م
جهان های اجتماعی و جهان ایرانی_اسلامی پس از جنگانقلاب اسلامی ایران در سال 1357 طلیعه و نوید مجموعه ای از آرمان های انسانی و اسلامی از توحید و عدالت در ساحات مختلفش تا کرامت انسانی و ارزش های اخلاقی و... بود، ارزش هایی که سیر وقایع اجتماعی و اقتصادی و وتورم و فرهنگیِ بعد از جنگ هشت ساله تاکنون آنها را تا حدی ذیل ارزشهای مادی گرایانه تمدن غربی به حاشیه عزلت کشاند. براساس نظریه جهان های اجتماعی که توسط دکتر حمید پارسانیا طرح و بسط داده شده است، مفاهیم در سه ساحت و سه جهان وجود عینی و یا انتزاعی دارند؛ ورای اینکه جهت این مفاهیم سمت حق باشد و یا باطل، خیر باشند و یا شر. این مفاهیم ومعانی در صورت خروج از جهان اول و دوم می توانند در جهان سوم شکل و صورت اجتماعی به خود بگیرند. جهان اولِ مفاهیم و معانی ،جهان نفس الامر است، یعنی حق و باطل، عدالت و ظلم، نیکی و پلیدی و... در نفس الامر خود یک واقعیت و حقیقتی دارند جدای از اینکه آحاد انسانی یا جامعه و فرهنگ آن را قبول داشتند باشند یا نه، عامل به آن باشند یا خیر. جهان دوم، جهان ذهن و جهان فردی است، یعنی آن صورتی از مفاهیم که در ذهن آحاد جامعه شکل می گیرد، اما صرفا در جهان فردی و ذهنی اشخاص است بدون آنکه صورت اجتماعی یافته باشد مانند یک نقاش که طرحی از یک تابلو در ذهن دارد، یا یک معمار که نقشه ای از یک ساختمان را در ذهنش می پرورد،اینجا جهان دوم مفاهیم است. اما وقتی این مفاهیم بین الاذهانی شدند و مورد پذيرش بخش بزرگی از جامعه قرار گرفتند، جهان سوم شکل گرفته است که از آن می شود به جهان فرهنگی یا جهان اجتماعی یاد کرد، یعنی عدالت خواهی، ظلم ستیزی، وطن پرستی، غیرت دینی، و... در سطح ارزشی و هنجاری مورد تایید جامعه واقع شده باشند و به نوعی این ارزشها شکل غالب و هژمونیک به خود بگیرند همچنان که ارزشهای جهان مادی و غرب همچون مصرف گرایی، شکل از هژمونی فرهنگی را ساخته و در سطوح ارزشی و هنجاری و نمادین بسط و پذیرش یافته اند. گونه های مختلف مدینه های جناب فارابی که آن را میتوان یک نوع تیپولوژی همیشه زنده اجتماعی دانست، در واقع هر کدام فرهنگی و اجتماعی شده وجوه فطری و نفساني است،مدینه فاضله عرصه بروز و ظهور اجتماعی مفاهیم و ارزشهای فطری و انسانی در ساحت اجتماعی و ساحت فرهنگ است و مدینه های فاسقه،تغلب،ضاله و... جایی است که معانی شر و نفسانی، شکلِ فرهنگی به خود گرفته و پذیرش اجتماعی یافته اند، مثلا مادی گرایی تمدن غرب شکل اجتماعی شده نفسانیات انسانی در طلب لذایذ صرفا مادی و این جهانی است،یا حتی «جامعه اپستین»، فرهنگی و اجتماعی شده قوه شهوت و لذت طلبی بی حد و مرز است که در سنخ بندی فارابی جامعه شقاوت یا شقاویه است. با توجه به این نظریه شاید بتوان دورنمای ایران آینده در صورت پیروزی و توفیق در جنگ رمضان را از نظر اجتماعی تاحدی پیش بینی کرد، جایی که ارزش های اخلاقی و انسانی که انقلاب اسلامی آن را یدک می کشد و نمایندگی می کند و تا پیش از این در سایه هژمونی اقتصادی و سیاسی و تمدنی غرب و همچین شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور خودمان، مجال بروز و ظهور نمی یافتند، حالا با اعتماد به نفس عمومی ایجاد شده در جنگ، عرصه ای دیگر برای خود می یابند و آن خجالت پنهانی از عرضه این مفاهیم از بین می رود. فرض کنیم در جنگ پیروز شویم آنگاه نه تنها ارزشهای متعالی چون توحید و عدالتخواهی و ظلم ستیزی، بلکه آرمان هایی که نظام اسلامی آن را در حوزه اجتماعی نمایندگی می کرد مانند غیرت دینی و اجتماعی ، خانواده مداری،مسائلی چون حجاب وسبک زندگی اسلامی،علوم انسانی اسلامی و بومی ... نیز شکل قدرتمندتری از پذیرش اجتماعی و توافق بین الاذهانی را خواهند یافت و وارد جهان اجتماعی و جهان فرهنگی(جهان سوم) خواهند شد.از این رو سربلندی و توفیق در این نبرد یک پیروزی تمدنی در راستای خلق جهانِ ایرانی _اسلامی است که تشعشات تمدنی و فرهنگی آن می تواند از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی عبور کند.اکبرشهبازی(دانشجوی دکتری علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران) @mardomshenasi_iran
۲۲:۲۷