م
«ایران» در برابر «انیران» مقاله | بهروز رئیسی دهکردی*: هنگامی که از «مواجهه ایران با غرب» سخن میگوییم، معمولاً ذهنها به سمت و سوی قراردادهای سیاسی، تحریم های اقتصادی یا تأثیرات فرهنگی میرود. اما آنچه باعث این تقابل است فراتر از این لایه هاست. *روایتی که خواهیم گفت، روایت یک «نزاع تمدنی» است؛ تقابلی که برخواسته از مواجهه دو تمدن تاریخی و بزرگ دنیاست. تمدن هایی که هر دو با وجود فراز و فرودهای بسیار تاکنون تداوم تاریخی خود را حفظ کرده اند؛ تجلی این تداوم را در زبان، فرهنگ، سنت و... میتوان مشاهده کرد. تقابلی که ریشه هایش به اعماق اساطیر و تاریخ میرسد و در هر برهه از تاریخ، با لباسی نو، خود را تکرار کرده است. در هسته مرکزی این روایت، دوگانه بنیادینِ «ایران و انیران» قرار دارد. ایران در این نگاه، صرفاً یک سرزمین نیست؛ بلکه یک «ایده» است: ایده عدالت، فتوت، خردورزی، دادگستری و معنویت. ایده ای که محصول تاریخیست به طول حیات تاریخ ایران. ایرانی که به اذعان بسیاری از فیلسوفان و اندیشمندان، نخستین دولت و تمدن تاریخ محسوب میگردد. در سوی مقابل، «انیران» نیز صرفاً جغرافیای بیرون از مرزها نیست؛ بلکه نماد کشورهایی است که از ابتدای امر با ایرانیان در تخاصم بودند، تخاصمی که ملقمه ای از اختلافات تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی با این مرز و بوم بوده است؛ سرآمد این منازعات را در جدال تمدنی ایرانیان با غربیها میتوان مشاهده کرد. نزاعی تمدنی که در یک سوی آن غرب از عصر یونانی - رومی تا دوران مدرنیته قرار دارد و در سوی تمدن ملل شرقی و در راس آن ایرانیان. جنس منازعه غرب با ایران، از همان ابتدا یک نزاعِ موجودیتی و تمدنی بود؛ نزاعی برخاسته از نگاهِ خودبرتربینانه که غیرِ خود (بهویژه شرقیها و در رأس آنها ایرانیان) را «بربر» و ذاتاً شایسته بندگی و انقیاد میدانست. این نگاه تقابلی و سلطهجویانه را میتوان به وضوح در ریشههای تفکر غربی یافت. از فلاسفه صاحبنامی چون ارسطو، سیسرو و سنکا و تاریخنگاریهای غرضورزانه مورخانی چون هرودوت، توسیدید و پلوتارک گرفته، تا تراژدیهای فاتحانهای چون «نمایشنامه ایرانیان» اثر آیسخولوس و «باکائه» اثر اوریپید و «کوروش نامه» اثر گزنفون*. در تمامی این متون که سنگبنای هویت غربی را شکل دادند، تلاشی عامدانه صورت گرفت تا شرق به عنوان قلمرویی منفعل و مطیع بازنمایی شود، تا توجیهی همیشگی برای یورش و سلطه غرب فراهم آید. نمونهی این نزاع در تاریخ با شکلهای گوناگونی تکرار شده است: دولت - شهرهای یونانی در برابر امپراتوری هخامنشیان، روم در برابر اشکانیان و ساسانیان، بیزانس در برابر ایرانِ ساسانی، و سپس رویه های استعماری روس و انگلیس در برابر قاجار و پهلوی. امروز نیز در جنگ رمضان، همان الگو را میبینیم: ائتلافی از قدرت های غربی و هم پیمانان منطقهایشان در برابر جمهوری اسلامی ایران.این نوشتار در یازده بخش، هر بخش به یکی از این ایستگاه های تاریخی از منظر تدام یک منازعه تمدنی میپردازد.
باور ما این است که فهم این تداوم، کلید فهم جایگاه ایران در جهان امروز و چشم انداز آینده آن است.
بیایید از آغاز، از روزگار اسطوره ها، شروع کنیم...
#مواجهه
#نزاع_تمدنی
#مقاله
#بخش_اول
*مواجهه را در بله | تلگرام | اینستاگرام دنبال کنید!۱۷:۰۷