به نام خدا. اربعین فرصتی برای خلاصی از تعاریف دستوپاگیر ارسطویی و تاحدی افلاطونی است، چون ما انسان را نه حیوانی حسرتخور که موجودی عبرتگیر، میدانیم.چند وقت پیش کتاب خلاف زمان دیهگو گاروچو فیلسوف جوان اسپانیایی که اخیراً به فارسی ترجمه شده است، میخواندم. گاروچو در این کتاب و به صورت ذوقی با ارجاع به نخستین تعاریف از انسان در حکمت یونانی، به یک جمعبندی جالب میرسد که در برگیرنده تعاریف قبلی و از جهاتی مناسب با حال فعلی انسان غربی است. به بیان او، انسان حیوانی است که حسرت میخورد. وی برای رسیدن به این تعریف رساله پسوخه(درباره نفس) و یاد و خاطره ارسطو و مفهوم آنامنسیس(زمانآگاهی) افلاطون در سه محاوره منون، فایدون و فایدروس را کنار هم میگذارد و به این تعریف میرسد. به زعم گاروچو ارسطو مفهوم زمانآگاهی یا آنامنسیس افلاطون را به عنوان وجه ممیزه انسان از حیوان تحلیل کرده است. انسان و حیوان در خاطره داشتن مشترکند، اما در بیادآوردن (زمان آگاهی) آن خاطره متمایزند. انسان تنها توان به یادآوردن دارد. افلاطون به یاد آوردن را زمینه کسب دانش میداند که با نحوی انکشاف درونکاوانه حاصل میشود و از این نظر با حیوان متفاوت است. گاروچو نتیجه میگیرد، این یادآوری برای بشر امروز همواره نوستالژیک یا توام با حسرت و رنج است و مدعی میشود، آینده چیزی بیش از آروزی محقق نشده گذشتگان نیست. چون هر شکلی از دانستن به یاد آوردن چیزی است که در گذشته بهتر از الان بوده است. یأس اندیشی، رنگ آینده این نحوه تعریف انسان است.با اینکه ما عمری است سرگرم این تعاریف و مفاهیم هستیم و با آنها میاندیشیم کاری ندارم که خلاصی از این استبداد ایدهبنیاد به این راحتی نیست. اما میخواهم بگویم اربعین فرصتی حیاتی برای جور دیگر اندیشیدن به انسان میدهد. وضع اکنون تجمع اربعین و این پیادهروی طولانی، به هیچ وجه واپسگرایانه نیست، بلکه شدیداً گشوده به آینده، امیدوارانه و مرزشکنانه است. یاد حسین(ع) و رنجهای او نه به مثابه حس نوستالژیک بلکه به مثابه حسی احیاگر، حرکتدهنده و پیشرونده است. این حس دربردارنده تمام تلاش ممکن برای نیفتدان در ورطه سقوط امت رسولالله است. این حسی نوستالژیک نیست، عبرتآموز است. بنابراین اگر بخواهیم با اربعین انسان را تعریف کنیم باید بگوییم: «انسان موجودی است که عبرت میگیرد». ۱۸:۳۰