راه شاهی هخامنشی در تنگ ابوالحیات، یادگاری از پیوند شمال و جنوب پارسراه شاهی؛ شاهراه ارتباطی پارس باستانراه شاهی، شاهراهی بوده که مراکز حکومتی شمال و مرکزی را به جنوب پارس و حتی استانهای پیرامونی متصل میکرده است.بقایایی که از این راه شاهی شناسایی شده، امروز در دهستان ابوالحیات، بخش کوهمره نودان، شهرستان کوهچنار واقع شده و پاییندست جاده آسفالت تنگ بوالحیات به دشت ارژن و شیراز، نزدیک راهدارخانه کوه پهن قرار دارد.به همین دلیل نیز این میراث باستانی با نام «راه شاهی کوه پهن» در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است.️ بقایای سنگفرش هخامنشی بر دامنه کوههای جنوبغرب فارساین اثر در سال ۱۳۹۵ و طی طرح پژوهشی «بررسی راه شاهی هخامنشی شوش-تختجمشید» که در چارچوب برنامههای پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و پژوهشکده باستانشناسی انجام شد، شناسایی و معرفی شد.اگرچه این اثر هنوز به طور دقیق مورد پژوهش قرار نگرفته، اما تحقیقات مقدماتی حاکی از تعلق آن به دوره هخامنشی است.شناسایی شده است؛ با وجود نزدیکی این منطقه به شهر باستانی بیشاپور، این جاده تا سال ۱۳۹۵ ناشناس باقی مانده بود.در میانه تنگ بوالحیات، کموبیش مقابل کل دربک و تنگ گاکشک، نزدیک جایی که امروزه راهدارخانه کوه پهن قرار دارد، بقایای جادهای باستانی وجود دارد؛ جاده تقریبا در راستای جنوبشرقی-شمالغربی ایجاد شده و امکان رفتوآمد آسان مسافرانی که از دشت ارژن قصد گذر از تنگ بوالحیات داشتهاند را فراهم میکرده است.بقایای حدود سه هزار متر مربع (نزدیک به ۱.۵ کیلومتر) از این راه باستانی قابل مشاهده است؛ جاده در کمر کوه به سمت کف درّه (تقریبا با جهت جنوبشرقی-شمالغربی) با شیب و جهتی مایل پیش میرود و بخشهایی از آن نیز پلکانی شده است.براساس بررسیهای باستانشناسی، برای ساخت این راه، نخست تعداد زیادی لاشهسنگ را برای زیرسازی در مسیر جاده انباشتهاند و سپس سطح آن را با توجه به سنگهای اطراف مفروش کردهاند؛ هرجا سنگها کوچک بوده (حدود ۱۰×۱۰، ۲۰×۱۰، و ۳۰×۲۰ سانتیمتر)، سطح جاده نیز ظریفتر شده است.در برخی قسمتها در سطح کوه سنگهای تخت بزرگ دیده میشود؛ در همانجا برای فرش کردن سطح جاده از همان تختهسنگهای تخت استفاده شده که به سطح جاده حالتی کاملا مسطح داده است؛ ابعاد این سنگها گاه تا ۱۲۰×۸۰ سانتیمتر، ۱۰۰×۹۰ سانتیمتر، و ۸۰×۵۰ سانتیمتر نیز میرسد.پهنای جاده کموبیش ۲ متر است و با توجه به شیب کوه هر یک متر یا پنج متر یک پله به ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر ایجاد شده است؛ آثار فرسایش بر اثر رفتوآمد بر سطح سنگهای جاده آشکارا دیده میشود و سمت بیرونی جاده که رو به دره است جانپناه داشته که در بسیاری جاها تخریب شده و از میان رفته است؛ با این حال، در چند جا باقی مانده و نشان میدهد که پهنا و بلندایی حدود ۵۰ سانتیمتر داشته و غالبا با تختهسنگهای بزرگ ایجاد شده بوده است.️ راهسازی ایرانی در عهد باستاناین جاده با توجه به شیب کوه طراحی، مهندسی و ساخته شده و کموبیش در هر یک متر یا پنج متر پلهای به ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر تعبیه شده تا شیب جاده را تنظیم کند و این امر باعث شده که راهپیمایی در جاده با سبکی و آسایش همراه باشد.جاده شاهی جنوب فارس در معرض تخریبجاده شاهی جنوب فارس از سال ۱۳۹۵ کشف شده و هنوز حریم اثر به طور کامل مشخص نشده است؛ با احداث جادهای در تنگ بوالحیات، قسمتهایی از اثر آسیب دیده و بیم آن میرود که کل جاده سنگفرش آسیب جدی ببیند. @kazerun24۲