•••••••••••••••••••••••••••••••••••
سوم، نمادسازی؛ یکی از ملموسترین نمونههای آن در این ماجرا، روبان زرد است که به نمادی برای امید به بازگشت گروگانها تبدیل شد. این نماد به افراد امکان میداد بدون ورود به پیچیدگیهای سیاسی ماجرا، با نشانهای ساده همبستگی خود را اعلام کنند. به این ترتیب، یک بحران بینالمللی به تجربهای عاطفی و جمعی بدل میشد که امکان مشارکت عمومی در آن وجود داشت. قدرت نمادها دقیقاً در همینجاست: میتوانند مسئلهای پیچیده را در قالب نشانهای قابلفهم، تکرارپذیر و ماندگار عرضه کنند.در کنار این سازوکارها، نابرابری در امکانات رسانهای و قدرت انتشار را نیز نباید نادیده گرفت. در ماجرای تسخیر سفارت، فقط محتوای روایتها اهمیت نداشت؛ توان تولید، تکرار و توزیع آنها نیز تعیینکننده بود. هر طرفی که امکانات بیشتری برای رساندن روایت خود به مخاطبان داشته باشد، شانس بیشتری برای تبدیلکردن آن به روایت مسلط خواهد داشت. البته این به معنای پذیرش کامل آن روایت از سوی همه مخاطبان نیست؛ اما نشان میدهد که در رقابت روایتها، امکان شنیدهشدن و دیدهشدن تا چه اندازه اهمیت دارد.امروز نیز، با وجود گسترش اینترنت و دسترسی ظاهراً آسان به اطلاعات، مسئله انحصار و مدیریت روایت همچنان پابرجاست. فراوانی اطلاعات الزاماً به معنای دسترسی به حقیقت نیست. انتخاب منابع، الگوریتمهای انتشار، سانسور، برجستهسازی و تکرار گزینشی تصاویر همچنان میتوانند برداشت عمومی را شکل دهند. حتی ممکن است در میان انبوه خبرها و تصاویر، تشخیص آنچه حذف شده یا کمتر دیده شده است، دشوارتر شود.به نظرم، مهمترین درس «کدهای سیاه» ضرورت شناخت قدرت روایت در جهان رسانهای امروز است. باید بتوانیم تشخیص دهیم یک خبر چگونه به داستان تبدیل میشود، احساسات مخاطب چگونه برانگیخته میشود، نمادها چگونه شکل میگیرند و یک روایت چگونه به برداشت غالب از واقعهای بدل میشود. این شناخت فقط برای تحلیل رویدادهای تاریخی یا سیاست بینالملل نیست؛ در اخبار داخلی، مسائل اجتماعی، رقابتهای سیاسی و حتی روایتهای روزمره نیز میتوان رد همین سازوکارها را دید.بااینحال، هدف از شناخت این الگوها نباید صرفاً یادگرفتن شیوههای اثرگذاری و تکرار آنها به سود خودمان باشد. اگر نقد ما به روایت دیگران، تنها به ساختن روایتی یکسویه در جهت منافع خودمان بینجامد، از همان منطقی پیروی کردهایم که نقدش میکنیم. مسئله مهمتر، تلاش برای رسیدن به روایتی مستند، دقیق، چندجانبه و مسئولانه است؛ روایتی که بهجای حذف پرسشها، امکان اندیشیدن را فراهم کندباید بپذیریم که در میانه نبرد رسانهای روایتها قرار داریم؛ اما این آگاهی نباید ما را به پذیرش بیچونوچرای روایت خودی یا انکار همه روایتهای دیگر برساند. برعکس، باید ما را نسبت به منبع خبر، شواهد، زمینهها و صداهای غایب حساستر کنددر نهایت، پرسشی که پس از تماشای «کدهای سیاه» برای من باقی میماند، این است: آنچه درباره جهان میدانیم، تا چه اندازه حاصل مواجهه با واقعیت است و تا چه اندازه محصول روایتهایی که دیگران برای ما ساختهاند؟
الهام صباحی
_
️ @kalematorism
سوم، نمادسازی؛ یکی از ملموسترین نمونههای آن در این ماجرا، روبان زرد است که به نمادی برای امید به بازگشت گروگانها تبدیل شد. این نماد به افراد امکان میداد بدون ورود به پیچیدگیهای سیاسی ماجرا، با نشانهای ساده همبستگی خود را اعلام کنند. به این ترتیب، یک بحران بینالمللی به تجربهای عاطفی و جمعی بدل میشد که امکان مشارکت عمومی در آن وجود داشت. قدرت نمادها دقیقاً در همینجاست: میتوانند مسئلهای پیچیده را در قالب نشانهای قابلفهم، تکرارپذیر و ماندگار عرضه کنند.در کنار این سازوکارها، نابرابری در امکانات رسانهای و قدرت انتشار را نیز نباید نادیده گرفت. در ماجرای تسخیر سفارت، فقط محتوای روایتها اهمیت نداشت؛ توان تولید، تکرار و توزیع آنها نیز تعیینکننده بود. هر طرفی که امکانات بیشتری برای رساندن روایت خود به مخاطبان داشته باشد، شانس بیشتری برای تبدیلکردن آن به روایت مسلط خواهد داشت. البته این به معنای پذیرش کامل آن روایت از سوی همه مخاطبان نیست؛ اما نشان میدهد که در رقابت روایتها، امکان شنیدهشدن و دیدهشدن تا چه اندازه اهمیت دارد.امروز نیز، با وجود گسترش اینترنت و دسترسی ظاهراً آسان به اطلاعات، مسئله انحصار و مدیریت روایت همچنان پابرجاست. فراوانی اطلاعات الزاماً به معنای دسترسی به حقیقت نیست. انتخاب منابع، الگوریتمهای انتشار، سانسور، برجستهسازی و تکرار گزینشی تصاویر همچنان میتوانند برداشت عمومی را شکل دهند. حتی ممکن است در میان انبوه خبرها و تصاویر، تشخیص آنچه حذف شده یا کمتر دیده شده است، دشوارتر شود.به نظرم، مهمترین درس «کدهای سیاه» ضرورت شناخت قدرت روایت در جهان رسانهای امروز است. باید بتوانیم تشخیص دهیم یک خبر چگونه به داستان تبدیل میشود، احساسات مخاطب چگونه برانگیخته میشود، نمادها چگونه شکل میگیرند و یک روایت چگونه به برداشت غالب از واقعهای بدل میشود. این شناخت فقط برای تحلیل رویدادهای تاریخی یا سیاست بینالملل نیست؛ در اخبار داخلی، مسائل اجتماعی، رقابتهای سیاسی و حتی روایتهای روزمره نیز میتوان رد همین سازوکارها را دید.بااینحال، هدف از شناخت این الگوها نباید صرفاً یادگرفتن شیوههای اثرگذاری و تکرار آنها به سود خودمان باشد. اگر نقد ما به روایت دیگران، تنها به ساختن روایتی یکسویه در جهت منافع خودمان بینجامد، از همان منطقی پیروی کردهایم که نقدش میکنیم. مسئله مهمتر، تلاش برای رسیدن به روایتی مستند، دقیق، چندجانبه و مسئولانه است؛ روایتی که بهجای حذف پرسشها، امکان اندیشیدن را فراهم کندباید بپذیریم که در میانه نبرد رسانهای روایتها قرار داریم؛ اما این آگاهی نباید ما را به پذیرش بیچونوچرای روایت خودی یا انکار همه روایتهای دیگر برساند. برعکس، باید ما را نسبت به منبع خبر، شواهد، زمینهها و صداهای غایب حساستر کنددر نهایت، پرسشی که پس از تماشای «کدهای سیاه» برای من باقی میماند، این است: آنچه درباره جهان میدانیم، تا چه اندازه حاصل مواجهه با واقعیت است و تا چه اندازه محصول روایتهایی که دیگران برای ما ساختهاند؟
_
۹۲
۱۸:۰۱