بله | کانال دیپلماسی کتاب

۱۰ تیر

دیپلماسی کتاب

چگونه استعمار ما را از همسایگان شرقی‌مان جدا کرد؟ روایت تمیم البرغوثی شاعر مشهور فلسطینی از روزگاری که روشنفکران شرق به چهار زبان سخن می‌گفتند

دکتر احمدیان استادیار جوان دانشگاه تهران که این روزها در شبکه‌های مختلف عربی از سیاست‌های منطقه‌ای ایران دفاع می‌کند در یکی از برنامه‌های خود به پیوندهای عمیق زبانی و مذهبی میان ایرانیان و زبان عربی اشاره می‌کند. این بیان دکتر احمدیان بهانه‌ای می‌شود تا تمیم البرغوثی نقطه اتصال دیگری را نشانه بگیرد. البرغوثی با انتشار ویدئویی در صفحه اینستاگرام خود از حسرت‌های فرهنگی و درد مشترکی سخن می‌گوید که استعمار بر پیکره‌ی این جغرافیای یکپارچه وارد کرده است:

من خواندن شعر را به زبان اصلی‌اش دوست دارم و برایم دردناک است که نمی‌توانم «شاهنامه» فردوسی و دیوان «عمادالدین نسیمی» را به زبان‌های اصلی‌شان، یعنی فارسی و ترکی آذری بخوانم؛ در حالی که مثلاً یک شاعر انگلیسی می‌تواند اشعار همسایگان فرانسوی و آلمانی خود را به زبان خودشان بخواند. من همیشه به پدربزرگم غبطه می‌خوردم که محقق و مصحح «شاهنامه» (حماسه ابوالقاسم فردوسی که تاریخ اسطوره‌ای ایران را روایت می‌کند) و مترجم اشعار «محمد اقبال» از اردو به عربی بود. ما از زمان افتادن در دام استعمار، از امتداد فرهنگی شرقی خود در آسیا جدا شده‌ایم و آن‌ها بر چشمان نخبگان ما همان چشم‌بندهایی را زدند که بر چشم حیوانات کالسکه‌کش می‌زنند تا نتوانند جز در یک جهت (رو به جلو) نگاه کنند.

وقتی مردم می‌خواهند درباره شناخت میان فرهنگ‌ها صحبت کنند، زیاد از ساختن «پل‌ها» حرف می‌زنند، اما در این قاره کهن ما، نیازی به ساخت پل و گذرگاه نیست، چرا که هیچ دریا یا اقیانوسی شرق و غرب آسیا را از هم جدا نکرده است که بخواهیم به صورت واقعی یا مجازی از روی آن‌ها عبور کنیم. بلکه ما نیازمند از بین بردن موانعی هستیم که کسانی از آن‌سوی آب‌ها با ناوهای جنگی و ناوهای هواپیمابر خود میان ما ایجاد کرده‌اند. صدها سال پیش، بیشتر خطیبان و شاعران در دربار مغول در هند، یا دربار صفوی در ایران، یا دربار عثمانی در ترکیه، زبان‌های عربی، فارسی، ترکی و اردو را می‌دانستند و تا زمانی که به این زبان‌ها تسلط کامل نداشتند، روشنفکر و فرهیخته محسوب نمی‌شدند. درست همان‌طور که امروزه کمال فرهنگی یک فرد اروپایی در این است که علاوه بر زبان مادری‌اش، دو یا چند زبان دیگر از قاره خود را نیز بداند.

طی دو قرن گذشته، استعمار به‌طور سیستماتیک ما عرب‌ها را از همسایگان شرقی‌مان جدا کرده است و سپس با خونسردی و ظرافت از ما دعوت کرد تا در دریا غرق شویم، چرا که ما بار دیگر سعی می‌کنیم خود را (به صورت مجازی و واقعی) به همسایگان غربی‌مان برسانیم. پس ما نه اینجا هستیم و نه آنجا؛ ما نه آزادانه در میان کسانی که اشعار، معماری و نغمه‌های ما را می‌شناسند حرکت می‌کنیم، و نه آزادانه در میان کسانی که ادعا می‌کنند ما از عقب‌ماندگی نجات نخواهیم یافت مگر اینکه از آن‌ها یاد بگیریم. ملت‌های عرب‌زبان به ببرهای در قفس افتاده‌ای تبدیل شده‌اند که تک‌تیراندازانِ در حال آموزش، در قفس به آن‌ها شلیک می‌کنند؛ منزوی از شرق و محروم از غرب.

کسانی از ما که مجبور به ماندن شدند، در خانه‌های خود تحت تهدید تهاجم خارجی، جنگ داخلی، فرقه‌گرایی مذهبی، تبعیض نژادی، قحطی، استبداد یا ترکیبی از همه این‌ها باقی ماندند. پس بگذارید علف‌ها بر روی مرزها، دیوارها و حصارهایی که متجاوزان و مستبدان میان ما کشیده‌اند برویند و سبز شوند. بیایید درباره همسایگانمان و از آن‌ها بیشتر بدانیم و بگذارید آن‌ها نیز درباره ما بشناسند؛ زیرا دغدغه ما یکی است، متجاوز یکی است و مستبد یکی است، هرچند که شکل‌ها و آینه‌هایشان متفاوت باشد.

به امید آنکه این ببرها بتوانند از قفس‌های خود خارج شوند، که اگر بیرون بیایند، نه پیاده‌نظام دریایی، نه ناوهای هواپیمابر و نه تمام قبایل جن نمی‌توانند حریفشان شوند. بنابراین، شعر و زیبایی را در هر شکلی که به سراغتان می‌آید دست‌کم نگیرید. فریب آرامش و مظلومیت دوران کودکی ببر را نخورید، چرا که در روح او رعد و برق نهفته است. این قفس‌های پرچمدار، از حرارت جرقه‌های چشمان او ذوب خواهند شد و هرآنچه که در راه است، نزدیک است.

پیشخوان ارتباطی دیپلماسی کتاب

تهران در آستانه میزبانی از بزرگ‌ترین رویداد ادبی تشییع امام شهید

آیین بزرگداشت بین‌المللی شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای با حضور شاعر برجسته فلسطینی و چهره برتر ادبیات و هنر مقاومت، استاد تمیم البرغوثی و دیگر چهره‌های شاخص رسانه‌ای جهان عرب؛ به همت پردیس بین‌الملل سازمان هنری رسانه‌ای اوج برگزار خواهد شد.

جمعه ۱۲ تیرماه ساعت ۱۷ الی ۱۹

تهران، شیان، میدان شهید تجرلو،مرکز همایش‌های بین‌المللی کشتیرانی جمهوری اسلامی

تمیم برغوثی؛ صدای شاعرانه مقاومت در نبرد صفر و یک