بازارسال شده از حیدرنیا
این تمرینات با الهام از المان‌های تصویر (پرنده، زنگوله، رادیو و گوش) و با هدف بهبود پردازش حسی و توجه شنیداری تدوین شده است:
---
تمرینات تقویت پردازش شنیداری (ویژه طیف اتیسم) ۱. تمرین «صدای پرنده کجاست؟» (تقویت جهت‌یابی شنیداری)- *هدف: بهبود مکان‌یابی منبع صدا.
- روش: یک اسباب‌بازی که صدای پرنده (جیک‌جیک) می‌دهد یا موبایلی که صدای طبیعت پخش می‌کند را در اتاق پنهان کنید. از کودک بخواهید فقط با گوش کردن، پرنده را پیدا کند.
- نکته: برای شروع، از فواصل نزدیک استفاده کنید و به تدریج فاصله را دورتر کنید.
۲. تمرین «زنگوله ایست-حرکت» (تقویت کنترل مهاری و دقت)
- هدف: بهبود توجه انتخابی و پاسخ به محرک صوتی.
- روش: از یک زنگوله (مانند تصویر) استفاده کنید. به کودک بگویید وقتی صدای زنگوله را شنید حرکت کند (یا دست بزند) و به محض قطع شدن صدا، کاملاً ثابت بماند.
- نکته: این تمرین برای کودکانی که تکانشگری دارند بسیار عالی است.
۳. تمرین «رادیوی جادویی» (درک مفهوم بلند و کوتاه)
- هدف: تنظیم حسی و آشنایی با شدت صدا.
- روش: با استفاده از یک پخش‌کننده موسیقی، صدا را خیلی کم کنید (پچ‌پچ) و از کودک بخواهید گوشش را نزدیک ببرد، سپس صدا را به حد متوسط برسانید. از او بخواهید با دست نشان دهد که صدا «بلند» یا «کوتاه» است.
- نکته: این کار به کودکانی که حساسیت شنیداری (Hyper-acusis) دارند کمک می‌کند تا کنترل روی بلندی صدا را تجربه کنند.
۴. تمرین «تقلید آواهای تصویر» (تقویت مهارت‌های کلامی)
- هدف: هماهنگی دیداری-شنیداری.
- روش: در حالی که کودک تصویر را رنگ‌آمیزی می‌کند، به هر المان اشاره کنید و از او بخواهید صدای آن را درآورد؛ پرنده (جیک‌جیک)، زنگوله (دینگ‌دینگ)، رادیو (لالالا).
- نکته: این تمرین به انتقال از محرک تصویری به پاسخ صوتی کمک می‌کند.
۵. تمرین «گوشِ کارآگاه» (تمایز شنیداری)
- هدف: تشخیص تفاوت صداها در محیط شلوغ.
- روش: دو صدای متفاوت (مثلاً صدای زنگوله و صدای دست زدن) را ضبط کنید. از کودک بخواهید چشمانش را ببندد و بگوید کدام صدا اول پخش شد.
---
توصیه کارشناسی برای شما:
از آنجایی که کودکان اتیسم ممکن است در پردازش همزمان چند حس دچار چالش شوند، هنگام انجام این تمرینات، محیط را از نظر دیداری خلوت نگه دارید تا تمرکز فقط روی گوش (حس شنوایی)* باشد.
---
تمرینات تقویت پردازش شنیداری (ویژه طیف اتیسم) ۱. تمرین «صدای پرنده کجاست؟» (تقویت جهت‌یابی شنیداری)- *هدف: بهبود مکان‌یابی منبع صدا.- روش: یک اسباب‌بازی که صدای پرنده (جیک‌جیک) می‌دهد یا موبایلی که صدای طبیعت پخش می‌کند را در اتاق پنهان کنید. از کودک بخواهید فقط با گوش کردن، پرنده را پیدا کند.
- نکته: برای شروع، از فواصل نزدیک استفاده کنید و به تدریج فاصله را دورتر کنید.
۲. تمرین «زنگوله ایست-حرکت» (تقویت کنترل مهاری و دقت)
- هدف: بهبود توجه انتخابی و پاسخ به محرک صوتی.
- روش: از یک زنگوله (مانند تصویر) استفاده کنید. به کودک بگویید وقتی صدای زنگوله را شنید حرکت کند (یا دست بزند) و به محض قطع شدن صدا، کاملاً ثابت بماند.
- نکته: این تمرین برای کودکانی که تکانشگری دارند بسیار عالی است.
۳. تمرین «رادیوی جادویی» (درک مفهوم بلند و کوتاه)
- هدف: تنظیم حسی و آشنایی با شدت صدا.
- روش: با استفاده از یک پخش‌کننده موسیقی، صدا را خیلی کم کنید (پچ‌پچ) و از کودک بخواهید گوشش را نزدیک ببرد، سپس صدا را به حد متوسط برسانید. از او بخواهید با دست نشان دهد که صدا «بلند» یا «کوتاه» است.
- نکته: این کار به کودکانی که حساسیت شنیداری (Hyper-acusis) دارند کمک می‌کند تا کنترل روی بلندی صدا را تجربه کنند.
۴. تمرین «تقلید آواهای تصویر» (تقویت مهارت‌های کلامی)
- هدف: هماهنگی دیداری-شنیداری.
- روش: در حالی که کودک تصویر را رنگ‌آمیزی می‌کند، به هر المان اشاره کنید و از او بخواهید صدای آن را درآورد؛ پرنده (جیک‌جیک)، زنگوله (دینگ‌دینگ)، رادیو (لالالا).
- نکته: این تمرین به انتقال از محرک تصویری به پاسخ صوتی کمک می‌کند.
۵. تمرین «گوشِ کارآگاه» (تمایز شنیداری)
- هدف: تشخیص تفاوت صداها در محیط شلوغ.
- روش: دو صدای متفاوت (مثلاً صدای زنگوله و صدای دست زدن) را ضبط کنید. از کودک بخواهید چشمانش را ببندد و بگوید کدام صدا اول پخش شد.
---
توصیه کارشناسی برای شما:از آنجایی که کودکان اتیسم ممکن است در پردازش همزمان چند حس دچار چالش شوند، هنگام انجام این تمرینات، محیط را از نظر دیداری خلوت نگه دارید تا تمرکز فقط روی گوش (حس شنوایی)* باشد.
بازارسال شده از حیدرنیا
برای آموزش *حس چشایی به کودکان طیف اتیسم، با توجه به اینکه بسیاری از این کودکان دچار «گزینش‌گری غذایی» یا حساسیت‌های شدید چشایی (فوق چشایی) هستند، تمرینات باید بسیار منعطف، بدون اجبار و مرحله‌بندی شده باشند.
در ادامه، تمرینات تخصصی بر اساس المان‌های تصویر (توت‌فرنگی، پیتزا، کیوی) و اصول توانبخشی حس چشایی:
---
تمرینات تقویت حس چشایی (ویژه کودکان اتیسم)
۱. تمرین «ایستگاه چهار مزه اصلی» (درک تفاوت‌ها)
- هدف: بازشناسی و تفکیک مزه‌های پایه.
- روش: چهار ظرف کوچک آماده کنید:
1. شیرین: کمی عسل یا شربت توت‌فرنگی (مطابق تصویر).
2. شور: یک تکه کوچک نان نمکی یا پیتزا (مطابق تصویر).
3. ترش: چند قطره آب لیمو یا تکه‌ای کیوی (مطابق تصویر).
4. تلخ: (در صورت تحمل کودک) مقدار کمی پودر کاکائو.
- اجرا: از کودک بخواهید فقط با نوک زبان لمس کند و با کمک کارت‌های تصویری نشان دهد که کدام مزه را تجربه کرده است.
۲. تمرین «تطبیق تصویر با واقعیت» (تعمیم شناختی)
- هدف: پیوند دادن تصویر ذهنی به حس واقعی.
- روش: در حالی که کودک در حال رنگ‌آمیزی توت‌فرنگی یا کیوی در کاربرگ است، قطعه کوچکی از همان میوه را به او بدهید.
- نکته: اگر کودک نسبت به خوردن مقاومت دارد، از او بخواهید ابتدا آن را فقط بو کند، سپس به لب‌هایش بزند و در نهایت اگر تمایل داشت، بچشد.
۳. بازی «حدس بزن چیه؟» (تقویت حافظه چشایی)
- هدف: تمرکز بر حس چشایی بدون کمک از بینایی.
- روش:* اگر کودک اجازه می‌دهد، چشمانش را ببندید (یا از او بخواهید چشمانش را ببندد). مقدار کمی از یک خوراکی آشنا را در دهانش بگذارید و بپرسید: «این توت‌فرنگی بود یا پیتزا
در ادامه، تمرینات تخصصی بر اساس المان‌های تصویر (توت‌فرنگی، پیتزا، کیوی) و اصول توانبخشی حس چشایی:
---
تمرینات تقویت حس چشایی (ویژه کودکان اتیسم)۱. تمرین «ایستگاه چهار مزه اصلی» (درک تفاوت‌ها)
- هدف: بازشناسی و تفکیک مزه‌های پایه.
- روش: چهار ظرف کوچک آماده کنید:
1. شیرین: کمی عسل یا شربت توت‌فرنگی (مطابق تصویر).
2. شور: یک تکه کوچک نان نمکی یا پیتزا (مطابق تصویر).
3. ترش: چند قطره آب لیمو یا تکه‌ای کیوی (مطابق تصویر).
4. تلخ: (در صورت تحمل کودک) مقدار کمی پودر کاکائو.
- اجرا: از کودک بخواهید فقط با نوک زبان لمس کند و با کمک کارت‌های تصویری نشان دهد که کدام مزه را تجربه کرده است.
۲. تمرین «تطبیق تصویر با واقعیت» (تعمیم شناختی)
- هدف: پیوند دادن تصویر ذهنی به حس واقعی.
- روش: در حالی که کودک در حال رنگ‌آمیزی توت‌فرنگی یا کیوی در کاربرگ است، قطعه کوچکی از همان میوه را به او بدهید.
- نکته: اگر کودک نسبت به خوردن مقاومت دارد، از او بخواهید ابتدا آن را فقط بو کند، سپس به لب‌هایش بزند و در نهایت اگر تمایل داشت، بچشد.
۳. بازی «حدس بزن چیه؟» (تقویت حافظه چشایی)
- هدف: تمرکز بر حس چشایی بدون کمک از بینایی.
- روش:* اگر کودک اجازه می‌دهد، چشمانش را ببندید (یا از او بخواهید چشمانش را ببندد). مقدار کمی از یک خوراکی آشنا را در دهانش بگذارید و بپرسید: «این توت‌فرنگی بود یا پیتزا
بازارسال شده از حیدرنیا
حسِ *لامسه* ، این تمرین‌ها برای کودکانی با اتیسم خیلی مناسب‌اند، چون هم ساده‌اند و هم قابل اجرا با وسایل معمولی:
حس لامسههدف: تقویت لمس، تشخیص بافت‌ها، و تحمل حسی
۱) جعبه‌ی لمسیچند شیء با بافت‌های مختلف داخل یک کیسه یا جعبه بگذارید:- پنبه- اسفنج- پارچه زبر- توپ نرم- چوب‌پنبه- خمیر بازی
از کودک بخواهید فقط با دست لمس کند و بگوید:- نرم است یا زبر؟- سرد است یا گرم؟- سفت است یا شل؟
۲) پیدا کردن شیء پنهانچند وسیله کوچک را داخل برنج، لوبیا یا شن نرم پنهان کنید. کودک با انگشتانش آن را پیدا کند.
فایده:- افزایش توجه- تقویت حس انگشتان- کاهش حساسیت لمسی ۳) بازی با بافت‌هادو یا سه سطح مختلف آماده کنید:- حوله- پارچه مخمل- کاغذ سنباده نرم- فوم یا اسفنج
از کودک بخواهید روی هرکدام دست بکشد و انتخاب کند:«کدام نرم‌تر است؟»«کدام را دوست داری؟»
۴) ماساژ با وسایل نرمبا برس نرم، توپ ماساژ یا دستکش پارچه‌ای، لمس آرام روی دست یا بازوی کودک انجام دهید. اگر کودک حساس است، از فشار خیلی کم شروع کنید.
«در راستای آموزش حواس پنج‌گانه، فعالیت‌های مرتبط با حس لامسه به‌صورت بازی‌محور برای کودکان است، در بخش لامسه، تمرین‌های تشخیص بافت و لمس اشیای مختلف و این فعالیت‌ها با هدف تقویت پردازش حسی، افزایش توجه و ارتقای تعامل کودک با محیط میباشد.»
حس لامسههدف: تقویت لمس، تشخیص بافت‌ها، و تحمل حسی
۱) جعبه‌ی لمسیچند شیء با بافت‌های مختلف داخل یک کیسه یا جعبه بگذارید:- پنبه- اسفنج- پارچه زبر- توپ نرم- چوب‌پنبه- خمیر بازی
از کودک بخواهید فقط با دست لمس کند و بگوید:- نرم است یا زبر؟- سرد است یا گرم؟- سفت است یا شل؟
۲) پیدا کردن شیء پنهانچند وسیله کوچک را داخل برنج، لوبیا یا شن نرم پنهان کنید. کودک با انگشتانش آن را پیدا کند.
فایده:- افزایش توجه- تقویت حس انگشتان- کاهش حساسیت لمسی ۳) بازی با بافت‌هادو یا سه سطح مختلف آماده کنید:- حوله- پارچه مخمل- کاغذ سنباده نرم- فوم یا اسفنج
از کودک بخواهید روی هرکدام دست بکشد و انتخاب کند:«کدام نرم‌تر است؟»«کدام را دوست داری؟»
۴) ماساژ با وسایل نرمبا برس نرم، توپ ماساژ یا دستکش پارچه‌ای، لمس آرام روی دست یا بازوی کودک انجام دهید. اگر کودک حساس است، از فشار خیلی کم شروع کنید.
«در راستای آموزش حواس پنج‌گانه، فعالیت‌های مرتبط با حس لامسه به‌صورت بازی‌محور برای کودکان است، در بخش لامسه، تمرین‌های تشخیص بافت و لمس اشیای مختلف و این فعالیت‌ها با هدف تقویت پردازش حسی، افزایش توجه و ارتقای تعامل کودک با محیط میباشد.»
بازارسال شده از حیدرنیا
حس بویاییهدف: تشخیص و تمایز بوها، افزایش آگاهی حسی
۱) بویابی از چند ظرفچند ظرف درب‌دار کوچک آماده کنید و داخل هرکدام یک ماده بگذارید:- وانیل- قهوه- دارچین- صابون- لیمو- گل خشک
از کودک بخواهید هرکدام را بو کند و بگوید:- خوشبو است یا نه؟- قوی است یا ضعیف؟- شبیه کدام بوست؟
۲) بازی «کدام بوست؟»دو یا سه بو را انتخاب کنید و با هم مقایسه کنید. مثلاً:- پرتقال- نعناع- قهوه
بعد از بو کردن، از کودک بخواهید یکی را انتخاب کند یا نشان دهد.
۳) حدس بزنچشم کودک را نبندید اگر باعث اضطراب میشود؛ فقط ظرف را نزدیک بینی ببرید و بپرسید:- «این بو شبیه چیه؟»- «خوراکیه یا غیرخوراکی؟»
۴) بوهای آشنااز بوهای روزمره و امن استفاده کنید:- شامپو- کرم- چای- نان- میوه
این کار برای کودک اتیسم معمولاً بهتر از بوهای خیلی تند است.
«در راستای آموزش حواس پنج‌گانه، فعالیت‌های مرتبط با حس بویایی به‌صورت بازی‌محور برای کودکان توصیه میشود. در بخش بویایی، تمرین شناسایی و تمایز بوهای آشنا میباشد.
۱) بویابی از چند ظرفچند ظرف درب‌دار کوچک آماده کنید و داخل هرکدام یک ماده بگذارید:- وانیل- قهوه- دارچین- صابون- لیمو- گل خشک
از کودک بخواهید هرکدام را بو کند و بگوید:- خوشبو است یا نه؟- قوی است یا ضعیف؟- شبیه کدام بوست؟
۲) بازی «کدام بوست؟»دو یا سه بو را انتخاب کنید و با هم مقایسه کنید. مثلاً:- پرتقال- نعناع- قهوه
بعد از بو کردن، از کودک بخواهید یکی را انتخاب کند یا نشان دهد.
۳) حدس بزنچشم کودک را نبندید اگر باعث اضطراب میشود؛ فقط ظرف را نزدیک بینی ببرید و بپرسید:- «این بو شبیه چیه؟»- «خوراکیه یا غیرخوراکی؟»
۴) بوهای آشنااز بوهای روزمره و امن استفاده کنید:- شامپو- کرم- چای- نان- میوه
این کار برای کودک اتیسم معمولاً بهتر از بوهای خیلی تند است.
«در راستای آموزش حواس پنج‌گانه، فعالیت‌های مرتبط با حس بویایی به‌صورت بازی‌محور برای کودکان توصیه میشود. در بخش بویایی، تمرین شناسایی و تمایز بوهای آشنا میباشد.
بازارسال شده از حیدرنیا
۱. تمرین «دقتِ ذره‌بینی» (تقویت توجه به جزئیات)بسیاری از کودکان اتیسم در ادغام کلِ تصویر مشکل دارند. - *روش: از کودک بخواهید با یک ذره‌بین (واقعی یا نمادین) روی تصویر حرکت کند. از او بپرسید: «در کتاب چه می‌بینی؟» یا «رنگین‌کمان چند خط دارد؟». این کار باعث میشود کودک روی یک نقطه متمرکز شود و اضطراب ناشی از شلوغی تصویر برایش کم شود.
۲. تمرین «تعقیب بینایی با رنگین‌کمان» (تقویت هماهنگی چشم)
این تمرین برای کودکانی که خیرگی دارند یا تمرکز دیداری‌شان ضعیف است عالی است.
- روش: از کودک بخواهید انگشتش را روی اولین کمانِ رنگین‌کمان بگذارد و از ابر سمت راست به سمت ابر سمت چپ حرکت دهد. این حرکتِ کمانی، عضلات چشم را تقویت کرده و به «دنبال‌گری بینایی» که برای خواندن (تصویر کتاب در کاربرگ) ضروری است، کمک می‌کند.
۳. تمرین «ارتباط چشم و محیط» (درک کارکردی)
- روش:* به تصویر «چشم» در بالای کاربرگ اشاره کنید و سپس به چشمان خودتان یا کودک. بعد بپرسید: «با چشم چی رو می‌بینیم؟». سپس از او بخواهید در اتاق بگردد و ۳ چیزی که با چشم می‌بیند (مثلاً توپ، صندلی، یا همان کتابِ توی تصویر) را پیدا کند. این تمرین به تعمیم دادنِ مفهوم از روی کاغذ به محیط واقعی کمک می‌کند.
۲. تمرین «تعقیب بینایی با رنگین‌کمان» (تقویت هماهنگی چشم)
این تمرین برای کودکانی که خیرگی دارند یا تمرکز دیداری‌شان ضعیف است عالی است.
- روش: از کودک بخواهید انگشتش را روی اولین کمانِ رنگین‌کمان بگذارد و از ابر سمت راست به سمت ابر سمت چپ حرکت دهد. این حرکتِ کمانی، عضلات چشم را تقویت کرده و به «دنبال‌گری بینایی» که برای خواندن (تصویر کتاب در کاربرگ) ضروری است، کمک می‌کند.
۳. تمرین «ارتباط چشم و محیط» (درک کارکردی)
- روش:* به تصویر «چشم» در بالای کاربرگ اشاره کنید و سپس به چشمان خودتان یا کودک. بعد بپرسید: «با چشم چی رو می‌بینیم؟». سپس از او بخواهید در اتاق بگردد و ۳ چیزی که با چشم می‌بیند (مثلاً توپ، صندلی، یا همان کتابِ توی تصویر) را پیدا کند. این تمرین به تعمیم دادنِ مفهوم از روی کاغذ به محیط واقعی کمک می‌کند.
بازارسال شده از حیدرنیا
استفاده از *عروسک‌های انگشتی (Finger Puppets) که در تصویر فرستادید، یکی از کلیدی‌ترین ابزارها برای درمان و توانبخشی کودکان اتیسم است، چون مستقیماً روی بزرگترین چالش آن‌ها یعنی «تعامل اجتماعی و ارتباط» کار می‌کند.
در اینجا ۳ تمرین بسیار مهم با این عروسک‌ها آورده شده است:
۱. تمرین برقراری تماس چشمی (Eye Contact Game)
کودکان اتیسم معمولاً از نگاه کردن به چهره افراد اجتناب می‌کنند، اما به اشیاء و عروسک‌ها راحت‌تر نگاه می‌کنند.
- روش: عروسک را روی انگشت خود بگذارید و آن را هم‌سطح چشمان خود نگه دارید. با صدای عروسک صحبت کنید تا توجه کودک جلب شود.
- هدف: عروسک نقش یک «پل» را بازی می‌کند. کودک به عروسک نگاه می‌کند و چون عروسک نزدیک چشم شماست، کم‌کم ترس او از تماس چشمی با انسان بریزد.
۲. تمرین شناخت احساسات (Emotion Recognition)
بسیاری از این کودکان در درک حالات چهره مشکل دارند.
- روش: از عروسک‌ها برای نمایش سناریوهای ساده استفاده کنید. مثلاً یک عروسک بیفتد و عروسک دیگر بگوید: «اوخ! گریه می‌کنه، ناراحته». یا وقتی عروسک‌ها به هم می‌رسند، بگویند: «سلام! خوشحالم دیدمت».
- هدف: آموزش مفاهیم انتزاعی مثل غم، شادی، سلام و خداحافظی به صورت عینی و ملموس. این کار به تقویت «نظریه ذهن» (درک اینکه دیگران هم احساسات دارند) کمک می‌کند.
۳. تمرین نوبت‌گیری و بازی موازی (Turn-Taking)
رعایت نوبت در صحبت کردن یا بازی برای این کودکان سخت است.
- روش: یک عروسک به انگشت خودتان و یکی به انگشت کودک بزنید. بگویید: «حالا نوبت عروسک منه که حرف بزنه (یک جمله کوتاه بگویید)، حالا نوبت عروسک توئه».
- هدف: تقویت مهارت صبر کردن و درک ساختار گفتگو. این تمرین مقدمه‌ای است برای اینکه کودک بتواند در آینده در جمع همسالان خود بازی گروهی انجام دهد.
همچنین می‌توانید از این عروسک‌ها برای آموزش «خودمراقبتی»* (مثل مسواک زدن یا دست شستن) هم استفاده کنید، چون کودکان اتیسم حرف عروسک را راحت‌تر از دستور مستقیم بزرگسالان می‌پذیرند.
در اینجا ۳ تمرین بسیار مهم با این عروسک‌ها آورده شده است:
۱. تمرین برقراری تماس چشمی (Eye Contact Game)
کودکان اتیسم معمولاً از نگاه کردن به چهره افراد اجتناب می‌کنند، اما به اشیاء و عروسک‌ها راحت‌تر نگاه می‌کنند.
- روش: عروسک را روی انگشت خود بگذارید و آن را هم‌سطح چشمان خود نگه دارید. با صدای عروسک صحبت کنید تا توجه کودک جلب شود.
- هدف: عروسک نقش یک «پل» را بازی می‌کند. کودک به عروسک نگاه می‌کند و چون عروسک نزدیک چشم شماست، کم‌کم ترس او از تماس چشمی با انسان بریزد.
۲. تمرین شناخت احساسات (Emotion Recognition)
بسیاری از این کودکان در درک حالات چهره مشکل دارند.
- روش: از عروسک‌ها برای نمایش سناریوهای ساده استفاده کنید. مثلاً یک عروسک بیفتد و عروسک دیگر بگوید: «اوخ! گریه می‌کنه، ناراحته». یا وقتی عروسک‌ها به هم می‌رسند، بگویند: «سلام! خوشحالم دیدمت».
- هدف: آموزش مفاهیم انتزاعی مثل غم، شادی، سلام و خداحافظی به صورت عینی و ملموس. این کار به تقویت «نظریه ذهن» (درک اینکه دیگران هم احساسات دارند) کمک می‌کند.
۳. تمرین نوبت‌گیری و بازی موازی (Turn-Taking)
رعایت نوبت در صحبت کردن یا بازی برای این کودکان سخت است.
- روش: یک عروسک به انگشت خودتان و یکی به انگشت کودک بزنید. بگویید: «حالا نوبت عروسک منه که حرف بزنه (یک جمله کوتاه بگویید)، حالا نوبت عروسک توئه».
- هدف: تقویت مهارت صبر کردن و درک ساختار گفتگو. این تمرین مقدمه‌ای است برای اینکه کودک بتواند در آینده در جمع همسالان خود بازی گروهی انجام دهد.
همچنین می‌توانید از این عروسک‌ها برای آموزش «خودمراقبتی»* (مثل مسواک زدن یا دست شستن) هم استفاده کنید، چون کودکان اتیسم حرف عروسک را راحت‌تر از دستور مستقیم بزرگسالان می‌پذیرند.
بازارسال شده از حیدرنیا
ساختن یک میز کوچک برای تئاتر انگشتی، یکی از آن کارهای لذت‌بخشی است که هم خلاقیت را بیدار می‌کند و هم دنیایی از قصه را به خانه می‌آورد. اینجا یک راهنمای ساده و قشنگ برای ساخت این "صحنه‌ی جادویی" با استفاده از وسایل ساده آورده‌ام:
وسایل مورد نیاز:- *یک جعبه مقوایی: (جعبه کفش یا هر کارتنی که در خانه دارید)
- قیچی یا کاتر: (برای بریدن پنجره‌ی نمایش)
- چسب: (چسب مایع یا حرارتی)
- پارچه یا کاغذ رنگی: (برای پرده‌ها و تزیین)
- ذوق و سلیقه: (عنصر اصلی!)
مراحل ساخت:
۱. بریدن قاب نمایش:
جعبه را به پهلو روی زمین بگذارید (به طوری که دهانه‌ی باز آن رو به شما یا به سمت بالا باشد). روی یکی از دیواره‌های بزرگ جعبه، یک مستطیل بزرگ بکشید و داخل آن را ببرید. این میشود همان "پنجره‌ی نمایش" که تماشاگران از آنجا قصه‌ی شما را می‌بینند.
۲. راه ورود انگشت‌ها:
حالا نوبت ورود بازیگران است! بسته به اینکه می‌خواهید از کجا نمایش بدهید، دو راه دارید:
- از کف: اگر می‌خواهید دستتان را از زیر وارد کنید، کف جعبه را کاملاً ببرید.
- از پشت: اگر می‌خواهید پشت میز بنشینید، دیواره‌ی پشتی جعبه را بردارید تا دستتان به راحتی وارد فضای صحنه شود.
۳. نصب پرده‌های نمایش:
یک تکه پارچه (ترجیحاً قرمز یا یک رنگ شاد) را به دو قسمت تقسیم کنید. آن‌ها را به بالای پنجره‌ای که بریدید از داخل چسب بزنید. می‌توانید با دو تکه کاموا، پرده‌ها را به دو طرف جمع کنید تا صحنه رسمی‌تر و زیباتر به نظر برسد.
۴. طراحی پس‌زمینه (بک‌گراند):
برای اینکه نمایش واقعی‌تر شود، می‌توانید روی یک تکه مقوا به اندازه‌ی انتهای جعبه، نقاشی بکشید (مثلاً منظره جنگل، اتاق یا آسمان پر ستاره) و آن را انتهای صحنه قرار دهید.
۵. تزیین نهایی:
اطراف قاب نمایش را با کاغذ رنگی، اکلیل یا حتی نقاشی‌های کوچک تزیین کنید.
چند نکته برای جذاب‌تر شدن:
- نورپردازی: اگر یک چراغ‌قوه کوچک یا ریسه‌ی نوری داخل جعبه بگذارید، صحنه‌ی شما درخشش فوق‌العاده‌ای پیدا می‌کند.
- بازیگران:* برای شخصیت‌ها، می‌توانید از انگشتان خودتان استفاده کنید یا روی مقوا شکل‌های کوچک بکشید و آن‌ها را به پشت انگشتری‌های کاغذی بچسبانید.
وسایل مورد نیاز:- *یک جعبه مقوایی: (جعبه کفش یا هر کارتنی که در خانه دارید)
- قیچی یا کاتر: (برای بریدن پنجره‌ی نمایش)
- چسب: (چسب مایع یا حرارتی)
- پارچه یا کاغذ رنگی: (برای پرده‌ها و تزیین)
- ذوق و سلیقه: (عنصر اصلی!)
مراحل ساخت:
۱. بریدن قاب نمایش:
جعبه را به پهلو روی زمین بگذارید (به طوری که دهانه‌ی باز آن رو به شما یا به سمت بالا باشد). روی یکی از دیواره‌های بزرگ جعبه، یک مستطیل بزرگ بکشید و داخل آن را ببرید. این میشود همان "پنجره‌ی نمایش" که تماشاگران از آنجا قصه‌ی شما را می‌بینند.
۲. راه ورود انگشت‌ها:
حالا نوبت ورود بازیگران است! بسته به اینکه می‌خواهید از کجا نمایش بدهید، دو راه دارید:
- از کف: اگر می‌خواهید دستتان را از زیر وارد کنید، کف جعبه را کاملاً ببرید.
- از پشت: اگر می‌خواهید پشت میز بنشینید، دیواره‌ی پشتی جعبه را بردارید تا دستتان به راحتی وارد فضای صحنه شود.
۳. نصب پرده‌های نمایش:
یک تکه پارچه (ترجیحاً قرمز یا یک رنگ شاد) را به دو قسمت تقسیم کنید. آن‌ها را به بالای پنجره‌ای که بریدید از داخل چسب بزنید. می‌توانید با دو تکه کاموا، پرده‌ها را به دو طرف جمع کنید تا صحنه رسمی‌تر و زیباتر به نظر برسد.
۴. طراحی پس‌زمینه (بک‌گراند):
برای اینکه نمایش واقعی‌تر شود، می‌توانید روی یک تکه مقوا به اندازه‌ی انتهای جعبه، نقاشی بکشید (مثلاً منظره جنگل، اتاق یا آسمان پر ستاره) و آن را انتهای صحنه قرار دهید.
۵. تزیین نهایی:
اطراف قاب نمایش را با کاغذ رنگی، اکلیل یا حتی نقاشی‌های کوچک تزیین کنید.
چند نکته برای جذاب‌تر شدن:
- نورپردازی: اگر یک چراغ‌قوه کوچک یا ریسه‌ی نوری داخل جعبه بگذارید، صحنه‌ی شما درخشش فوق‌العاده‌ای پیدا می‌کند.
- بازیگران:* برای شخصیت‌ها، می‌توانید از انگشتان خودتان استفاده کنید یا روی مقوا شکل‌های کوچک بکشید و آن‌ها را به پشت انگشتری‌های کاغذی بچسبانید.
بازارسال شده از حیدرنیا
با توجه به تصویر که ابزار *«شناخت اشکال و تطابق رنگ» را نشان می‌دهد، این تمرین برای کودکان طیف اتیسم (ASD) جهت تقویت مهارت‌های ادراکی، تمرکزی و هماهنگی چشم و دست بسیار عالی است. در اینجا ۳ سطح تمرین پیشنهادی برای این ابزار آورده شده است:
۱. تمرین سطح پایه: تطابق ساده (Visual Matching)
در این مرحله هدف فقط «شروع و پایان» کار و درک شباهت است.
- روش: از کودک بخواهید شکل هندسی بریده شده (مثلاً دایره زرد) را دقیقاً روی جای خالی خودش قرار دهد.
- نکته: اگر کودک مقاومت کرد، ابتدا فقط یک شکل را روی صفحه بگذارید و بقیه را حذف کنید تا حواسش پرت نشود. پس از قرار دادن هر شکل، او را با یک تشویق کلامی یا خوراکی کوچک تقویت کنید.
۲. تمرین سطح متوسط: تفکیک رنگ و شکل (Discrimination)
در این مرحله هدف، تمایز قائل شدن بین ویژگی‌هاست.
- روش: دو شکل متفاوت با دو رنگ متفاوت (مثلاً مربع سبز و مثلث قرمز) را جلوی کودک بگذارید. از او بپرسید: «سبز رو بردار» یا «مثلث رو بده به من».
- هدف: تقویت دستورپذیری و شناخت ویژگی‌های مجزای اشیاء. در این مرحله کودک باید یاد بگیرد که هر شکل جای مخصوص به خود را دارد و نمی‌تواند مربع را در جای دایره بگذارد.
۳. تمرین سطح پیشرفته: تعمیم و توالی (Generalization)
- روش (توالی): یک الگوی ساده بسازید (مثلاً: دایره، مربع، دایره...) و از کودک بخواهید نفر بعدی را او جایگذاری کند.
- روش (تعمیم): وقتی کودک دایره را روی این تخته شناخت، یک پرتقال یا یک توپ را به او نشان دهید و بپرسید: «این شبیه کدوم یکی از این‌هاست؟».
- هدف: انتقال یادگیری از ابزار آموزشی به محیط واقعی زندگی.
---
توصیه مهم برای اتیسم:
- استفاده از راهنمای فیزیکی: اگر کودک در ابتدا متوجه منظور شما نشد، از تکنیک Hand-over-hand (گرفتن دست کودک و هدایت آن) استفاده کنید و به تدریج کمک فیزیکی را کم کنید.
- زمان‌بندی: تمرین را در زمان‌هایی که کودک خسته یا گرسنه است انجام ندهید. جلسات کوتاه (۵ تا ۱۰ دقیقه) اما مکرر، بازدهی بسیار بالاتری دارند.
- ثبات:* همیشه از کلمات ثابت استفاده کنید (مثلاً همیشه بگویید «بذار سر جاش»). تغییر کلمات ممکن است باعث گیجی کودک شود.
۱. تمرین سطح پایه: تطابق ساده (Visual Matching)
در این مرحله هدف فقط «شروع و پایان» کار و درک شباهت است.
- روش: از کودک بخواهید شکل هندسی بریده شده (مثلاً دایره زرد) را دقیقاً روی جای خالی خودش قرار دهد.
- نکته: اگر کودک مقاومت کرد، ابتدا فقط یک شکل را روی صفحه بگذارید و بقیه را حذف کنید تا حواسش پرت نشود. پس از قرار دادن هر شکل، او را با یک تشویق کلامی یا خوراکی کوچک تقویت کنید.
۲. تمرین سطح متوسط: تفکیک رنگ و شکل (Discrimination)
در این مرحله هدف، تمایز قائل شدن بین ویژگی‌هاست.
- روش: دو شکل متفاوت با دو رنگ متفاوت (مثلاً مربع سبز و مثلث قرمز) را جلوی کودک بگذارید. از او بپرسید: «سبز رو بردار» یا «مثلث رو بده به من».
- هدف: تقویت دستورپذیری و شناخت ویژگی‌های مجزای اشیاء. در این مرحله کودک باید یاد بگیرد که هر شکل جای مخصوص به خود را دارد و نمی‌تواند مربع را در جای دایره بگذارد.
۳. تمرین سطح پیشرفته: تعمیم و توالی (Generalization)
- روش (توالی): یک الگوی ساده بسازید (مثلاً: دایره، مربع، دایره...) و از کودک بخواهید نفر بعدی را او جایگذاری کند.
- روش (تعمیم): وقتی کودک دایره را روی این تخته شناخت، یک پرتقال یا یک توپ را به او نشان دهید و بپرسید: «این شبیه کدوم یکی از این‌هاست؟».
- هدف: انتقال یادگیری از ابزار آموزشی به محیط واقعی زندگی.
---
توصیه مهم برای اتیسم:
- استفاده از راهنمای فیزیکی: اگر کودک در ابتدا متوجه منظور شما نشد، از تکنیک Hand-over-hand (گرفتن دست کودک و هدایت آن) استفاده کنید و به تدریج کمک فیزیکی را کم کنید.
- زمان‌بندی: تمرین را در زمان‌هایی که کودک خسته یا گرسنه است انجام ندهید. جلسات کوتاه (۵ تا ۱۰ دقیقه) اما مکرر، بازدهی بسیار بالاتری دارند.
- ثبات:* همیشه از کلمات ثابت استفاده کنید (مثلاً همیشه بگویید «بذار سر جاش»). تغییر کلمات ممکن است باعث گیجی کودک شود.
بازارسال شده از حیدرنیا
تصویر مربوط به *«نقاشی مرحله‌به‌مرحله» (Step-by-Step Drawing) است. این ابزار برای کودکان طیف اتیسم فراتر از یک سرگرمی ساده است؛ چرا که به آن‌ها کمک می‌کند دنیای پیچیده اطراف را به اجزای کوچک و قابل فهم تقسیم کنند.
در اینجا ۳ تمرین هدفمند بر اساس این تصویر برای تقویت مهارت‌های مختلف پیشنهاد می‌دهم:
۱. تمرین تفکر زنجیره‌ای و پایداری (Sequencing & Persistence)
کودکان اتیسم گاهی در درک «مراحل رسیدن به هدف» مشکل دارند. این تصویر بهترین ابزار برای آموزش این مفهوم است.
- روش: یک ردیف (مثلاً کاکتوس یا ساعت) را انتخاب کنید. ابتدا مرحله اول را بکشید و از کودک بخواهید دقیقاً همان را تکرار کند. سپس مرحله دوم را به آن اضافه کنید.
- هدف: کودک یاد می‌گیرد که برای رسیدن به نتیجه نهایی (ساعت کامل)، باید مراحل کوچک را به ترتیب طی کند. این کار اضطرابِ ناشی از کارهای دشوار را در آن‌ها کاهش می‌دهد.
۲. تمرین «کمال‌گرایی» و تحمل خطا (Flexibility Training)
بسیاری از کودکان اتیسم به دلیل کمال‌گرایی، اگر خطی را اشتباه بکشند دچار به‌هم‌ریختگی (Meltdown) می‌شوند.
- روش: عمداً در یکی از مراحل کمی خط را کج بکشید و به سادگی بگویید: «اوه، کج شد! فدای سرت، درستش می‌کنیم». سپس به مرحله بعد بروید.
- هدف: آموزش انعطاف‌پذیری و اینکه اشتباهات کوچک مانع از رسیدن به نتیجه نهایی نمی‌شوند. این تصویر که از خطوط ساده شروع شده، اعتمادبه‌نفس آن‌ها را برای «شروع دوباره» بالا می‌برد.
۳. تمرین ادراک دیداری-فضایی (Visual-Spatial Perception)
درک نسبت‌ها (مثلاً عقربه‌ها کجای دایره باشند یا تیغ‌های کاکتوس چقدر فاصله داشته باشند) برای این کودکان چالش‌برانگیز است.
- روش: از «کپی‌برداری ناقص» استفاده کنید. شما مرحله آخر (مثلاً کتاب‌ها) را بکشید اما یک جزئیات کوچک (مثلاً خطوط روی عطف کتاب) را جا بیندازید. از کودک بخواهید بگوید: «چی کمه؟» و خودش آن را کامل کند.
- هدف: تقویت دقت دیداری و توجه به جزئیات (Attention to Detail) که معمولاً نقطه قوت این کودکان است و باید به مسیر درست هدایت شود.
---
نکته طلایی:
در پایان تمرین، حتماً اجازه دهید کودک با سلیقه خودش* نقاشی کامل شده را رنگ‌آمیزی کند. این کار به او «حس مالکیت» بر اثرش را می‌دهد و سوپرایگوی سخت‌گیر (که قبلاً در موردش صحبت کردیم) را در او تعدیل کرده و بخش خلاقه‌اش را تشویق می‌کند.
در اینجا ۳ تمرین هدفمند بر اساس این تصویر برای تقویت مهارت‌های مختلف پیشنهاد می‌دهم:
۱. تمرین تفکر زنجیره‌ای و پایداری (Sequencing & Persistence)
کودکان اتیسم گاهی در درک «مراحل رسیدن به هدف» مشکل دارند. این تصویر بهترین ابزار برای آموزش این مفهوم است.
- روش: یک ردیف (مثلاً کاکتوس یا ساعت) را انتخاب کنید. ابتدا مرحله اول را بکشید و از کودک بخواهید دقیقاً همان را تکرار کند. سپس مرحله دوم را به آن اضافه کنید.
- هدف: کودک یاد می‌گیرد که برای رسیدن به نتیجه نهایی (ساعت کامل)، باید مراحل کوچک را به ترتیب طی کند. این کار اضطرابِ ناشی از کارهای دشوار را در آن‌ها کاهش می‌دهد.
۲. تمرین «کمال‌گرایی» و تحمل خطا (Flexibility Training)
بسیاری از کودکان اتیسم به دلیل کمال‌گرایی، اگر خطی را اشتباه بکشند دچار به‌هم‌ریختگی (Meltdown) می‌شوند.
- روش: عمداً در یکی از مراحل کمی خط را کج بکشید و به سادگی بگویید: «اوه، کج شد! فدای سرت، درستش می‌کنیم». سپس به مرحله بعد بروید.
- هدف: آموزش انعطاف‌پذیری و اینکه اشتباهات کوچک مانع از رسیدن به نتیجه نهایی نمی‌شوند. این تصویر که از خطوط ساده شروع شده، اعتمادبه‌نفس آن‌ها را برای «شروع دوباره» بالا می‌برد.
۳. تمرین ادراک دیداری-فضایی (Visual-Spatial Perception)
درک نسبت‌ها (مثلاً عقربه‌ها کجای دایره باشند یا تیغ‌های کاکتوس چقدر فاصله داشته باشند) برای این کودکان چالش‌برانگیز است.
- روش: از «کپی‌برداری ناقص» استفاده کنید. شما مرحله آخر (مثلاً کتاب‌ها) را بکشید اما یک جزئیات کوچک (مثلاً خطوط روی عطف کتاب) را جا بیندازید. از کودک بخواهید بگوید: «چی کمه؟» و خودش آن را کامل کند.
- هدف: تقویت دقت دیداری و توجه به جزئیات (Attention to Detail) که معمولاً نقطه قوت این کودکان است و باید به مسیر درست هدایت شود.
---
نکته طلایی:
در پایان تمرین، حتماً اجازه دهید کودک با سلیقه خودش* نقاشی کامل شده را رنگ‌آمیزی کند. این کار به او «حس مالکیت» بر اثرش را می‌دهد و سوپرایگوی سخت‌گیر (که قبلاً در موردش صحبت کردیم) را در او تعدیل کرده و بخش خلاقه‌اش را تشویق می‌کند.
بازارسال شده از گروه پایگاه‌های خدمات 22منطقه
روز تشکل‌ها و مشارکت احتماعی گرامی باد
تشکل‌های مردم‌نهاد، نماد همدلی، مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی‌اند؛ جمع‌هایی که با همراهی مردم و حمایت مسئولان، برای ساختن جامعه‌ای بهتر و کاهش آسیب‌های اجتماعی تلاش می‌کنند.
«دست در دست هم اگر بگذاریممی‌شود از مهر، جهانی بسازیم»
این روز را به همه تشکل‌ها، فعالان اجتماعی، داوطلبان، خیرین و مسئولان و مدیران همراه تبریک می‌گوییم و از همه عزیزانی که با دغدغه‌مندی و مسئولیت‌پذیری در مسیر خدمت به مردم گام برمی‌دارند، قدردانی می‌کنیم.
برای همه شما، سربلندی و توفیق روزافزون آرزو می‌کنیم.
با تقدیم احترامدکتر فاطمه خاندانیموسس و مدیرعامل موسسه خیریه مهرگستر پرهام
تشکل‌های مردم‌نهاد، نماد همدلی، مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی‌اند؛ جمع‌هایی که با همراهی مردم و حمایت مسئولان، برای ساختن جامعه‌ای بهتر و کاهش آسیب‌های اجتماعی تلاش می‌کنند.
«دست در دست هم اگر بگذاریممی‌شود از مهر، جهانی بسازیم»
این روز را به همه تشکل‌ها، فعالان اجتماعی، داوطلبان، خیرین و مسئولان و مدیران همراه تبریک می‌گوییم و از همه عزیزانی که با دغدغه‌مندی و مسئولیت‌پذیری در مسیر خدمت به مردم گام برمی‌دارند، قدردانی می‌کنیم.
برای همه شما، سربلندی و توفیق روزافزون آرزو می‌کنیم.
با تقدیم احترامدکتر فاطمه خاندانیموسس و مدیرعامل موسسه خیریه مهرگستر پرهام