عکس پروفایل راضمینابوکر
۴۴ عضو

راضمینابوک

روزنوشته‌های راضیه بهرامی، دختر عاشق کتاب و کلمهundefinedundefinedundefined
*مروری بر مقرری یازدهم شاهنامه‌خوانی از تاریخ ۱ مهر ۱۴۰۵ تا تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵، سفر کاووس به مازندران و هفت‌خان رستم*
خواندیم که کیقباد پس از بیرون‌راندن افراسیاب و شکست تورانیان بر سریر سلطنت ایران تکیه زد و صد سالی در اوج عدل و آرامش بر این ایران حکم راند و بعد از آنکه به حکم قانون طبیعت سر بر بالین خاک نهاد فرزندش کیکاووس بر تخت نشست، فرزندی برخلاف پدر از رفتار و گفتار سنجیده بی‌بهره، تندمزاج و کم‌عقل و خیره‌سر و اهل عیش‌وعشرت و می و معشوق. این رذایل اخلاقی سبب می‌شود دیوی در هیئت رامشگر نزد او بیاید و با وسوسه شاه را هوایی سفر به مازندران خوش‌وخرم کند. نکته اینکه بنابر تحقیقات شاهنامه‌پژوهان این مازندران همین مازندران کنونی و شمالی ایران نیست و جایی بوده در ارتفاعات شمال‌شرقی افغانستان و مشرق تاجیکستان امروزی.
القصه شاه سست‌‌عنصر با فریب رامشگر عزم رفتن به مازندران می‌کند و نصایح زال و رستم مبنی براینکه آن خطه سرزمین دیو و جادوست و هیچ شاهی یارای رفتن به آنجا را ندارد در گوش کاووس یاسین است و بس. کاووس به‌محض ورود به مازندران و برپایی اردوگاه به گیو، یکی از سردارانش دستور می‌دهد که به مردم آن منطقه یورش برد. چرا؟ دیوانگی و سودای اثبات قدرت! هر چه پدر رعیت‌نواز و عادلْ رشته بود، پسر ناخلف مردم‌آزار دهان‌بین پنبه می‌‌کند. این قسمت‌های شاهنامه به‌نظر من چهره‌ای واقعی‌تر از تاریخ ارائه می‌کنند و روایت را از داستانی صرفاً اساطیری و حماسی با جلوه‌های افسانه و خیال متمایز می‌کنند و شاهی را پیش چشممان می‌آورند که زمینی‌ست و امیال دنیایی و زمینی‌اش مردم و زیردستانش را خاکستر می‌کند و همین تصویر ضرباهنگ روایت شاهنامه را تنوع می‌بخشد و همزمان حاوی پند جناب حافظ است که دائماً یکسان نباشد حال دوران... .
باری، شاه سرمست از قدرت برای دیو سپید، بزرگترین دیو مازندران پیام می‌فرستد و از او طلب یاری می‌کند. دیو نیز در پاسخ و برای اینکه به شاه بفهماند خیال تصرف مازندران هوسی خام است شبانه ابری سیاه بر فراز لشکر ایران می‌فرستد که از آن سنگ و چوب می‌بارد و سبب کشته‌شدن عدهٔ کثیری از سپاهیان و نابینایی شاه ایران و برخی فرماندهان می‌شود. دیو سپید با لحنی طعنه‌آمیز به کاووس هشدار می‌دهد که اگر با گرشاسپ‌شاه پیمان نبسته بود که با جادو و نیرنگ به جنگ ایران نیاید، شاه و سپاهش را به خاک‌وخون می‌کشید. نهایتاً کاووس‌شاه و باقی‌ماندهٔ سپاه، با ۱۲هزار نگهبانِ دیو اسیر می‌شوند و حالا باید راهی برای نجات پیدا شود.
یکی از افراد سپاه که از اسارت جان به در برده، به دستور شاه مأمور رفتن به سیستان و کمک‌خواستن از زال و رستم می‌شود و زال هم چاره‌ای نمی‌بیند جز اینکه فرزند برومندش رستم را راهی سفر به مازندران کند، سفری که به راهنمایی زال از راهی کوتاه‌تر اما پرخطر صورت می‌گیرد و سفر معروف هفت‌خان که تبدیل به استعاره‌ای از انجام کارهای دشوار با طی مراحل طولانی و پیچیده شده است.
خان اول، نیستانی‌ست به‌ظاهر آرام که رستم قصد خفتن در آن می‌کند، غافل ازآنکه شیری در آن نیستان خانه دارد که شبانه از لانه‌اش بیرون می‌آید و چون رستم و رخش را خفته ‌می‌بیند آهنگ دریدن رخش می‌کند اما رخش آنقدر با سُمش بر سر او می‌کوبد و او را به دندان می‌گیرد و بر زمین می‌زند که شیر می‌میرد و بلاگردان پهلوان می‌شود. (یعنی خواب رستم اینقدر سنگین بوده؟)
خان دوم، بیابان بی‌آب‌وعلفی‌ست که تشنگی شدیدی بر اسب‌ و سوار عارض می‌کند تا اینکه میشی از راه می‌رسد و رستم در پی او به چشمهٔ آبی می‌رسد که سیرابش می‌کند و فرصت شکار و استراحت می‌دهد.
خان سوم بیشه‌ای‌ست که اژدهایی در آن سکنی گزیده و شبانگاه از پناهگاهش بیرون می‌آید اما به‌محض سر‌وصدای رخش و کمک‌خواستن او از رستم، اژدها با نیرنگی ناپدید می‌شود تااینکه در مرتبهٔ سوم فریبش کارگر نمیفتد و رستم هلاکش می‌کند.
خان چهارم جایی‌ست که سفره‌ای مملو از انواع غذا و نوشیدنی گسترده شده و رستم سر سفره می‌نشیند، رفع گرسنگی و تشنگی می‌کند، تار کنار سفره را برمیدارد و می‌نوازد که ناگهان دیوی در هیئت زنی زیبا و فریبا به سمتش می‌آید، رستم با دیدن او به نشانهٔ تحسین نام خدا را به زبان می‌آورد و زن به‌محض شنیدن نام خدا تیره و تار می‌شود و به ذات اصلی‌اش باز می‌گردد و رستم خشمگین از این حیله، دوشقه‌اش می‌کند.
خان پنجم مزرعه‌ای‌ست سرسبز که رستم رخش را در آن به چرا رها می‌کند و خود به خواب می‌رود. صاحب مزرعه گله‌کنان سروقت رستم می‌آید و با چوب می‌زندش و رستم هم در پاسخ هر دو گوش او را می‌برد و می‌گذارد کف دستش! صاحب مزرعه شرح ماوقع با مرزبان آن ناحیه می‌گوید و مرزبان قصد حمله به رستم می‌کند. (رفتار رستم با صاحب مزرعه را نمی‌پسندم و یک نمرهٔ منفی گوشهٔ ذهنم برایش ثبت می‌کنم. مگر چه خواسته بود؟ تو بی‌اجازه رفتی مزرعهٔ او.)
باری، رستم گروهی از افراد مرزبان را می‌

۶۳

۶:۲۲