بسماللهالرحمنالرحیم
مجموعه یادداشتها درباره روز سیزدهم جنگ – قسمت دوم
گلوگاه
️برای فهم دقیق ارتباط رخدادهای دیماه ۱۴۰۴ با شورش نان، باید به عقب بازگشت؛ جایی که فشار خارجی، از سطح سیاسی، به گلوگاه معیشت مردم منتقل شد: گلوگاه ارز ترجیحی.
سکانس۱: اعتراض دوگانه!
️در روزهای ابتدایی دیماه، اعتراضات به حق اقتصادی در شهرهای مختلف شکل گرفت. این تجمعات اگرچه یکپارچه به نظر میرسید، اما در واقع از دو جایگاه متفاوت در زنجیره اقتصاد تغذیه میشد.
یک سوی اعتراض، مردم بودند؛ مصرفکنندگانی که پیامد نهایی نوسان ارز را در قالب افزایش محسوس قیمت کالاهای اساسی و کاهش قدرت خرید تجربه میکردند.
سوی دیگر اما اصناف و بازاریان قرار داشتند؛ کنشگران میانی اقتصاد که نوسان ارزی، پیشبینیپذیری بازار و امکان برنامهریزی کوتاهمدت را از آنان سلب کرده بود.
تفاوت این دو اعتراض نه در ماهیت، بلکه در جایگاه اقتصادی معترضان بود؛ یکی در نقطه مصرف و دیگری در نقطه مبادله.
همزمانی این دو سطح نارضایتی، بستری اجتماعی ایجاد کرد که مستعد جهتدهی و بهرهبرداری بیرونی بود؛ بستری خودجوش اما عملاً مبتنی بر یک اختلال مشترک اقتصادی طراحی شده.
سکانس۲: اختلال!
اما این اختلال همزمان از کجا آغاز شد؟
همانطور که در قسمت اول اشاره شد، تمرکز فشار آمریکا در این مقطع بر محدودسازی و اختلال در مسیر انتقال ارز به کشور قرار داشت؛ نقطهای که اقتصاد ایران، بهدلیل وابستگی واردات کالاهای اساسی به دلار، از پیش در برابر آن آسیبپذیر بود.
این ارزیابی، نه یک تحلیل بلکه منطبق بر اظهارات صریح وزیر خزانهداری آمریکاست؛ وی در اواخر دیماه، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، صریحاً و مستند به دستورات ترامپ، از «جنگ اقتصادی» علیه ایران سخن گفت؛ جنگی که به ادعای او توانست بدون شلیک یک گلوله، اقتصاد ایران را در اوایل دیماه دچار فروپاشی کند.
این اظهارات، بیش از بیان واقعیت، بیانگر هدفگذاری و منطق عملیات اقتصادی آمریکا بود؛ عملیاتی که تمرکز آن بر اثرگذاری شوکهای ارزی بر معیشت مردم از طریق کمعمقسازی بازار قرار داشت.
در این چارچوب، آمریکا با اعمال فشار بر برخی متحدان منطقهای خود، محدودسازی دسترسی ایران به بخشی از منابع ارزی خارجی و ایجاد اختلال در مسیرهای شناختهشده انتقال ارز، ورودی دلار به کشور را کاهش داد.
این فشار خارجی، بر بستر آسیبپذیریهای انباشته داخلی مانند انحصار در واردات، وابستگی شدید تأمین کالاهای اساسی به دلار و ناکارآمدی سازوکار ارز ترجیحی متمرکز شد و با «کمعمق» کردن بازار ارز، وضعیتی ساخت که حتی وقفهای محدود در عرضه بتواند اثرات قیمتی بزرگ و زنجیرهای ایجاد کند.
در چنین شرایطی، وقفه چندروزه در عرضه ارز نفتی، بهعنوان محرک، باعث جهش ناگهانی دلار از حدود ۱۱۰ به ۱۴۰ هزار تومان شد. این جهش، به دور باطلی از تعویق عرضه ارز صادراتی، احتکار و سوداگری و توقف ترخیص برخی کالاهای اساسی انجامید که آثار آن، مستقیماً به معیشت مردم منتقل شد.
مجموعه یادداشتها درباره روز سیزدهم جنگ – قسمت دوم گلوگاه️برای فهم دقیق ارتباط رخدادهای دیماه ۱۴۰۴ با شورش نان، باید به عقب بازگشت؛ جایی که فشار خارجی، از سطح سیاسی، به گلوگاه معیشت مردم منتقل شد: گلوگاه ارز ترجیحی. سکانس۱: اعتراض دوگانه!️در روزهای ابتدایی دیماه، اعتراضات به حق اقتصادی در شهرهای مختلف شکل گرفت. این تجمعات اگرچه یکپارچه به نظر میرسید، اما در واقع از دو جایگاه متفاوت در زنجیره اقتصاد تغذیه میشد. یک سوی اعتراض، مردم بودند؛ مصرفکنندگانی که پیامد نهایی نوسان ارز را در قالب افزایش محسوس قیمت کالاهای اساسی و کاهش قدرت خرید تجربه میکردند. سوی دیگر اما اصناف و بازاریان قرار داشتند؛ کنشگران میانی اقتصاد که نوسان ارزی، پیشبینیپذیری بازار و امکان برنامهریزی کوتاهمدت را از آنان سلب کرده بود. تفاوت این دو اعتراض نه در ماهیت، بلکه در جایگاه اقتصادی معترضان بود؛ یکی در نقطه مصرف و دیگری در نقطه مبادله. همزمانی این دو سطح نارضایتی، بستری اجتماعی ایجاد کرد که مستعد جهتدهی و بهرهبرداری بیرونی بود؛ بستری خودجوش اما عملاً مبتنی بر یک اختلال مشترک اقتصادی طراحی شده. سکانس۲: اختلال!اما این اختلال همزمان از کجا آغاز شد؟ همانطور که در قسمت اول اشاره شد، تمرکز فشار آمریکا در این مقطع بر محدودسازی و اختلال در مسیر انتقال ارز به کشور قرار داشت؛ نقطهای که اقتصاد ایران، بهدلیل وابستگی واردات کالاهای اساسی به دلار، از پیش در برابر آن آسیبپذیر بود. این ارزیابی، نه یک تحلیل بلکه منطبق بر اظهارات صریح وزیر خزانهداری آمریکاست؛ وی در اواخر دیماه، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، صریحاً و مستند به دستورات ترامپ، از «جنگ اقتصادی» علیه ایران سخن گفت؛ جنگی که به ادعای او توانست بدون شلیک یک گلوله، اقتصاد ایران را در اوایل دیماه دچار فروپاشی کند. این اظهارات، بیش از بیان واقعیت، بیانگر هدفگذاری و منطق عملیات اقتصادی آمریکا بود؛ عملیاتی که تمرکز آن بر اثرگذاری شوکهای ارزی بر معیشت مردم از طریق کمعمقسازی بازار قرار داشت. در این چارچوب، آمریکا با اعمال فشار بر برخی متحدان منطقهای خود، محدودسازی دسترسی ایران به بخشی از منابع ارزی خارجی و ایجاد اختلال در مسیرهای شناختهشده انتقال ارز، ورودی دلار به کشور را کاهش داد. این فشار خارجی، بر بستر آسیبپذیریهای انباشته داخلی مانند انحصار در واردات، وابستگی شدید تأمین کالاهای اساسی به دلار و ناکارآمدی سازوکار ارز ترجیحی متمرکز شد و با «کمعمق» کردن بازار ارز، وضعیتی ساخت که حتی وقفهای محدود در عرضه بتواند اثرات قیمتی بزرگ و زنجیرهای ایجاد کند. در چنین شرایطی، وقفه چندروزه در عرضه ارز نفتی، بهعنوان محرک، باعث جهش ناگهانی دلار از حدود ۱۱۰ به ۱۴۰ هزار تومان شد. این جهش، به دور باطلی از تعویق عرضه ارز صادراتی، احتکار و سوداگری و توقف ترخیص برخی کالاهای اساسی انجامید که آثار آن، مستقیماً به معیشت مردم منتقل شد.۱۶:۳۹