د
دروغداشتیم با یکیدو نفر از همکاران صحبت میکردیم (درواقع اختلاط میکردیم، چون صحبتها مخلوط و درهموبرهم بود). رسیدیم به «نیت خیر» و «الاعمال بالنیات». نظر یکی از همکاران این بود که اگر نیت آدم خیر باشد، دروغ گفتن هم نهتنها مجاز است که اصلاً میتواند کار خوبی باشد. مثال زد که یکبار به آقای الف که کدورتی از آقای ب داشته بهدروغ گفته که آقای ب در جلسهٔ دیروز ذکر خیر شما را میکرد. و بهاینترتیب کدورت میان این دو نفر را رفع کرده!
خب، دروغ ایشان شاید در کوتاهمدت چنین اثری بر جای بگذارد ولی در درازمدت چیزی که فدا میشود اعتماد است. بسیاری از ما ممکن است روزانه چندین دروغ بگوییم ولی در درون خودمان از این کار خشنود نیستیم و چهبسا از آشکار شدن دروغمان احساس شرم کنیم. موجه و مستدل جلوه دادن این عمل و حتی توصیه کردنش، بهشرط این که نیت دروغگو خیر باشد، برایم قابلدرک نبود.
یاد کتابی افتادم که چند سال پیش خوانده بودم و تصویر جلدش را آن بالا میبینید: دروغ/ارادهٔ آزاد. کتاب از دو جستار بلند و مستقل از سام هریس تشکیل شده است. فکر کردم شاید بد نباشد فرازهایی از جستار اولش را با هم مرور کنیم:
وقتی یکرو نیستی و معلوم هم میشود که یکرو و روراست نیستی، بقیه بهندرت این را فراموش میکنند. البته میتوانیم عذرخواهی کنیم و میتوانیم مصمم شویم که در آینده روراستتر باشیم. اما نمیتوانیم آن حس بدی را که در ذهن دیگر افراد به جا گذاشتهایم پاک کنیم. یکی از بزرگترین مشکلات افراد دروغگو این است که باید حساب دروغهایشان را نگه دارند. ... دروغ دروغ میآورد. برخلاف راستگویی، که نیازمند هیچ تلاش و کار بعدی از طرف ما نیست، دروغها را باید مرتب پایید تا با واقعیت تصادم پیدا نکنند. جنگ و جاسوسی شرایطی هستند که در آن روابط انسانی تخریب میشود یا اصلاً از همان اول برقرار نمیشود؛ بنابراین، قواعد معمول همکاری دیگر در اینجا بهکار نمیآیند. از همان لحظهای که بمب ریختن، یا ویران کردن زیرساختها با حملات سایبری شروع میشود، دروغ گفتن هم دقیقاً سلاحی میشود از زرّادخانه. نیاز دولتها به پنهان کردن اسرار دولتی امری بدیهی است. امّا نیاز حکومت به فریب دادن مردمش به نظر من بسیار اندک و قریب به صفر است -سرابی اخلاقی است. درست وقتی که فکر میکنیم دلیلی برای آن یافتهایم، میفهمیم واقعیت جور دیگری است. و صدمهای که آشکار شدن فریب حکومتها به بار میآورد بهکلی جبرانناپذیر است. دروغ بیاعتمادی و غیرقابلاعتماد بودن را در عملی واحد خلاصه میکند. دروغ هم ناتوانی در فهم دیگران است هم بیاشتیاقی به فهمیده شدن. دروغ گفتن نوعی پس نشستن از ایجاد رابطه است. ما با دروغگوییمان امکان نگاه به جهان را آنچنان که هست از دیگران دریغ میکنیم. ... هر دروغی یک حملهٔ مستقیم به خودمختاری آنهایی است که این دروغ را تحویلشان میدهیم.https://ble.ir/k1samani_channel
۱۲:۴۲