د
چگونه فضیلتمندانه بحث و فحص کنیم؟(بخش ۱ از ۴)جوزف اشمیدبرگردان: یاسر میردامادیمنبع:https://www.aasoo.org/fa/articles/4910ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــجوزف اشمید پژوهشگر دورهی دکترای فلسفه در دانشگاه پرینستون است. حوزههای پژوهش او متافیزیک، فلسفهی دین و فرااخلاق است. آنچه میخوانید برگردان بخشهایی از کتاب زیر است:
Joseph Schmid (2020)
The Majesty of Reason: A Short Guide to Critical Thinking in Philosophy.ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پایهی تفکر انتقادی فضیلت است. فضائل عبارتاند از: (۱) ویژگیها یا خصوصیات پایداری که (۲) فرد از رهگذر اعمال، عادات و شخصیتپروری با (۳) هدفی ذاتی و ارزشمند در خود پرورش میدهد. فردِ دارای فضیلت اخلاقی همواره برای نیل به کمال اخلاقی تلاش میکند. او این کار را از رهگذر کنش مدام و عادت کردن به انجام کارهای خوب و اجتناب از بدی انجام میدهد. فرد دارای فضیلتِ فکری دائماً برای نیل به حقیقت و درک بهتر تلاش میکند. او این کار را از رهگذر عادات مختلف ذهنی ــ مانند فروتنیِ فکری، پایداری فکری و غیره ــ انجام میدهد. در ادامه برخی از مهمترین فضائل فکری را به اختصار بررسی میکنیم.
فروتنی فکری
فروتنیِ فکری مستلزم شناخت محدودیتهای معرفتی و تواناییهای شخصیتان است. فروتنیِ فکری همچنین مستلزم تمرکز بر حقیقت بهجای توجه به شأن این یا آن شخص است. افراد دارای فروتنیِ فکری بهدرستی به ضعفهای خود توجه میکنند، اما نقاط قوتِ خود را نیز نادیده نمیگیرند. فروتنی فکری، در بن و بنیاد، عبارت است از تمایل به بیان صادقانهی این الفاظ در شرایط مناسب: «نمیدانم»، «در مورد این موضوع به اندازهی کافی و عمیقاً تحقیق نکردهام» و «ممکن است اشتباه کنم».
کنجکاوی فکری
کنجکاویِ فکری اشاره به اشتیاق و علاقهی آتشینی دارد که فرد برای کشف حقایق با گستره و ژرفای بیشتر دارد. افرادِ دارای کنجکاویِ فکری از تنبلیِ فکری بیزارند ــ یعنی ترجیح نمیدهند که به آنچه همیشه باور داشتهاند ادامه دهند، آن هم به این دلیل که باور همیشگیشان راحت یا اطمینانبخش بوده است. افراد کنجکاو جرئت میکنند که مسائل را بیشتر و عمیقتر دنبال کنند و در نتیجه درک بهتری از پیچیدگیها و مبانی موضوع مورد نظر پیدا کنند. سؤال پشت سؤال بپرسید. جرئت کشفِ بیشتر داشته باشید.
پایداری فکری
همچون کنجکاوی، پایداریِ فکری نیز رد قاطعانهی تنبلیِ فکری است. کسانی که دارای پایداریِ فکری هستند، موانع، سختیها و مشکلات زندگیِ فکریِ خود را به چشم چالشهایی برای غلبه بر آنها و فرصتهایی برای رشد میبینند. زمانی که اوضاع سخت میشود، به جای رها کردن حقیقتجویی این عده عمیقتر به مسائل میپردازند، بیشتر مطالعه و تحقیق میکنند و دانش و درک خود را افزایش میدهند. مشکلات و کلافهای سردرگم فکری فرصتهای کشف فراهم میآورند، نه موانع عبورناپذیر. در مسیر کشف پافشاری کنید، زیرا گنجینهها در انتظار شما است.
مسئولیت فکری
مسئولیتپروریِ فکری به معنای به دست گرفتن مهار حقیقتجویی است. افراد دارای مسئولیت فکری میکوشند تا سرحد امکان سرنوشت اعتقاداتِ خود را به دست چهرههای مرجع نسپارند؛ بلکه به دنبال تجهیز خویش به توجیهها، استدلالها، شواهد و دلایل هستند.
ذهنِ باز
ذهنِ باز داشتن به معنای این نیست که باور کنیم همهی دیدگاههای بدیل به یک اندازه محتملاند. درست بر عکس، گشودگیِ فکری به معنای تمایل به بررسیِ دیدگاههای بدیل برای ارزیابی انتقادیِ ارزش منطقی و مستدل دیدگاهها است. ذهن باز داشتن به معنای تمایل به در نظر گرفتن دیدگاههای بدیل و پذیرش این نکته است که چه بسا موضع ما اشتباه باشد.
عشق به حقیقت
ما همه در معرض سوگیری تأییدی (Confirmation bias) قرار داریم ــ یعنی مایل به انتخاب منابع، ایدهها و شواهدی هستیم که باورهای قبلیِ ما را تأیید یا از آن حمایت میکنند و نیز مایل به نادیده گرفتن یا کماهمیت جلوه دادن منابع، ایدهها و شواهدی هستیم که در تضاد با باورهای ما هستند. اما عشق راستین به حقیقت ــ و حتی چه بسا بتوان جرئت کرد و گفت حقیقتپرستی ــ میتواند به ما در مقابله با سوگیری تأییدی کمک کند. دفاع از یک دیدگاه را هدف اصلیِ خود در تلاشهای فکری قرار ندهید؛ بلکه کشف حقیقت را هدف اصلی قرار دهید.
(پایان بخش ۱ از ۴)
https://ble.ir/k1samani_channel
۱۴:۲۵