بله | کانال مجال

۱۲ شهریور

تأملی در منطق یک قدرت

محمدامین حقگو

در برابر چشمان جهانی که به قدرت سخت و واکنش‌های فوری خو گرفته است، حرکت جمهوری اسلامی ایران در صحنه تقابلات منطقه‌ای و جنگ‌های نظامی مستقیم، یک معمای حیرت‌انگیز به نظر می‌رسد. چرا قدرتی که توانایی‌های نظامی‌اش، از موشک‌های نقطه‌زن تا پهپادهای پیشرفته، توسط دوست و دشمن تأیید شده، در بزنگاه‌های حساس، از گزینه‌ی ویرانگر نهایی پرهیز می‌کند؟ این پرسشی است که نه تنها ذهن تحلیلگران غربی، که گاهی قلب دلسوزان این حرکت را نیز به خود مشغول می‌کند.چرا تل‌آویو و حیفا، با وجود تهدیدهای علنی و عملی علیه جان و مال ایرانی، به تلی از خاکستر تبدیل نمی‌شوند؟ چرا ایران با وجود توانایی فنی، مسیر ساخت سلاح هسته‌ای را که می‌تواند یک بازدارندگی مطلق ایجاد کند، آگاهانه مسدود می‌سازد؟ این خویشتن‌داری در اوج قدرت، این صبوری محاسبه‌شده، از سر اهمال و ضعف است یا نشانی از یک منطق متفاوت و عمیق‌تر که در هیاهوی تحلیل‌های روزمره گم شده است؟پاسخ در لایه‌های سطحی سیاست پنهان نیست. برای فهم این استراتژی، باید از تحلیل کنش و واکنش‌های مقطعی عبور کرد و به «منطق روایی حرکت» جمهوری اسلامی، آن‌گونه که به‌ویژه در دوران رهبری آیت‌الله خامنه‌ای قوام یافته، نگریست. این یک داستان است؛ داستانی از تقابل دو فلسفه‌ی بنیادین برای ساختن آینده.
1. دو طرح برای فردا؛ منطق «زور» در برابر منطق «بیداری» انسانچشم جهان، به‌خصوص ملت‌های غرب آسیا، صحنه نبرد دو روایت برای نظم آینده است. این دو روایت، صرفاً دو استراتژی نظامی نیستند، بلکه دو جهان‌بینی متفاوت درباره انسان، قدرت و صلح را نمایندگی می‌کنند.روایت اول، نظم آهنین و صلح برآمده از ارعاب است. این طرح، که پرچمدار آن ایالات متحده و رأس پیکان اجرایی‌اش رژیم صهیونی است، بر یک فلسفه‌ی بی‌رحمانه و صریح استوار است که نتانیاهو آن را به خوبی خلاصه کرد: «اول قدرت می‌آید، سپس صلح». در این تفکر، «قدرت» مترادف با زور عریان نظامی،‌ تکنولوژیک و اطلاعاتی است و «صلح»، چیزی نیست جز تسلیم و نظمی که بر شکست‌خوردگان تحمیل می‌شود. ابزار آن موشک‌های چند تنی، برتری هوایی و اطلاعاتی، هوش فناوری و گنبدهای آهنین است. زبانش نیز یک دوگانه‌ی تهدیدآمیز است: یا نظم هژمونیک ما ذیل پیمان‌هایی نظیر «پیمان ابراهیم» را بپذیرید، یا آماده انهدام و بازگشت به عصر حجر باشید. در این نگاه، ملت‌ها بازیگرانی منفعل و فاقد اراده‌اند؛ تنها متغیرهای قابل محاسبه، «اشیاء» هستند: بمب‌ها، دلارها، و پایگاه‌های نظامی.اما روایت دوم مقاومت انسانی و نظمی برآمده از اراده ملی است. در نقطه مقابل این طرح ماشینی، جمهوری اسلامی ایران به رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، روایتی بدیل را پی می‌گیرد. این روایت، دلیل اصلی آن «صبر استراتژیک»، بمب اتم ساخته نشده و آن «موشک شلیک‌نشده» جهت حمله پیش‌دستانه است. زیرا به کارگیری حداکثر قدرت تخریب، هرچند مشروع و ممکن، در حقیقت استقبال از جنگ ناانسان‌ها و پذیرش منطق اوست: پذیرش اینکه «زور» نهایی‌ترین حجت برای ساختن جهان است.طرحی که جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کند، یک «مبارزه انسانی» است، نه جنگ ماشین‌ها. هدف، نه صرفاً انهدام فیزیکی دشمن، که «ابطال منطق وجودی» اوست. بر این اساس، مسئله فلسطین با یک تهاجم نظامی کلاسیک حل نمی‌شود، بلکه زوال رژیم صهیونیستی باید محصول «خرد جمعی ملت‌های منطقه» و اراده بیدار شده انسان‌ها باشد؛ انسان‌هایی که در خود این جغرافیا زندگی می‌کنند. پیروزی در این طرح، نه با صدای انفجار، که با جوشش اراده‌ها محقق می‌شود. این یک پروژه تمدنی است که قهرمان اصلی آن خواست و اراده مستقل مردم است.
2. تجلی روایت در میدان عملاین فلسفه تنها یک تئوری انتزاعی نیست، بلکه جوهر آن را می‌توان در بزنگاه‌های کلیدی و در قلب تصمیمات راهبردی نظام به وضوح مشاهده کرد. این منطق انسانی در میدان عمل است که تفاوت بنیادین دو طرح را آشکار می‌سازد. برای مثال، پس از حوادثی تکان‌دهنده همچون شهادت فرماندهان مقاومت یا در واکنش به رویدادهای عظیمی چون عملیات طوفان‌الاقصی، انتظار عمومی و تحلیل‌های متعارف، همگی بر یک پاسخ قاطع و همه‌جانبه نظامی متمرکز بودند. اما در هر دو مورد، به‌جای صدور فرمان یک حمله یکپارچه و متمرکز دولتی که منطقه را به ورطه یک جنگ ویرانگر بکشاند، رهبری مسیر «جهاد عمومی» را ترسیم می‌کند؛ فراخوانی برای یک مبارزه فراگیر که در آن، ملت‌ها بازیگران اصلی باشند. پیروزی نهایی نباید صرفاً محصول غرش موشک‌ها، که باید نتیجه جوشش اراده‌های انسان باشد. این پیروزی باید به نام ملت‌ها ثبت شود، نه ارتش‌ها. دست انسانِ بیدار شده باید محور این تحول باشد تا ورق خوردن تاریخ ریشه‌دار، ماندگار و تکثیرپذیر گردد.
پایان بخش اول