بازارسال شده از باشگاه علوم آزمایشگاهی پزشکی ایران
جلسه هشتم – پارت 2ب: کاربردها و محدودیتهای روشهای مختلف آزمایشمنظور این است که آزمایشگاه باید بتواند به استفادهکنندگان خدمات توضیح دهد که هیچ روش آزمایشگاهی صد درصد کامل نیست و هر تستی دامنه کاربرد و محدودیت مشخص دارد. و باید به گیرندگان خدمات اطلاع رسانی کند کههر روش آزمایشگاهی در چه شرایطی کاربرد دارد وبرای چه هدفی مناسب است (غربالگری، تشخیص قطعی، پایش درمان، تأیید) و همچنین چه محدودیتهایی دارد و در چه شرایطی ممکن است نتیجه کاذب بدهد و چه عواملی بر دقت آن اثر میگذارند. اهمیت شناخت و آشنایی به این مساله در این است که از نتایج منفی کاذب که باعث اطمینان کاذب میشود جلوگیری می شود . از نتایج مثبت کاذب که باعث اضطراب و درمان غیرضروری میشود جلوگیری می شود و بهینهترین روش با توجه به شرایط بیمار انتخاب می شود.
در ادامه برای تفهیم این موضوع مثال هایی آورده می شود:1- در بیماریهای عفونی، تست PCR برای تشخیص عفونت فعال در روزهای اول کاربرد دارد، در حالی که تستهای آنتیبادی (سرولوژی) برای بررسی ایمنی یا تماس قبلی با ویروس هستند.اگر در روزهای اول بیماری که هنوز آنتیبادی در بدن ساخته نشده، تست سرولوژی انجام شود، نتیجه «منفی کاذب» خواهد بود. آزمایشگاه باید این محدودیت زمانی را به بیمار و پزشک مشاوره دهد.2- آزمایش PSA (پروستات)این آزمایش برای غربالگری و پیگیری درمان مشکلات پروستات کاربرد دارد.اختصاصی بودن این تست پایین است؛ یعنی ممکن است در اثر عفونت، معاینه یا بزرگی خوشخیم هم بالا برود. آزمایشگاه باید مشاوره دهد که بالا بودن این عدد لزوماً به معنای سرطان نیست و محدودیتهای تشخیصی دارد.3- قند خون (FBS) در برابر HbA1cقند خون وضعیت لحظهای را نشان میدهد اما HbA1c میانگین سه ماهه را مشخص می کند.در بیمارانی که کمخونی شدید یا اختلالات هموگلوبین دارند، روش HbA1c ممکن است دقت کافی نداشته باشد. در اینجا آزمایشگاه باید روش جایگزین یا محدودیت روش فعلی را به پزشک اطلاع دهد.
ج: دفعات و فواصل منطقی درخواست یک آزمایشدر این بخش از استاندارد تأکید شده است که آزمایشگاه باید بتواند در مورد دفعات انجام یک آزمایش و فاصله زمانی مناسب بین دو درخواست، به استفادهکنندگان خدمات آزمایشگاه مشاوره بدهد. منظور این است که هر آزمایش نباید بدون دلیل علمی، به دفعات زیاد یا در فاصله زمانی نامناسب تکرار شود. درخواست آزمایش باید به گونهای باشد که هم از نظر بالینی مفید باشد و هم از انجام آزمایشهای غیرضروری، تحمیل هزینه اضافی به بیمار و اتلاف منابع جلوگیری شود.منظور از دفعات و فواصل منطقی این است که بین دو بار انجام یک آزمایش باید زمان کافی وجود داشته باشد تا نتیجه جدید بتواند تغییر واقعی وضعیت بیمار را نشان دهد. اگر آزمایش خیلی زود و بدون نیاز بالینی تکرار شود، ممکن است نتیجه جدید تفاوت معنیداری با نتیجه قبلی نداشته باشد و فقط باعث افزایش هزینه، شلوغی کار آزمایشگاه و حتی سردرگمی در تفسیر نتایج شود. در مقابل، اگر آزمایش دیرتر از زمان مناسب انجام شود، ممکن است فرصت پیگیری صحیح وضعیت بیمار از دست برود. بنابراین آزمایشگاه باید بتواند بر اساس نوع آزمایش، شرایط بیمار، هدف از درخواست و روند بیماری، درباره زمان مناسب تکرار آزمایش مشاوره بدهد.مثال:1-در آزمایشهای هورمونی فاصله زمانی انجام آزمایش اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر بیماری در حال درمان اختلال تیروئید باشد و چند روز پس از شروع دارو بخواهد دوباره TSH را اندازهگیری کند، آزمایشگاه باید توضیح دهد که این آزمایش برای نشان دادن تغییرات ناشی از درمان به زمان بیشتری نیاز دارد و تکرار خیلی زود آن ممکن است تصویر واقعی از پاسخ به درمان نشان ندهد. بنابراین درخواست آزمایش باید بر اساس زمان لازم برای تغییر شاخص آزمایشگاهی انجام شود.
2-در مورد آزمایش کشت نیز تکرار بیمورد آزمایش میتواند مشکلساز باشد. اگر برای بیماری که به تازگی نمونه کشت از او گرفته شده و هنوز نتیجه نهایی آماده نشده است، مجدداً بدون دلیل مشخص همان کشت درخواست شود، آزمایشگاه میتواند توضیح دهد که تا قبل از مشخص شدن نتیجه قبلی یا تغییر شرایط بالینی بیمار، تکرار نمونهگیری معمولاً ضرورت ندارد. البته اگر وضعیت بیمار تغییر کند یا شک به آلودگی نمونه قبلی وجود داشته باشد، تکرار آزمایش میتواند منطقی باشد.بنابراین این بند از استاندارد به ما یادآوری میکند که ارزش یک آزمایش فقط به انجام آن نیست، بلکه به زمان درست و فاصله مناسب آن هم بستگی دارد. آزمایشگاه باید بتواند در کنار انجام صحیح آزمایش، درباره این موضوع نیز به استفادهکنندگان خدمات مشاوره علمی بدهد تا از تکرارهای غیرضروری جلوگیری شود و نتایج آزمایشگاهی به شکل مؤثرتر در خدمت تشخیص، درمان و پیگیری بیمار قرار گیرد.
#مدیریتکیفیت#جلسههشتمپارت۲
در ادامه برای تفهیم این موضوع مثال هایی آورده می شود:1- در بیماریهای عفونی، تست PCR برای تشخیص عفونت فعال در روزهای اول کاربرد دارد، در حالی که تستهای آنتیبادی (سرولوژی) برای بررسی ایمنی یا تماس قبلی با ویروس هستند.اگر در روزهای اول بیماری که هنوز آنتیبادی در بدن ساخته نشده، تست سرولوژی انجام شود، نتیجه «منفی کاذب» خواهد بود. آزمایشگاه باید این محدودیت زمانی را به بیمار و پزشک مشاوره دهد.2- آزمایش PSA (پروستات)این آزمایش برای غربالگری و پیگیری درمان مشکلات پروستات کاربرد دارد.اختصاصی بودن این تست پایین است؛ یعنی ممکن است در اثر عفونت، معاینه یا بزرگی خوشخیم هم بالا برود. آزمایشگاه باید مشاوره دهد که بالا بودن این عدد لزوماً به معنای سرطان نیست و محدودیتهای تشخیصی دارد.3- قند خون (FBS) در برابر HbA1cقند خون وضعیت لحظهای را نشان میدهد اما HbA1c میانگین سه ماهه را مشخص می کند.در بیمارانی که کمخونی شدید یا اختلالات هموگلوبین دارند، روش HbA1c ممکن است دقت کافی نداشته باشد. در اینجا آزمایشگاه باید روش جایگزین یا محدودیت روش فعلی را به پزشک اطلاع دهد.
ج: دفعات و فواصل منطقی درخواست یک آزمایشدر این بخش از استاندارد تأکید شده است که آزمایشگاه باید بتواند در مورد دفعات انجام یک آزمایش و فاصله زمانی مناسب بین دو درخواست، به استفادهکنندگان خدمات آزمایشگاه مشاوره بدهد. منظور این است که هر آزمایش نباید بدون دلیل علمی، به دفعات زیاد یا در فاصله زمانی نامناسب تکرار شود. درخواست آزمایش باید به گونهای باشد که هم از نظر بالینی مفید باشد و هم از انجام آزمایشهای غیرضروری، تحمیل هزینه اضافی به بیمار و اتلاف منابع جلوگیری شود.منظور از دفعات و فواصل منطقی این است که بین دو بار انجام یک آزمایش باید زمان کافی وجود داشته باشد تا نتیجه جدید بتواند تغییر واقعی وضعیت بیمار را نشان دهد. اگر آزمایش خیلی زود و بدون نیاز بالینی تکرار شود، ممکن است نتیجه جدید تفاوت معنیداری با نتیجه قبلی نداشته باشد و فقط باعث افزایش هزینه، شلوغی کار آزمایشگاه و حتی سردرگمی در تفسیر نتایج شود. در مقابل، اگر آزمایش دیرتر از زمان مناسب انجام شود، ممکن است فرصت پیگیری صحیح وضعیت بیمار از دست برود. بنابراین آزمایشگاه باید بتواند بر اساس نوع آزمایش، شرایط بیمار، هدف از درخواست و روند بیماری، درباره زمان مناسب تکرار آزمایش مشاوره بدهد.مثال:1-در آزمایشهای هورمونی فاصله زمانی انجام آزمایش اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر بیماری در حال درمان اختلال تیروئید باشد و چند روز پس از شروع دارو بخواهد دوباره TSH را اندازهگیری کند، آزمایشگاه باید توضیح دهد که این آزمایش برای نشان دادن تغییرات ناشی از درمان به زمان بیشتری نیاز دارد و تکرار خیلی زود آن ممکن است تصویر واقعی از پاسخ به درمان نشان ندهد. بنابراین درخواست آزمایش باید بر اساس زمان لازم برای تغییر شاخص آزمایشگاهی انجام شود.
2-در مورد آزمایش کشت نیز تکرار بیمورد آزمایش میتواند مشکلساز باشد. اگر برای بیماری که به تازگی نمونه کشت از او گرفته شده و هنوز نتیجه نهایی آماده نشده است، مجدداً بدون دلیل مشخص همان کشت درخواست شود، آزمایشگاه میتواند توضیح دهد که تا قبل از مشخص شدن نتیجه قبلی یا تغییر شرایط بالینی بیمار، تکرار نمونهگیری معمولاً ضرورت ندارد. البته اگر وضعیت بیمار تغییر کند یا شک به آلودگی نمونه قبلی وجود داشته باشد، تکرار آزمایش میتواند منطقی باشد.بنابراین این بند از استاندارد به ما یادآوری میکند که ارزش یک آزمایش فقط به انجام آن نیست، بلکه به زمان درست و فاصله مناسب آن هم بستگی دارد. آزمایشگاه باید بتواند در کنار انجام صحیح آزمایش، درباره این موضوع نیز به استفادهکنندگان خدمات مشاوره علمی بدهد تا از تکرارهای غیرضروری جلوگیری شود و نتایج آزمایشگاهی به شکل مؤثرتر در خدمت تشخیص، درمان و پیگیری بیمار قرار گیرد.
#مدیریتکیفیت#جلسههشتمپارت۲