«اگر روزی برسد که بتوانیم خودمان و فرزندانمان را دقیقاً همانطور که هستند بپذیریم، معتقدم به درک درستی از معنای فرزندپروری خوب رسیدهایم.»تصور کنید باغبانی را که هر روز کنار گل رز میایستد و با ناراحتی میگوید:«چرا آفتابگردان نمیشوی؟»
فردا دوباره میآید و میگوید:«هنوز هم شبیه آفتابگردان نشدهای؟»و روز بعد، باز همان انتظار...مشکل گل رز نیست؛ مشکل این است که باغبان زیباییِ آنچه را که هست نمیبیند.گاهی ما هم ناخواسته همین کار را با فرزندانمان میکنیم.
کودک آرام را به خاطر کمحرف بودنش سرزنش میکنیم. کودک پرانرژی را «شیطان» مینامیم. کودک حساس را «لوس» خطاب میکنیم. کودک محتاط را با بچههای جسور مقایسه میکنیم.و کودک از میان همه این پیامها، یک جمله را میشنود: «کاش کس دیگری بودی...»فرزندپروری خوب از جایی شروع میشود که دست از تبدیل کردن گل رز به آفتابگردان برداریم.نه اینکه رشدش ندهیم، نه اینکه برای بهتر شدنش تلاش نکنیم؛بلکه یاد بگیریم رشد را با تغییر ماهیت اشتباه نگیریم.
وظیفه ما ساختن کودک نیست؛ وظیفه ما فراهم کردن شرایطی است که کودک بتواند بهترین نسخهی خودش شود.و شاید آن روز که بتوانیم خودمان و فرزندانمان را همانطور که هستند ببینیم و بپذیریم، به معنای واقعی فرزندپروری خوب نزدیک شده باشیم. 🤍۷شما دوست دارید سالها بعد، فرزندتان چه چیزی را از شما به ارث ببرد؟
همهی ارثها پول و خانه نیستند...
بعضی پدر و مادرها، بیآنکه بدانند، هر روز داخل کولهپشتی نامرئی فرزندشان چیزی میگذارند.
یک روز کمی آرامش...یک روز اعتمادبهنفس...یک روز جرئتِ اشتباه کردن...
و گاهی هم...ترس،اضطراب،خودسرزنشگری،یا این باور که «من به اندازهی کافی خوب نیستم.»
سالها بعد، وقتی کودک شما بزرگ شد، با همان کولهپشتی وارد زندگی میشود؛و در لحظههای سخت، از همان چیزهایی استفاده میکند که شما سالها در آن گذاشتهاید.
از خودتان بپرسید:
اگر قرار باشد فرزندم فقط یک میراث از من با خودش ببرد، دوست دارم چه چیزی باشد؟
چون کودکان، بیشتر از آنکه به حرفهای ما گوش بدهند،با میراثی زندگی میکنند که هر روز، بیصدا از رفتار ما دریافت میکنند.
آناهیتا محمدزادهروانشناس کودک و نوجوان
همهی ارثها پول و خانه نیستند...
بعضی پدر و مادرها، بیآنکه بدانند، هر روز داخل کولهپشتی نامرئی فرزندشان چیزی میگذارند.
یک روز کمی آرامش...یک روز اعتمادبهنفس...یک روز جرئتِ اشتباه کردن...
و گاهی هم...ترس،اضطراب،خودسرزنشگری،یا این باور که «من به اندازهی کافی خوب نیستم.»
سالها بعد، وقتی کودک شما بزرگ شد، با همان کولهپشتی وارد زندگی میشود؛و در لحظههای سخت، از همان چیزهایی استفاده میکند که شما سالها در آن گذاشتهاید.
از خودتان بپرسید:
اگر قرار باشد فرزندم فقط یک میراث از من با خودش ببرد، دوست دارم چه چیزی باشد؟
چون کودکان، بیشتر از آنکه به حرفهای ما گوش بدهند،با میراثی زندگی میکنند که هر روز، بیصدا از رفتار ما دریافت میکنند.
آناهیتا محمدزادهروانشناس کودک و نوجوان۷۲ فرزند یعنی... فرزند، مهمانِ خانهی شما نیست... 🪞 او آینهی خانهی شماست.هرچه هر روز در خانه ببیند، کمکم همان را باور میکند؛ دربارهی خودش... دربارهی آدمها... و دربارهی دنیا...
بعضی والدین فکر میکنند تربیت یعنی: بیشتر تذکر دادن بیشتر نصیحت کردن بیشتر کنترل کردناما حقیقت چیز دیگری است...
تربیت، یعنی توجه کردن. توجه به حرفهایی که گفته نمیشوند... به بغضی که خودش را با لجبازی نشان میدهد... به ترسی که پشت پرخاشگری پنهان شده است... 🤍 به کودکی که قبل از هر چیز، فقط میخواهد «دیده شود». کودکی که هر روز احساس کند: «من برای پدر و مادرم مهم هستم.» کمتر لازم میشود با گریه، داد زدن، لجبازی یا پرخاشگری برای دیده شدن بجنگد. اما گاهی این توجه کردن، فقط با نصیحت یا سؤال پرسیدن ممکن نیست...🧸 کودکها همیشه نمیتوانند احساساتشان را با کلمات بیان کنند. گاهی حتی خودشان هم نمیدانند چرا ناراحت، عصبانی یا مضطرب هستند.
برای همین، گاهی لازم است از زاویهای دیگر به دنیای آنها نگاه کنیم؛ از زبان خودشان...🧩 بازیدرمانی
شندرمانیچون بازی، زبان کودک است... و احساساتی را بیان میکند که هنوز واژهای برای گفتنشان ندارد.
اگر احساس میکنید فرزندتان با لجبازی، پرخاشگری، اضطراب، اضطراب جدایی یا مشکلات رفتاری روبهروست، برای دریافت مشاوره و رزرو وقت، همین حالا اقدام کنید. آناهیتا محمدزاده | روانشناس کودک ارتباط و رزرو نوبت در بله @anahitamzadeh۵۱ «کودک با نصیحت تربیت نمیشود… با بازی ساخته میشود» 🧩بسیاری از والدین فکر میکنند تربیت یعنی تکرار جملههای درست، نصیحت کردنهای زیاد و توضیح دادنهای پشت سر هم…اما واقعیت این است که کودک با گوشش کمتر یاد میگیرد، با تجربهاش بیشتر دنیای کودک، دنیای حرف نیست؛ دنیای بازی است او در بازی زندگی را تمرین میکند، بدون اینکه خودش بداند.وقتی با عروسکهایش داستان میسازد، مهربانی را زندگی میکند 🧸وقتی در بازی نوبت را رعایت میکند، احترام را لمس میکند وقتی میبازد و دوباره ادامه میدهد، صبر و تابآوری را یاد میگیرد وقتی نقش مادر، پدر یا معلم را بازی میکند، دنیای آدمها را میفهمد و وقتی قوانین بازی را میپذیرد، مسئولیتپذیری و نظم را درونی میکند در حقیقت، برای کودک بازی فقط سرگرمی نیست…بلکه مهمترین کلاس درس زندگی است؛ بدون اجبار، بدون نصیحت، بدون مقاومت.پس اگر میخواهید کودک شما: مهربانتر باشد مسئولیتپذیر شود🤍 همدلی را یاد بگیرد احترام و صداقت را درونی کندلازم نیست بیشتر حرف بزنید…باید بیشتر بازی کنید کودک دنیا را از دریچهی بازی میفهمد؛و هر دقیقه بازی مشترک شما، در حال ساختن شخصیت آیندهی اوست… ۸ تنبیه بدنی، کودک را تربیت نمیکند؛ فقط میترساند.گاهی والدین از روی خستگی، عصبانیت یا درماندگی، کودک را تنبیه بدنی میکنند؛ با این تصور که «فقط همین یک بار است» یا «برای تربیتش لازم بود.»
اما واقعیت این است...
وقتی کودک را کتک میزنیم، شاید رفتارش همان لحظه متوقف شود؛ اما چیزی که واقعاً یاد میگیرد، این است که:
زور، راهِ حلِ اختلاف است. آدمهایی که دوستشان دارم، ممکن است به من آسیب بزنند. اشتباه کردن یعنی تنبیه شدن، نه فرصت یاد گرفتن. احساساتم مهم نیست و باید از ترس سکوت کنم. اگر قویتر باشم، میتوانم دیگران را با زور کنترل کنم. تنبیه بدنی شاید سکوت بیاورد، اما آرامش نمیآورد. شاید اطاعت ایجاد کند، اما اعتماد را از بین میبرد. شاید رفتار کودک را موقتاً متوقف کند، اما دلیل آن رفتار را هرگز درمان نمیکند.
کودکان برای رشد سالم، به مرزهای قاطع، قوانین روشن و رابطهای امن نیاز دارند؛ نه ترس، تحقیر و خشونت.
یادتان باشد: کودکی که از شما میترسد، لزوماً به شما احترام نمیگذارد؛ او فقط یاد گرفته از شما بترسد. به جای تنبیه: با کودک گفتوگو کنیم. احساسش را بشنویم. پیامدهای منطقی و متناسب تعیین کنیم. رفتار درست را آموزش دهیم. رابطهای امن و سرشار از احترام بسازیم. کودکان با عشق، احترام و آموزش رشد میکنند؛ نه با ترس. اگر این مطلب برایتان مفید بود، آن را با والدین دیگر به اشتراک بگذارید.۶۱ «بچهم منو کتک میزنه... یعنی من والد بدی هستم؟»اگر فرزندت گاهی تو را میزند، موهایت را میکشد یا به صورتت ضربه میزند، قبل از هر چیزی یک نفس عمیق بکش...
نه، این رفتار لزوماً یعنی تو والد بدی نیستی.
کودک، بهویژه در سالهای اولیه زندگی، هنوز یاد نگرفته احساساتی مثل خشم، ناامیدی یا ناکامی را با کلمات بیان کند. گاهی تنها راهی که بلد است، استفاده از دستهایش است.
اما این به معنی طبیعی بودنِ ادامه این رفتار یا نادیده گرفتن آن هم نیست.به جای داد زدن یا تنبیه:
دستش را آرام و محکم نگه دارید تا نتواند آسیبی بزند. با صدایی قاطع و آرام بگویید: «من اجازه نمیدم منو بزنی.» وقتی آرام شد، احساسش را نام ببرید: «میدونم خیلی عصبانی شدی، ولی زدن راهِ حل نیست.» بعد، راههای درست تخلیه خشم را به او یاد بدهید؛ مثل حرف زدن، نفس عمیق کشیدن، فشار دادن توپ استرس یا کوبیدن به بالش. اگر این رفتار شدید، مکرر یا بعد از ۴ تا ۵ سالگی همچنان ادامه داشت، بهتر است توسط روانشناس کودک ارزیابی شود. یادتان باشد: پشت هر رفتار کودک، یک نیاز یا احساس پنهان وجود دارد. به جای جنگیدن با رفتار، سعی کنیم پیام آن را بفهمیم. ۴۱۱ اضطراب جدایی همیشه به «چسبیدن به مادر» خلاصه نمیشود.بسیاری از والدین تصور میکنند اگر کودک دچار اضطراب جدایی باشد، حتماً باید مدام به مادر بچسبد و از او جدا نشود.
اما در عمل، اضطراب جدایی میتواند خودش را به شکلهای متفاوتی نشان دهد.
یکی از شایعترین نشانهها، گریههای شدید و مکرر هنگام ورود به مهدکودک یا مقاومت برای رفتن به مهد است.
ممکن است کودک:
صبحها دلدرد یا تهوع را بهانه کند. هنگام رسیدن به مهد به شدت گریه کند. از رفتن به مهد امتناع کند یا هر روز برای نرفتن مقاومت نشان دهد. پس از جدایی، مدتی طول بکشد تا آرام شود.این رفتارها همیشه به معنای لجبازی، وابستگی بیش از حد یا بدقلقی نیستند؛ گاهی میتوانند نشانهای از اضطراب جدایی باشند.
تشخیص علت این رفتارها اهمیت زیادی دارد، زیرا برخورد نادرست (مانند سرزنش، تهدید یا اجبار) میتواند اضطراب کودک را تشدید کند.
توجه داشته باشید: وجود این نشانهها بهتنهایی به معنای تشخیص قطعی اضطراب جدایی نیست. تشخیص نیازمند بررسی همهجانبه توسط روانشناس کودک و در نظر گرفتن شدت، مدت و تأثیر علائم بر عملکرد کودک است.گاهی پشت مقاومت کودک برای رفتن به مهد، ترس از جدایی پنهان شده است؛ نه لجبازی.
آناهیتا محمدزادهروانشناس کودک و نوجوان@anahitamzadeh۵ترس، ابزار تربیت نیست.
گاهی والدین برای اینکه کودک سریعتر حرفشنوی کند، از جملاتی مثل «الان پلیس میاد»، «آقا دزده میاد»، «میسپارمت به نونخشکی» یا شخصیتهای ترسناک استفاده میکنند. شاید این روش در لحظه مؤثر به نظر برسد، اما در بلندمدت میتواند احساس امنیت کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهند زمانی که کودک بارها با تهدیدهای ترسآفرین روبهرو میشود، ممکن است:
• احساس ناامنی و اضطراب بیشتری را تجربه کند.• از تاریکی، تنهایی یا موقعیتهای مشابه بیشتر بترسد.• درک او از والد بهعنوان «پناهگاه امن» تا حدی تضعیف شود.
البته یک یا دو بار گفتن چنین جملاتی لزوماً به معنای ایجاد آسیب پایدار نیست؛ اما اگر این شیوه به الگوی همیشگی تربیت تبدیل شود، بهتر است جای خود را به روشهای مؤثرتری بدهد.
به جای ایجاد ترس، حد و مرز را با آرامش و قاطعیت مشخص کنید.
کودکان بیشتر از اینکه با ترس رفتارشان تغییر کند، با احساس امنیت، ارتباط قابل پیشبینی و توضیح متناسب با سنشان همکاری را یاد میگیرند.
گاهی والدین برای اینکه کودک سریعتر حرفشنوی کند، از جملاتی مثل «الان پلیس میاد»، «آقا دزده میاد»، «میسپارمت به نونخشکی» یا شخصیتهای ترسناک استفاده میکنند. شاید این روش در لحظه مؤثر به نظر برسد، اما در بلندمدت میتواند احساس امنیت کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهند زمانی که کودک بارها با تهدیدهای ترسآفرین روبهرو میشود، ممکن است:
• احساس ناامنی و اضطراب بیشتری را تجربه کند.• از تاریکی، تنهایی یا موقعیتهای مشابه بیشتر بترسد.• درک او از والد بهعنوان «پناهگاه امن» تا حدی تضعیف شود.
البته یک یا دو بار گفتن چنین جملاتی لزوماً به معنای ایجاد آسیب پایدار نیست؛ اما اگر این شیوه به الگوی همیشگی تربیت تبدیل شود، بهتر است جای خود را به روشهای مؤثرتری بدهد.
به جای ایجاد ترس، حد و مرز را با آرامش و قاطعیت مشخص کنید.
کودکان بیشتر از اینکه با ترس رفتارشان تغییر کند، با احساس امنیت، ارتباط قابل پیشبینی و توضیح متناسب با سنشان همکاری را یاد میگیرند.
۲۱ بسه دیگه... این ۳ کار رو با بچهات متوقف کن!گاهی فکر میکنیم با این جملهها داریم بچهمان را تربیت میکنیم؛اما آرامآرام ممکن است احساس امنیت و ارزشمندی او را کم کنیم...
۱. تهدید کردن را متوقف کن: «صبر کن بابات بیاد...» «بهش میگم چه کار کردی!»کودک یاد میگیرد از ترسِ تنبیه رفتار کند، نه از درک و مسئولیتپذیری.
به جای آن بگو: 🤍 «بیا ببینیم چطور میتونیم این مشکل رو حل کنیم.»
۲. منت گذاشتن را کنار بگذار: «من به خاطر تو از همه چیزم گذشتم...»کودک نباید احساس کند بارِ خوشبختی والدین روی دوش اوست.
او باید بداند:
«من انتخاب کردم مادرت باشم و دوست داشتنت وظیفه نیست، عشق است.» ۳. مقایسه کردن را متوقف کن: «ببین فلانی چقدر بچهی آرومیه!»مقایسه مثل این است که به یک گل بگویی: «چرا مثل درخت رشد نمیکنی؟»
هر کودکی ریتم رشد، شخصیت و مسیر خودش را دارد
تربیت یعنی کمک کنیم کودک خودش را بهتر بشناسد؛نه اینکه مدام تلاش کند شبیه دیگری باشد.گاهی یک جملهی درست، میتواند سالها در ذهن کودک بماند... 🤍
به جای ترس، امنیت بسازیم. به جای مقایسه، همراهی کنیم.@anahitamzadeh
۲ *بچههایی که مدام از «حوصلهسررفتگی» شکایت میكنن، نیازی به برنامهریزی و سرگرمیِ جدید ندارن!حتماً تو کلینیک با والدینی (مخصوصاً از طبقه متوسط رو به بالا) برخورد داشتین که دچار «سندرم والدِ سرگرمکننده» هستن. از ترس اینکه بچهشون خنگ بشه یا عقب بیفته، از صبح تا شب براش برنامههای ساختاریافته (کلاس زبان، موسیقی، لگو و...) میچینن و اگه بچه یه ربع بیکار بمونه و بگه «حوصلهام سر رفته»، والد دچار عذابوجدانِ شدید میشه و سریع یه بازیِ جدید براش میخره. اما اگه بریم سراغ پژوهشهای تصویربرداری مغز، میبینیم که این «بمبارانِ شناختی»، در واقع داره جلوی تکاملِ یکی از مهمترین شبکههای مغز رو میگیره!
پشت صحنه تو مغز این بچهها چه خبره؟وقتی کودک در حال انجام یک کار مشخص و سرگرمکنندهست (مثل تماشای تلویزیون یا یک بازیِ ساختاریافته)، شبکههای اجراییِ مغز (Task-Positive Networks) فعالن. اما وقتی کودک کاملاً بیکار میشه و هیچ محرکِ بیرونیای وجود نداره (همون لحظهای که میگه حوصلم سر رفته!)، سیستم عصبی شیفت میکنه روی شبکه حالت پیشفرض (Default Mode Network یا DMN).
پژوهشهای جدید ثابت کردن که DMN که دقیقاً تو زمانِ «بیحوصلگی و استراحتِ عمیق» روشن میشه، مرکزِ اصلیِ حافظه سرگذشتنامهای (Autobiographical Memory)، رویاپردازی، تفکرِ خلاق و همدلی (تئوری ذهن) است. یعنی کودک فقط زمانی میتونه به «هویتِ خودش» فکر کنه و راهحلهای خلاقانه خلق کنه، که مغزش کاملاً از محرکهای بیرونی خالی شده باشه!
چرا رویکردِ «نجات دادنِ کودک از بیحوصلگی» آسیبزاست؟وقتی والد با شنیدنِ کلمهٔ «حوصلهام سر رفته»، سریعاً یه تبلت یا اسباببازیِ جدید به بچه میده، فرآیندِ شیفت شدنِ مغز به شبکه DMN رو با یک شاتِ «دوپامینِ بیرونی» قطع میکنه. در نتیجه، کودک دچار «عدم تحملِ فضای خالیِ روانی» میشه. این بچهها تو نوجوانی به شدت مستعدِ اعتیادهای رفتاری هستن، چون سیستم عصبیشون هرگز یاد نگرفته چطور از درونِ خودش (Intrinsic Motivation) معنا و سرگرمی تولید کنه.
نکته کلینیکی و آموزشی:والد باید یاد بگیره اضطرابِ خودش رو کنترل کنه و به کودک اجازه بده کلافگیِ بیحوصلگی رو تحمل کنه، تا موتورِ خلاقیتش روشن بشه.
رفرنسهای معتبر برای مطالعه:*Danckert, J., & Eastwood, J. D. (2020). Out of My Skull: The Psychology of Boredom*. Harvard University Press. (یکی از بهترین رفرنسهای جدید درباره مکانیزمهای عصبی بیحوصلگی). Raffaelli, Q., et al. (2021). The default network in the service of creative problem solving. Trends in Cognitive Sciences*.
۲