کانون فرهنگ و اندیشه رَجوان
🟢 در دوران امام حسن عسکری(ع) ، به عنوان آخرین امام قبل از غیبت کبری، یعنی سالهای ۲۵۴ الی ۲۶۰ق ، پراکندگی جغرافیایی شیعیان گسترده تر از قبل، و جماعت هایی از شیعیان در شهرهای مختلفی همچون بلخ، سمرقند، غور، زابل، فراه*، بخارا ،طوس ، سبزوار، گرگان، در شرق و قزوین، ری، قم، آوه، کاشان، همدان، حلوان* (کرمانشاه فعلی)،* بغداد، اهواز، بصره، حلب، در غرب حضور داشتند که امام حسن العسکری(ع) سعی داشتند تا آنجا که قابل تحقق هست، رابطین و وکلایی برای ارتباط مستمر با آن شیعیان تعیین نمایند و با آنها نامه نگاری می کردند
" /> در مقاله زیر، نامه هایی که امام حسن عسکری(ع) به نمایندگان وکلای خود و دیگر افراد نوشتند، مورد بررسی قرار گرفته است : #تاریخ_تشیع #سیره_پژوهی #علوم_حدیث #تاریخ_تمدن_ملل_اسلامی #تاریخ_اجتماعی_شیعه
" /> در مقاله زیر، نامه هایی که امام حسن عسکری(ع) به نمایندگان وکلای خود و دیگر افراد نوشتند، مورد بررسی قرار گرفته است : #تاریخ_تشیع #سیره_پژوهی #علوم_حدیث #تاریخ_تمدن_ملل_اسلامی #تاریخ_اجتماعی_شیعه مقاله بررسی منابع نامههای امام حسن عسکری (ع) محل انتشار مقاله : فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ اسلام/ دانشگاه باقرالعلوم(ع)
تاریخ انتشار مقاله: ۱۰ تیر ۱۴۰۴ چکیده مقاله:نامههای ائمه(ع)
، یکی از مواریث مهم تشیع امامی است که پرداختن به آنها، از جهات مختلف حایز اهمیت است. برخی از نویسندگان به گردآوری این نامهها پرداختهاند؛ ولی تحلیل ابعاد مختلف آنها تاکنون به صورت جدی مورد توجه واقع نشده است. بررسی این نامهها منوط به شناخت منابع، و سپس بررسی اسناد و متن آنهاست.این نوشتار با هدف بررسی منابع نامههای امام حسن عسکری(ع) و با بهرهگیری از روش وصفی و مراجعه به آثار مختلف متقدم سامان یافته است و عهدهدار پاسخگویی به این پرسش است که از یکسو، چه منابع و آثاری از گذشته تاکنون نامههای امام حسن عسکری(ع) را نقل کردهاند؟؟ و از سویدیگر، میزان اعتبار، ویژگیها و گونههای این منابع چیست؟ و بازتاب این نامهها در منابع کدام قرن بیشتر است؟ امام حسن عسکری(ع) با توجه به شرایط خاصّ عصر خود و از سنین کودکی به همراه پدرش امام هادی(ع) در سال 234ق توسط خلفای عباسی بهاجبار از مدینه به عراق فراخوانده شد و در سامرا پایتخت آن روز عباسیان (132-656ق)، تحت نظر قرار گرفت. پس از شهادت پدر بزرگوارش در سال 254 هجری قمری، دوران 6 ساله امامت امام حسن عسکری(ع) که کوتاهترین دوران امامت در بین امامان معصوم بود، در سن 22 سالگی آغاز شد. امام عسکری(ع) تا زمان شهادت، یعنی سال 260 هجری قمری، با سه تن از خلفای عباسی همزمان بود. آن حضرت علاوه بر وظیفه مهمّ برنامهریزی و زمینهچینی برای غیبت فرزند بزرگوارش امام مهدی(عج)، به مصالح عقیدتی و اجتماعی جامعه نیز میپرداخت. مهمترین راه ارتباطی امام(ع) با شیعیان به دلیل محدودیت پیشگفته، از طریق نامهنگاری بود و به همین دلیل، با کوتاه بودن ایام امامت، از ایشان 130 نامه در هفت محور: توحید، امامت، کرامات و غرائب، فقهی، دعا، مواعظ و غلو در منابع مختلف نقل شده است. مرحوم آیت الله احمدی میانجی در کتاب «مکاتیب الائمة» 138 نامه برای امام عسکری(ع) ذکر کرده است که به نظر نگارنده، 9 مورد ذکرشده نامه نیست و یک مورد هم دربردارنده دو نامه است. بنابراین، 130 نامه صحیح است. کتب حدیثی، بیشترین نامهها را دربردارند. برخی نامهها نیز در کتب تاریخ و سیره، اخلاقی و رجالی آمده است. در این مقاله، با تکیه بر جلد ششم کتاب «مکاتیب الائمة» اثر آیتالله احمدی میانجی (م.1379)، منابع نامهها با توجه به موضوعات به هفت گونه: حدیث، سیره و تاریخ، فضایل و مناقب، رجال، ادعیه و اعمال، فقهی و اخلاق، دستهبندی شده است.سپس، برای اعتبارسنجی هر منبع، با مراجعه به کتب رجالی و سایر آثار، شخصیت مؤلف و نیز اثر وی بررسی شده است؛ تا از این طریق، میزان اعتبار نامه روشن شود. میزان فراوانی نامهها در کتب مختلف، در یک جدول آورده شده است.همچنین در این مقاله، دیگر آثار مرتبط با نامهها، بهویژه با رعایت تقدم و تأخر آنها مورد بررسی قرار گرفته تا نسبت به عدم تکرار نامه اطمینان حاصل گردد. با بررسی و دستهبندی منابع نامهها روشن شد که منابع نقلکننده نامهها، دارای اعتبار و شایسته استناد است و نیز بیشتر نامهها در منابع شیعیی حدیثی و تاریخی و سیره اهلبیت(ع) قرن چهارم آمده است. البته این ادعا به معنای نقل عین عبارت امام(ع) نیست. 71 یک نامه را آثار قرن چهارم نقل کردهاند و از این میان، 66 نامه در سه کتاب از کتب اربعه شیعه (کافی، تهذیب و من لایحضر الفقیه) نقل شده است که این امر، بر اعتبار و اهمیت این نامهها میافزاید. 9 نامه نیز از سایر تألیفات مؤلفان کتب اربعه نقل شده است که حایز اهمیت است. برخی نامهها از منابع متأخر مانند بحار الأنوار و مدینة المعاجز نقل شده است که از حیث اعتبار، در رتبه بعدی قرار دارند. یک روایت نیز از هدایة الکبری نوشته حسینبنهمدان خصیبی نقل شده است که اگر این اثر را مربوط به دوره استقامت او و پیش از غلو بدانیم، تردیدی در باره اعتبار آن وجود نخواهد داشت. از اثبات الوصیة و دلائل الامامة که مؤلفان هر دو اثر مورد اختلاف است نیز 8 نامه نقل شده است که پیرامون این نامهها، باید با تأمل و دقت بیشتری در خصوص میزان اعتبارشان سخن گفت. در مجموع، حاصل این پژوهش پس از بررسی و شناخت منابع نامههای امام حسن عسکری(ع)، این است که بیشتر نامهها دارای منابع معتبر میباشد.لینک وب سایت فصلنامه :https://hiq.bou.ac.ir/article_77543.html