چقدر به توافق ایران و آمریکا نزدیک شدیم؟در حالی که بازارها نشانه‌هایی از خوش‌بینی احساس می‌کنند، واقعیت این است که شاید هنوز با هرگونه توافق مشخص و قطعی فاصله زیادی داشته باشیم.ایران و آمریکا در حال نهایی کردن جزئیات هستند و روی مسائل مختلفی «توافق کردند»این عبارت بسیار مبهم هست
در حالی که هر دو طرف ادعا می‌کنند در حال پیشرفت‌اند، مهم‌ترین نکته این است که دقیقاً بر سر چه چیزهایی توافق کرده‌اند. و از این جهت، فکر می‌کنم توی معاملات باید بسیار محتاط بود.به نظر می‌رسد چیزی که آمریکا و ایران اکنون روی آن کار می‌کنند، یک توافق چارچوبی است؛ چیزی که ممکن است آن را تفاهم‌نامه بنامند. ممکن است شاهد توافقی باشیم که بر اساس آن آمریکا و ایران برای دو ماه به این شرایط پایبند بمانند، در حالی که همچنان بر سر برنامه هسته‌ای ایران اختلاف داشته باشند. این یک توافق صلح پایدار نیست؛ بلکه بیشتر شبیه فشردن دکمه توقف طولانی‌مدت است تا هر دو طرف بتوانند بالاخره روی مسئله اصلی تمرکز کنند.پس، از این توافق چارچوبی یا تفاهم‌نامه چه انتظاری می‌توان داشت؟
به طور خلاصه، آمریکا دو چیز می‌خواهد.
اول اینکه تنگه هرمز بازگشایی شود و این کار بدون دریافت عوارض انجام گیرد. بعید می‌دانم ایران هرگز با این موضوع موافقت کند، چون این بزرگ‌ترین اهرم فشارش در مذاکرات است. اما فکر می‌کنم ممکن است ایران برای نشان دادن حسن نیت، بخشی از مین‌ها را پاکسازی کند و اجازه یک بازگشایی مشروط را بدهد؛ بازگشایی‌ای که همچنان تحت کنترل و مدیریت خودش باشد.و به نظرم روایتی که ایران اکنون سعی دارد ارائه دهد، بخشی از همین بازی است؛ تلاشی برای متقاعد کردن آمریکا که تهران به‌تدریج در حال نزدیک شدن به موضعی میانه است، بدون اینکه کاملاً اهرم فشار خود را واگذار کند یا به شرایط قبل از جنگ بازگردد.
دومین خواسته آمریکا این است که ایران به برچیدن برنامه هسته‌ای خود به‌عنوان پیش‌شرط یک توافق پایدار رضایت دهد. تنها در آن صورت آمریکا حاضر خواهد شد تحریم‌ها را لغو کند. اما مقام‌های تهران قطعاً می‌خواهند برعکس این موضوع را مطرح کنند؛ یعنی ابتدا تحریم‌ها برداشته شود و سپس درباره برچیدن برنامه هسته‌ای مذاکره شود.اما ایران نیز دو خواسته اصلی دارد.
اول، برقراری آتش‌بس کامل در منطقه که لبنان را هم شامل شود. مشکل اینجاست که اسرائیل به احتمال زیاد در این توافق دخیل نخواهد بود. بنابراین ممکن است به عامل مخرب این روند تبدیل شود و همه چیز را به هم بزند. حتی تا امروز هم اسرائیل با وجود آتش‌بس اعلام‌شده، همچنان به حملات علیه لبنان ادامه داده است.دومین خواسته ایران این است که آمریکا محاصره دریایی خود را لغو کرده و نیروهای نظامی‌اش را از منطقه عقب بکشد. مورد اول احتمالاً بسیار مهم‌تر است و مورد دوم بیشتر یک امتیاز اضافه محسوب می‌شود. در هر صورت، انتظار نداشته باشید نیروهای آمریکایی عقب‌نشینی کنند؛ آن‌ها تا زمانی که توافق نهایی امضا نشده، حضور خود را در منطقه حفظ خواهند کرد.و این توافق چارچوبی یا تفاهم‌نامه، توافق نهایی نیست. همان‌طور که ایران می‌خواهد کنترل تنگه هرمز را حفظ کند، آمریکا هم نیاز دارد با نگه داشتن نیروهایش در منطقه، نوعی تهدید یا نمایش قدرت را حفظ کند.
اکنون که این شرایط برای اجرایی شدن توافق چارچوبی مشخص شده، سؤال این است که آیا تمام این قطعات می‌توانند تا زمانی که آمریکا و ایران به یک توافق هسته‌ای برسند، کنار هم دوام بیاورند؟
تصورش بسیار دشوار است، به‌ویژه چون همان‌طور که بالاتر گفته شد، برخی موارد اساساً غیرقابل مذاکره هستند. ایران تحت هر شرایطی می‌خواهد کنترل تنگه هرمز را حفظ کند و واگذار کردن آن، به‌عنوان بخشی از مذاکرات نهایی به این معناست که بعد از آن ممکن است در موقعیت مذاکراتی ضعیف قرار بگیرد و تحت فشار قرار داده شود.
در همین حال، آمریکا می‌خواهد ایران ابتدا اقدام کند و غنی‌سازی اورانیوم را کنار بگذارد، و تنها بعد از آن درباره لغو تحریم‌ها و کاهش حضور نظامی مذاکره شود.در دوره اجرای این توافق چارچوبی، در حالی که دو طرف به چانه‌زنی ادامه می‌دهند، بالاخره باید یک طرف کوتاه بیاید؛ وگرنه در نهایت هیچ پیشرفت واقعی حاصل نخواهد شد. در اصل، یکی از طرفین باید عقب‌نشینی کند و پرچم سفید را بالا ببرد.در غیر این صورت، تنها گزینه دیگر این است که همه چیز به حال خود رها شود و این جنگ بدون هیچ نتیجه واقعی به پایان برسد. یعنی هر دو طرف فقط تصویری از موفقیت و توافق ارائه دهند، اما در عمل چیزی به دست نیامده باشد.
پرشین چارت@PersianChart
۱۱