ک
بازگشت روسیه به قفقاز؛ سود یا تهدید برای ایران؟ جعفر خاشع جعفر خاشع در بخشی از گفتگوی خود تصریح میکند:«ایران تنها در صورتی از بازگشت دوباره روسیه به قفقاز نفع میبرد که حضور مسلط روسها، مانع از نفوذ و کنشگری بیشتر آمریکا، اروپا و بهویژه ترکیه در این منطقه شود.» او تأکید میکند که مانند سیاست ایران در دهه ۹۰ میلادی، وجود روسیه دستکم نوعی «ثبات ژئوپلیتیک نسبی» در قفقاز ایجاد میکند که تهدید فوری علیه مرزهای ایران را کاهش میدهد.اما در عین حال هشدار میدهد: بازگشت روسیه بهمعنای کاهش فضای کنشگری ایران در قفقاز است و میتواند در بلندمدت دست ایران را در تعاملات منطقهای ببندد. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. روسیه در قفقاز؛ نفوذی پایدار یا پایان یک عصر؟ کافه قفقاز | @Caucasuscafe
ایرانگرایی در قفقاز؛ داستان احمد آقایف و مواجهه با تلخی حقیقت رامین مددلو رامین مددلو در این بخش از گفتوگو میگوید:«احمد آقایف، روشنفکر برجسته آذربایجانی، در دورانی از زندگیاش ایرانگرا میشود؛ در پاریس، ایران را همچون پاریس شرقی میبیند و ملت ایران را بر مبنای تشیع تعریف میکند. اما زمانی که با ایران واقعی روبهرو میشود، از این رؤیا پس زده میشود.» حتی علیاکبر دهخدا نیز در مقالاتش از احمد آقایف بهعنوان یک "دانشمند معظم" یاد میکند و برخی از مقالات او را ترجمه میکند. اما این رؤیای آرمانشهری، در برابر واقعیت تلخ ایرانِ آن روزگار—با فقر، بحران و بینظمی اجتماعی—فرومیپاشد. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. ملتسازی در آذربایجان؛ هویت ملی و چالشهای قومی! کافه قفقاز | @Caucasuscafe
پشتپرده ابداع پانترکیسم؛ مأمور مخفی بریتانیا یا زبانشناس شرقشناس؟ داوود دشتبانی داوود دشتبانی در گفتگویی تحلیلی میگوید:«آرمینوس وامبری، زبانشناس یهودی اهل مجارستان، در قرن نوزدهم با ظاهر یک درویش از دربار عثمانی تا قلب ایران، افغانستان و آسیای مرکزی سفر کرد؛ اما مأموریت واقعیاش نه علمی، بلکه امنیتی بود: طراحی ایدهی پانترکیسم برای مقابله با نفوذ روسیه.» اسناد منتشرشده از وزارت خارجه بریتانیا در سال ۲۰۰۶ پرده از مأموریتهای او برداشت:وامبری از دل رقابتهای ژئوپلیتیکی قرن نوزدهم میان امپراتوری بریتانیا و روسیه برخاست تا پروژهی اتحاد ترکزبانها را از دل ناسیونالیسم مهندسی کند؛ پروژهای که امروز، بعد از ۱۵۰ سال، هنوز در سیاست منطقهای نفس میکشد. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. پانترکیسم؛ ایدئولوژی قومی، یا تهدید سیاسی؟ کافه قفقاز | @Caucasuscafe
زنگزور غربی؛ رؤیای پنهان یا نقشه آشکار آذربایجان؟ احسان فلاحی احسان فلاحی در گفتوگویی تحلیلی، به طرح بیسروصدای جمهوری آذربایجان برای الحاق مناطق مرزی جنوب ارمنستان اشاره میکند؛ طرحی که بهوضوح در سخنرانیها، نقشهها و روایتهای رسمی باکو دیده میشود.او با استناد به بیش از ۵۰ مورد استفادهی رسمی از واژهی «زنگزور غربی» توسط رئیسجمهور آذربایجان، هشدار میدهد:«وقتی نام یک منطقهی مستقل در خاک کشور همسایه را بهعنوان بخشی از قلمرو ملی خود استفاده میکنی، این دیگر صرفاً یک بحث تاریخی نیست؛ این پیشزمینهی یک پروژه ژئوپلیتیکی خزنده است.»
از اشغال مناطق هممرز در جنگ ۲۰۲۳ گرفته تا نقشههایی که ارمنستان به دادگاه لاهه ارائه کرده، شواهد زیادی حاکی از آن است که باکو بهدنبال امتداد استراتژیک قلمرو خود بهسمت غرب است. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. اقتصاد سیاسی قفقاز؛ روسیه و ترکیه کجای معادلهاند؟ کافه قفقاز | @Caucasuscafe
پاشینیان، خوجالی و ناسیونالیسم قفقاز؛ از منافع ملی تا حسرت سرزمینهای از دسترفته بهرام امیراحمدیان و محسن محمدزاده در این بخش از گفتوگو، مجری برنامه، تک کلمهای پرسش می کند: محسن محمدزاده: «وقتی سیاستمداری مثل پاشینیان نتواند منافع ملی کشورش را درست تشخیص دهد، نتیجهاش ضرر و زیان برای یک ملت است. او امروز تصمیمهایی میگیرد که فردا گوشش برای آن پیچانده خواهد شد.»سپس، موضوع به قتلعام خوجالی کشیده شد؛ جایی که دو روایت کاملاً متضاد در برابر هم قرار دارد.
بهرام امیراحمدیان: «ناسیونالیسم در قفقاز فقط یک ایدئولوژی سیاسی نیست؛ یک حس تاریخی است. وقتی نام قفقاز به گوش میرسد، برای بسیاری از ما تصویری از سرزمینهای از دسترفته و یک حسرت تاریخی در ذهن شکل میگیرد… و همین حس، معادلات منطقه را پیچیدهتر میکند.» این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. روند صلح در قفقاز | قفقاز آرام می گیرد یا شعلهور تر میشود؟ کافه قفقاز | @CaucasusCafe
قفقاز جنوبی؛ دروازهای که روزی ایران را پاس میداشت آندرانیک سیمونی قفقاز جنوبی فقط یک منطقه جغرافیایی نیست، بخشی از هویت تاریخی ایران است. دروازه ورودی آن، «دربند»، روزگاری با دیوارهای عظیم و چندلایهای پاسداری میشد که عبور از آن غیرممکن به نظر میرسید. در باریکهای که به دریای مازندران میرسد، این دژ استوار قرار داشت و مانع ورود بیگانگان میشد. اما در روزگاری که ضعف عمومی بر ایران سایه افکند، روسها از همین مسیر گذشتند و این سرزمینها را گرفتند. در آن زمان، یک واحد یکپارچه به نام «قفقاز جنوبی» وجود داشت؛ هرچند روسها از زاویه دید خود آن را «آنسوی قفقاز» مینامیدند. امروز در ادبیات سیاسی، دیگر جهت جغرافیایی کمتر به کار میرود، اما اهمیت تاریخی این دروازه همچنان باقی است. «دربند» نه فقط یک گذرگاه، که مرز هویت و تاریخ ایران بود… این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. ارمنستان؛ از تاریخ کهن تا جریانات داخلی کافه قفقاز | @Caucasuscafe
محیطزیست؛ امانت فراموششده برای نسلهای آینده احمد بایبوردی احمد بایبوردی با نگاهی انتقادی به رویکرد کشورها نسبت به محیطزیست میگوید:«کشورهای حاشیهی دریای خزر، اهمیتی به زیست این پدیده نمیدهند. آنچه میماند ـ یا نابود میشود ـ محیطزیست است. ما به محیطزیست مثل یک امانت نگاه نکردیم؛ امانتی برای آیندگان. اگر کشورهای حاشیه خزر و منطقه قفقاز این نگاه را جدی میگرفتند، امروز بحرانهایی مثل خشک شدن دریاچه ارومیه، کاهش سطح آب خزر یا پسروی سواحل، سرنوشت منطقه را تهدید نمیکرد.» آیا ما برای نسل آینده، چیزی برای باقی گذاشتن داریم؟ یا حتی این دغدغه را هم فراموش کردهایم؟ این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. محیطزیست منطقه قفقاز؛ از بحرانهای خاموش تا تهدیدهای ژئوپلیتیکی کافه قفقاز | @Caucasuscafe
ایرانیها در نخجوان و باکو؛ نیروی کارهایی که ماندگار شدند آندرانیک سیمونی آندرانیک سیمونی در گفتوگو با کافه قفقاز یادآور شد که حضور ایرانیها در نخجوان و باکو ریشهای تاریخی دارد. به گفته او، حدود ۱۲ درصد از جمعیت نخجوان را ایرانیانی تشکیل میدادند که ابتدا بهعنوان کارگران فصلی وارد شدند، اما با گذر زمان ماندگار شدند. در باکو نیز بسیاری از کارگران معادن زغالسنگ، نفت و صنایع مختلف ایرانی بودند و خانوادههایشان برای نسلها در آنجا زندگی کردند. او میگوید: «اینها ایرانی بودند، پاسپورت ایرانی داشتند، و بعدها مانند معاودین از عراق، با بیاحترامی از آن مناطق اخراج شدند؛ در حالی که ریشه و هویتشان به ایران بازمیگشت.» حضور تاریخی ایرانیان در قفقاز جنوبی تنها یک روایت مهاجرت نیست، بلکه بخشی از پیوندهای عمیق فرهنگی، اجتماعی و تاریخی ایران با این سرزمینهاست. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. ارمنستان؛ از تاریخ کهن تا جریانات داخلی کافه قفقاز | @Caucasuscafe
جانبداری به جای منافع ایران! محسن محمدزاده محسن محمدزاده در گفتوگو با کافه قفقاز توضیح میدهد که ایران در جریان جنگ دوم قرهباغ از درک دقیق میدان عقب ماند. به گفته او، بسیاری تحلیلها همچنان با نگاه سنتی به رابطه روسیه و ارمنستان تکیه داشتند؛ نگاهی که تصور میکرد مسکو بهطور قطعی از ایروان دفاع خواهد کرد. اما در عمل روسیه چنین نکرد و معادلات بهسرعت تغییر کرد. او تأکید میکند: «مشکل اصلی این بود که نگاههای جانبدارانه، چه از سر نفرت و چه از سر دلبستگی تاریخی به یکی از دو طرف (ارمنستان یا آذربایجان)، باعث شد منافع ایران در اولویت تحلیلها قرار نگیرد و نتوانیم تحولات را بهموقع درک کنیم.» تجربه قرهباغ نشان داد که تحلیلهای مبتنی بر احساسات و جانبداریهای تاریخی، میتواند هزینههای سنگینی برای منافع ایران در منطقه بهدنبال داشته باشد. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. روند صلح در قفقاز | قفقاز آرام می گیرد یا شعلهور تر میشود؟ کافه قفقاز | @Caucasuscafe
از اقتصاد تا امنیت؛ تحولی که قفقاز را تغییر داد محمدصادق ترابیفرد محمدصادق ترابیفرد در برنامه کافه قفقاز تأکید میکند که رویکرد ایران به قفقاز نباید صرفاً ژئوپلیتیکی باقی بماند. او توضیح میدهد که آذربایجانِ دهه ۹۰ تنها ۳۰۰ میلیون دلار صادرات داشت، اما امروز با یک انقلاب اقتصادی، به دهها میلیارد دلار صادرات رسیده است؛ زمینی که تحلیل و معادلات منطقهای را بهکلی تغییر داده است. به گفته او، همزمان با این جهش اقتصادی، باکو دچار تنهایی استراتژیک شد؛ روسیه جانب ارمنستان را گرفت، ایران سیاست دیگری در پیش گرفت و ترکیه نیز سرگرم مسائل داخلی بود. درست در همین دوره، رژیم صهیونیستی وارد میدان شد و روابط امنیتی و نظامی خود را با آذربایجان پایهگذاری کرد؛ رابطهای که امروز به بلوغ رسیده و به یکی از معادلات کلیدی منطقه تبدیل شده است. این نگاه تازه نشان میدهد که صرف تمرکز بر ژئوپلیتیک، کافی نیست؛ باید ابعاد اقتصادی و امنیتی نوین آذربایجان نیز در محاسبات ایران دیده شود. این قسمت را در یوتیوب کافه قفقاز مشاهده نمایید. اقتصاد سیاسی قفقاز؛ روسیه و ترکیه کجای معادلهاند؟ کافه قفقاز | @Caucasuscafe