مرکز ارزیابی سیاستی ایران
13 دلیل اجتماعی-فرهنگی برای پرهیز از افزایش قیمت بنزین.pdf
گزارش جدید | ۱۳ دلیل اجتماعی-فرهنگی برای پرهیز از افزایش قیمت بنزیننابودی حاشیۀ سود رانندگان تاکسی اینترنتی، پیکهای موتوری و وانتبارها؛ زیرا کرایهها در اقتصاد رکودی کشش همپایی با قیمت جدید را ندارند.بیاثری کامل در کاهش مصرف اجباری؛ چون تقاضا در این بخش بیکشش است و راننده ناچار به تردد است، در نتیجه صرفاً فشار معیشتی چندبرابر میشود (بدون کاهش پیمایش).ریزش پنهان اشتغال در اقتصاد غیررسمی؛ مشاغل خرد و سیار که مزیتشان سوخت ارزان است، آسیب دیده و بار حمایت از آنها به خانوادهها و نهادهای حمایتی ضعیف منتقل میشود.افزایش خشم ناشی از بیعدالتی رویهای؛ چون دولت در ازای ارائهٔ حملونقل عمومی ضعیف و ناوگان فرسوده، همیشه بنزین ارزان را غرامت میداد و حالا این قرارداد را یکطرفه فسخ میکند.تحمیل هزینهٔ خودروهای پرمصرف انحصاری به مردم؛ دولت با ندادن خودروی استاندارد و ارزان، عملاً مردم را به مصرف دوبرابر بنزین محکوم کرده و حالا جریمهٔ این ناکارآمدی را از جیب آنها میگیرد.تحمیل هزینهٔ تمرکز شغل و مسکن؛ دولت نتوانسته اشتغال را به شهرستانها ببرد و مسکن شهری را کنترل کند، ولی هزینهٔ پیمایش اجباری روزانه را به مردم تحمیل میکند.وجیه غیرشفاف بر اساس مبنای قیمت جهانی؛ در حالی که حقوق مردم دلاری نیست، قیمتگذاری بر اساس دلار آزاد، سهم بنزین از حقوق کارگر را جهشی چندبرابر نسبت به استاندارد جهانی میکند.تناقض عددی در آمار واردات بنزین؛ اختلاف ۴۰۰ درصدی آمار رئیسجمهور (۶ میلیارد دلار) با دیوان محاسبات (۱.۶میلیارد دلار)، سیاست را مبتنی بر برآوردی اشتباه و بیاعتمادساز میکند.بیاثری افزایش قیمت بر قاچاق سازمانیافته؛ زیرا قاچاق به شبکۀ فساد و نفوذ وابسته است، نه صرفاً اختلاف قیمت؛ پس تنها سود قاچاقچیان کم میشود، نه خود قاچاق.شروع اعتراضات خودانگیخته و فوری؛ برخلاف سایر کالاها، اثر بنزین همان لحظه و در همهٔ ساعات شبانهروز است، لذا واکنش اجتماعی قابل پیشبینی و خطی نیست.نفوذ تورم به تمام سبد کالا در عرض چند روز؛ بنزین کالای مؤثر در همهٔ کالاها است و هزینهٔ حمل مواد غذایی، دارو و... را بالا میبرد؛ حتی افراد بدون خودرو هم در امان نمیمانند.تحریک احساس تصرف ناعادلانه به انفال؛ بنزین به نفت گره خورده و افزایش قیمت، در ادراک عمومی بهمعنای دستدرازی به میراث مشترک است که واکنش را از اقتصادی به عاطفی و هویتی بدل میکند.تخریب سرمایهٔ نمادین و شکستن تابوی نفت؛ در این لایه، حتی یارانه یا پروژه هم کارساز نیست. چون خسارت، معنایی و هویتی است، مردم در ناخودآگاه احساس میکنند به میراث چندنسلی و سهم ملیشان تعدی شده و این زخم اعتماد، با پول جبران نمیشود و هزینهٔ بازسازی آن سالها طول میکشد.حفظ وضع موجود، ضرورتی هوشمندانه است. متن کامل گزارش#سیاست_گذاری #اقتصاد_اجتماعی #بنزین #عدالت_اجتماعی
مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام و بله۴در حالی که طی ساعات اخیر، اظهارات و گمانهزنیهای غیررسمی متعددی درباره قیمت جدید نرخ سوم بنزین توسط مالک شریعتی و دریافت سندی از اصلاحات انرژی توسط خبرگزاری فارس، فضای مبهمی را پیش از هر تصمیم رسمی ایجاد کردهاست، شاید بهتر باشد (بهدور از نیّتخوانی نسبت به این وقایع) گذری بر نکات کلیدی یادداشتی باعنوان «سلسله یادداشتهای سیاستی برای دولت چهاردهم (3): ابزار مردود در سیاستگذاری کشور» که در تاریخ ۸ آذر ۱۴۰۴ منتشر شد، داشته باشیم.استفاده از ابزار عادیسازی سیاستی از طریق شایعهپراکنی و طرح دیدگاههای غیررسمی، در شرایط بیاعتمادی موجود، نه تنها به آمادهسازی جامعه نمیانجامد، بلکه به بیتفاوتی موقت و پیشبینیناپذیری اجتماعی نسبت به هرگونه خبر تا پیش از اجرای سیاست دامن میزند. بر این اساس، اظهارنظرات غیررسمی با هدف آمادهسازی اجتماعی یا مشاهده واکنشهای بالقوه اجتماعی (همانند آنچه که در آبان ۱۳۹۸ انجام شد) تا پیش از اجرا، ابزار سیاستگذاری مردود در ایران امروز است.
مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها
مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدههاRussia_Shock_Therapy_Autopsy.pdf
۲.۲۹ مگابایت
فایل ارائه روسیه چگونه در دام شوک درمانی گرفتار شد؟! (درسآموختههایی برای ایران امروز) پاسخ به این سوالات در این گزارش:۱) پیامدهای فوری اقتصادی سیاست «شوک درمانی» در روسیه چه بود؟۲) تأثیر این سیاست بر ساختار طبقاتی و برابری اجتماعی در روسیه چگونه رقم خورد؟۳) چرا خصوصیسازی گسترده در روسیه به رشد اقتصادی منجر نشد و سرنوشت داراییهای ملی چه شد؟۴) آیا کاهش ارزش پول ملی و جذب سرمایه خارجی توانست به توسعه روسیه کمک کند؟۵) واکنش خود عاملان این سیاست نسبت به شکست شوک درمانی چه بود؟۶) عامل اصلی خروج روسیه از رکود عمیق دهه ۱۹۹۰ چه بود و آیا اصلاحات ساختاری بود؟۷) درس کلیدی و بنیادین تجربه روسیه برای سایر کشورها در مواجهه با اصلاحات اقتصادی چیست؟ این فایل ارائه توسط ai تدوین شده، بنابراین ناگزیر برخی اشتباهات صوری در آن وجود دارد دسترسی به فایل اصلی گزارش، در کانال یا سایت مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها
#یادداشت_تحلیلیتحلیل کمّی آثار حذف ارز ترجیحی بر قیمت اقلام خوراکی و ارزیابی نقش جبرانی یارانه در تعدیل تورم ششماهه
بررسی کمّی سبد کالاهای خوراکی برای هر فرد نشان میدهد حذف ارز ترجیحی، ۴۷ درصد به تورم ۶ ماهه اضافه کرد. یارانه ۱ میلیونی دولت اگرچه ۳۰ درصد از فشار را خنثی کرد، اما شکاف جبرانی ۱۸ درصدی همچنان باقی ماند. بهگونهای که برای تعدیل کامل و رسیدن به هدف اولیه، یارانه میبایست حدود ۱.۵ میلیون تومان میبود.
جزئیات اعداد و روش محاسبه را در یادداشت کامل بخوانید.
مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها
تحلیل کمّی آثار حذف ارز ترجیحی بر قیمت اقلام خوراکی و ارزیابی نقش جبرانی یارانه در تعدیل تورم ششماهه بررسی کمّی سبد کالاهای خوراکی برای هر فرد نشان میدهد حذف ارز ترجیحی، ۴۷ درصد به تورم ۶ ماهه اضافه کرد. یارانه ۱ میلیونی دولت اگرچه ۳۰ درصد از فشار را خنثی کرد، اما شکاف جبرانی ۱۸ درصدی همچنان باقی ماند. بهگونهای که برای تعدیل کامل و رسیدن به هدف اولیه، یارانه میبایست حدود ۱.۵ میلیون تومان میبود. جزئیات اعداد و روش محاسبه را در یادداشت کامل بخوانید. مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها۲
15 گزاره انتقادی در باب طرح تخصیص سهمیه بنزین به افراد (کد ملی)در چندسال اخیر طرح تخصیص سهمیه بنزین به هر کد ملی با شعار عدالتسازی یارانه سوخت در محافل کارشناسی مطرح شده است. گزارش پیشرو با ارائه ۱۵ گزاره انتقادی، این طرح را از سه منظر نظری، روششناختی و امنیتی به چالش کشیده است. نقد نظری: تعارض با مفهوم عدالت. نبود دادههای دقیق از الگوی مصرف دهکها و فقدان پشتوانه آماری از ادعای مصرف بالای ثروتمندان. افزایش قیمت، به دلیل کشش قیمتی خیلی پایین مصرف دارندگان چند خودرو را کاهش نمیدهد، بلکه معیشت طبقات ضعیف را هدف میگیرد. تبدیل یارانه به رانت قابل معامله در بازار آزاد که نهایتاً به سود دلالان تمام میشود. نقد روششناختی: اشتباه در تعمیم نتایج پایلوت کیش به کل کشور. ناترازی ۳۵ درصدی عرضه و تقاضا در مقیاس ملی وجود دارد که در پایلوت کیش دیده نشده است. موفقیت فنی (جایگزینی کارت بانکی به جای کارت سوخت) طرح در کیش هرگز به معنای موفقیت سیاستی نیست. نقد امنیتی (هشداردهندهترین بخش): در شرایط جنگ اقتصادی و نظامی با دشمن، وابسته کردن قیمت سوخت به بازار آزاد، معیشت داخلی را به نوسانات تنشهای منطقهای گره میزند و دوگانه معیشت و مقاومت را ایجاد میکند. طرح قاچاق را از شبکههای محدود و قابلکنترل به پدیدهای میلیوننفری و غیرقابلنظارت تبدیل میکند. کدهای ملی به ابزاری برای سفتهبازی و اجارهدهی بدل میشوند. توصیه: در شرایط کنونی، هرگونه افزایش قیمت بنزین و اجرای طرحهای نوآورانه با ریسک بالایی همراه است و «حفظ وضع موجود، یک ضرورت غیرقابلاجتناب است.» مشروح این گزارش را میتوانید در لینک مطالعه کنید. مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها
مروری بر نقش هوش مصنوعی در ارزیابی پیشینی تاثیرات قانونیسازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در گزارشی جامع خود با عنوان «Governing with Artificial Intelligence: The State of Play and Way Forward in Core Government Functions» (2025)، به بررسی نقش تحولآفرین هوش مصنوعی در کارکردهای کلیدی دولت پرداخته است. در بخشی از این گزارش که به «طراحی و ارائه مقررات» (Regulatory Design and Delivery) اختصاص یافته، به یکی از محورهای اصلی، کاربرد هوش مصنوعی در ارزیابی پیشینی تأثیرات قانونی (RIA) میپردازد. این گزارش نشان میدهد که چگونه هوش مصنوعی میتواند با برآورد خودکار هزینههای انطباق، شبیهسازی تأثیرات بودجهای و اقتصادی، پیشبینی واکنشهای پارلمانی، و کشف تعارضات حقوقی پیش از تصویب قوانین، فرآیند RIA را از یک بررسی صرفاً اداری به یک ابزار پویا، دادهمحور و آیندهنگر تبدیل کند و بدینترتیب، حکمرانی نظارتی را به رویکردی انطباقی و یادگیرنده سوق دهد.1) برآورد خودکار هزینههای انطباق2) مدلسازی تأثیرات بودجهای و اقتصادی3) شبیهسازی تأثیر سیاستهای نوآورانه بر اقتصاد منطقهای4) پیشبینی واکنشهای پارلمانی و قابلیتپذیری سیاسی5) تطبیقدهی خودکار با قوانین موجود و کشف تعارضات حقوقی 6) پیشبینی لحظهای متغیرهای کلان برای مبانی بودجهریزی7) تحلیل و سنتز دادههای حاصل از مشارکت عمومی8) شناسایی ریسکهای نوظهور و نیازهای نظارتی آینده9) آزمون قابلیت اجرای سیستمی از طریق «قوانین بهعنوان کد»10) پیشبینی هزینههای بودجهای سالانه برای برنامههای خاص11) ارزیابی تأثیر بر گروههای خاص و عدالت توزیعی12) سادهسازی و شفافسازی متون قانونی برای عموم13) یکپارچهسازی دادههای بیندستگاهی برای ارزیابی جامع14) پیشبینی بار اداری و هزینههای اجرایی بر روی دولت15) تحلیل ریسکهای سیستمی و اثرات دومینومطالعه کامل مروری گزارشی در لینک زیر: https://vrgl.ir/8Vc0U مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدههاچرا الگوی موفق اصلاح قیمتی و ساختاری انرژی در تجربیات خارجی در ایران امکانپذیر نیست؟یکی از پرسشهای همیشگی در گفتگوهای اقتصادی و حتی مناظرات اقتصادی ایران این است که برنامه و تمهیدات لازمه جهت خروج از ناترازیهای مختلف اقتصادی چیست؟ در کنار پاسخهای مختلفی که به این پرسش داده میشود، مانعی واحد بر سر تمامی این پاسخها قرار دارد که آن، هزینههای سنگین اجتماعی و سیاسی است. در پاسخ و مقابله با این مانع نیز ایدهها و گفتمانهای مختلفی مانند ضرورت جسارت بهخرج دادن دولتها برای اجرای طرحها یا اجرای تدریجی ارائه میشود؛ با این حال، برونرفت از این موانع مستلزم بازاندیشی در یک پیشفرض مهم و پاسخ به پرسشی بنیادیتر ناظر بر اینکه چرا جامعه نسبت به سیاستهای تعدیلی مانند افزایش قیمت بنزین واکنش نشان میدهد و برخلاف بسیار دیگری از کشورها اجرای آن بهراحتی امکانپذیر نیست؟کشورهای موفق در اجرای سیاستهای افزایش قیمت بنزین یا سپردن آن بهسازوکار بازار، مسئله بنزین در یک چارچوب متفاوتی نسبت به کشور ما تعریف و فهم میشود. این تفاوت در چارچوب تعریف مسئله، ریشه در دو عامل اساسی دارد که در نظر طراحان سیاستهای تعدیلی در ایران معمولاً نادیده گرفته میشوند: در کشورهای موفق، بنزین بهمثابه یک کالای اقتصادی تعریف شده است که قیمت آن تابعی از عرضه، تقاضا و مالیاتهای زیستمحیطی است. در این کشورها، جامعه این کالا را در چارچوب انتخاب عقلانی فردی درک میکنند و افزایش قیمت، سیگنالی برای تنظیم رفتار مصرفی است که با وجود جایگزینهای کارآمدی مانند حملونقل عمومی، قابل پذیرش و اجراست. به عبارت دیگر، مسئله در آن کشورها در گونۀ بازاری (برای آشنایی بیشتر رجوع شود به Howlett & Ramesh, 2014) تعریف شده و ابزار قیمتی نیز با همین گونه تناسب کامل دارد. این در حالی است که در ایران، به دلیل وفور منابع نفت و سبقۀ گفتمانی یارانه، بنزین از یک کالای اقتصادی به یک حق ملی و میراث عمومی تبدیل شده است. در این راستا، جامعه بنزین را بهمثابه بخشی از هویت جمعی و پیمان نانوشته دولت-ملت میدانند. این درک جمعی، ماهیت مسئله را از گونۀ بازاری به گونۀ همبستگی (برای آشنایی بیشتر رجوع شود به Howlett & Ramesh, 2014) تغییر داده است که در آن افزایش قیمت نقض یک قرارداد اجتماعی تلقی میشود. دومین عامل، به تجربه تاریخی و بافت نهادی کشور بازمیگردد. در کشورهای موفق، مردم به کارایی تنظیمگری دولت اطمینان دارند و میدانند که درآمد حاصل از افزایش قیمت به بهبود زیرساختها و بازتوزیع عادلانه اختصاص خواهد یافت. با این حال، در ایران، تعدیلهای قیمتی پیشین، نه تنها به بهبود شرایط منجر نشده، بلکه با تورم فزاینده، کاهش توان معیشتی اقشار آسیبپذیر و عدم شفافیت در هزینهکرد درآمدها همراه بوده است. این سابقه، هویت شهروند بیاعتماد را در جامعه تقویت کرده است، که بر اساس آن هر گونه افزایش قیمتی به عنوان تهدیدی برای بقای معیشت خود ارزیابی میکند. در نتیجه، جامعه به جای همکاری با سیاست، به دنبال راههای دورزدن یا مقابله با آن برمیآیند و این دقیقاً نقطهای است که سیاست از مسیر اصلی خود خارج میشود. بنابراین، پاسخ به ابهام مذکور این است که موفقیت یک الگوی سیاستی در کشوری خاص، به دلیل تناسب آن ابزارها با ساختار علّی و گونهشناسی مسئله در آن کشور است. کپیبرداری از این الگوها در ایران، بدون توجه به اینکه مسئله در اینجا از نوع همبستگی است و نه بازاری، با ایجاد ناهماهنگی میان منطق ابزاری سیاست و منطق هویتی جامعه، شکست سیاستی را از پیش رقم میزند. مرکز ارزیابی سیاستی ایران در تلگرام | بله | آپارات | ویرگول | جامعهاندیشکدهها