به محبوب خود (آنچه آن را دوست دارد) دست پیدا نمیکند، حالت اضطرابی در وجودش حاصل میشود که به آن «خوف» گفته میشود. به شکل طبیعی، وقتی انسان دچار «حزن» یا «خوف» میشود، نسبت به عاملی که بر اساس تشخیص خودش (درست یا غلط) باعثِ عدم تحقق حالت مطلوب او یا نرسیدنش به محبوبش شده یا خواهد شد، خشمگین گرفته که اصطلاحاً آن را «غضب» مینامیم! «شهوت» و «غضب» ضرورت حیات مادی ما هستند! بدون شهوات ما به ضروریات حیات بیتوجهی میکردیم و بدون غضب از خود، خانواده خود و مسائل ارزشمند زندگیمان مانند دین، وطن و حتی اموالمان دفاع نمیکردیم! اما این دو حالت ضروری، در صورت مهار نشدن، به جهت وجود بینهایت محرک بیرونی، مانند سگی وحشی که صاحبش را به هر جهتی که بخواهد میبرد، انسان را در پی خود خواهد کشاند. سکانس۲: رام کردن!️ «حِلم» یا «بلوغ فکری» حالتی است که در آن، فرد بجای تبعیت از «شهوت» و «غضب» خود، میتواند این دو را تحت مدیریت خود در آورد! یعنی خود تصمیم بگیرد که چه چیز در او میل و رغبت ایجاد کند و در چه زمانی خشم در او ظهور کند! به همین جهت، فرد «حلیم» از عوامل بیرونی متأثر نمیشود و از دید دیگران اهل «صبر» است. «عبودیت»، فلسفه اصلی خلقت ما انسانها به معنی مقدم داشتن «رضا و غضب خدا» بر «رضا و غضب خود» است و تحقق آن الا به سبب وجود «حلم» امکانپذیر نیست! چرا که باید در هر امر رضا و غضب خود را کنار گذاشته و متوجه رضا و غضب خدای متعال شویم. «گرسنگی» همانگونه که راهکاری مؤثر برای رام کردن حیوانات وحشی است، کارآمدترین ابزار در «تربیت نفس» و مهار «شهوت» و «غضب» و تحقق «حلم» است.۷:۱۲