دکتر شیما ارشادی 
۵ اشتباه رایج والدین هنگام لجبازی و قشقرق کودک وقتی کودک جیغ می‌زند، گریه می‌کند یا روی خواسته‌اش پافشاری می‌کند، واکنش ما خیلی مهم است. اما گاهی ناخواسته شرایط را بدتر می‌کنیم: ۱. داد زدن سر کودک کودک با داد زدن یاد نمی‌گیرد آرام شود؛ فقط اضطراب و تنش بیشتر می‌شود. ۲. تهدید کردن جملاتی مثل «اگه گریه کنی دیگه دوستت ندارم» می‌تواند احساس امنیت کودک را تحت تأثیر قرار دهد. ۳. سریع تسلیم شدن اگر هر بار بعد از گریه و جیغ، خواسته کودک را انجام دهیم، کودک ممکن است یاد بگیرد که قشقرق راهی برای رسیدن به خواسته‌اش است. ۴. توضیح دادنِ زیاد وسط قشقرق وقتی کودک خیلی عصبانی است، معمولاً زمان مناسبی برای آموزش و توضیح منطقی نیست. اول باید آرام شود. ۵. خجالت‌زده کردن کودک جملاتی مثل «ببین همه دارن نگاهت می‌کنن!» یا «چه بچه بدی شدی!» مشکل را حل نمی‌کند و می‌تواند احساس شرم ایجاد کند. پس چه کار کنیم؟ اول آرامش خودمان را حفظ کنیم، احساس کودک را ببینیم، حد و مرز را واضح نگه داریم و بعد از آرام شدن، درباره رفتار او صحبت کنیم. یادتون باشه: کودکِ عصبانی بیشتر از تنبیه، به یک بزرگسالِ آرام نیاز دارد.
۵ اشتباه رایج والدین هنگام لجبازی و قشقرق کودک وقتی کودک جیغ می‌زند، گریه می‌کند یا روی خواسته‌اش پافشاری می‌کند، واکنش ما خیلی مهم است. اما گاهی ناخواسته شرایط را بدتر می‌کنیم: ۱. داد زدن سر کودک کودک با داد زدن یاد نمی‌گیرد آرام شود؛ فقط اضطراب و تنش بیشتر می‌شود. ۲. تهدید کردن جملاتی مثل «اگه گریه کنی دیگه دوستت ندارم» می‌تواند احساس امنیت کودک را تحت تأثیر قرار دهد. ۳. سریع تسلیم شدن اگر هر بار بعد از گریه و جیغ، خواسته کودک را انجام دهیم، کودک ممکن است یاد بگیرد که قشقرق راهی برای رسیدن به خواسته‌اش است. ۴. توضیح دادنِ زیاد وسط قشقرق وقتی کودک خیلی عصبانی است، معمولاً زمان مناسبی برای آموزش و توضیح منطقی نیست. اول باید آرام شود. ۵. خجالت‌زده کردن کودک جملاتی مثل «ببین همه دارن نگاهت می‌کنن!» یا «چه بچه بدی شدی!» مشکل را حل نمی‌کند و می‌تواند احساس شرم ایجاد کند. پس چه کار کنیم؟ اول آرامش خودمان را حفظ کنیم، احساس کودک را ببینیم، حد و مرز را واضح نگه داریم و بعد از آرام شدن، درباره رفتار او صحبت کنیم. یادتون باشه: کودکِ عصبانی بیشتر از تنبیه، به یک بزرگسالِ آرام نیاز دارد. «مامان نرو!» «بابا کنارم بمون!»
اگر کودک هنگام جدا شدن از والد، شدیداً گریه می‌کند، به او می‌چسبد، حاضر نیست تنها بماند یا حتی برای رفتن به مهدکودک و مدرسه اضطراب زیادی نشان می‌دهد، ممکن است با اضطراب جدایی روبه‌رو باشیم.
این اضطراب در بعضی سنین طبیعی است؛ اما وقتی شدید، مداوم و مختل‌کننده زندگی کودک شود، بهتر است جدی گرفته شود.
والدین معمولاً برای آرام کردن کودک می‌گویند: «چیزی نیست، نترس!» «گریه نکن، زود برمی‌گردم.»
اما بهتر است احساس کودک را تأیید کنیم: «می‌دونم دلت می‌خواد من کنارت باشم و جدا شدن برات سخته.»
بعد، به جای طولانی کردن خداحافظی، یک خداحافظی کوتاه، آرام و قابل پیش‌بینی داشته باشیم.
کودک باید به‌تدریج تجربه کند که:«مامان و بابا می‌روند، اما برمی‌گردند و من از پس این جدایی برمی‌آیم.» 🤍
اگر اضطراب جدایی شدید است یا روی خواب، مدرسه، روابط و فعالیت‌های روزمره کودک تأثیر گذاشته، مشورت با روان‌شناس کودک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
اگر کودک هنگام جدا شدن از والد، شدیداً گریه می‌کند، به او می‌چسبد، حاضر نیست تنها بماند یا حتی برای رفتن به مهدکودک و مدرسه اضطراب زیادی نشان می‌دهد، ممکن است با اضطراب جدایی روبه‌رو باشیم.
این اضطراب در بعضی سنین طبیعی است؛ اما وقتی شدید، مداوم و مختل‌کننده زندگی کودک شود، بهتر است جدی گرفته شود.
والدین معمولاً برای آرام کردن کودک می‌گویند:
«چیزی نیست، نترس!» «گریه نکن، زود برمی‌گردم.»اما بهتر است احساس کودک را تأیید کنیم:
«می‌دونم دلت می‌خواد من کنارت باشم و جدا شدن برات سخته.»بعد، به جای طولانی کردن خداحافظی، یک خداحافظی کوتاه، آرام و قابل پیش‌بینی داشته باشیم.
کودک باید به‌تدریج تجربه کند که:«مامان و بابا می‌روند، اما برمی‌گردند و من از پس این جدایی برمی‌آیم.» 🤍
اگر اضطراب جدایی شدید است یا روی خواب، مدرسه، روابط و فعالیت‌های روزمره کودک تأثیر گذاشته، مشورت با روان‌شناس کودک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
بچه‌م از مدرسه متنفره؛ چیکار کنم؟وقتی بچه‌مون می‌گه «من دیگه مدرسه نمی‌رم!» اولین واکنش خیلی از والدین اینه که بگن:«همه بچه‌ها مدرسه می‌رن، تو هم باید بری!»
اما پشت این جمله ممکنه چیزهای مختلفی وجود داشته باشه:
اضطراب جداییممکنه جدا شدن از والدین براش سخت باشه. مشکل با همسالاندوست پیدا نکردن، مسخره شدن یا احساس طردشدگی می‌تونه مدرسه رو برای کودک سخت کنه. فشار درسیگاهی کودک احساس می‌کنه از بقیه عقب افتاده و از اینکه نتونه موفق بشه می‌ترسه. رابطه با معلم یا محیط مدرسهیک تجربه ناخوشایند می‌تونه باعث بشه کودک کل مدرسه رو با حس بد مرتبط کنه. خستگی و فشار زیادگاهی کودک واقعاً خسته است و نیاز به استراحت و زمان آزاد بیشتری داره.پس چه کار کنیم؟
به‌جای اینکه فوراً بگیم «چرا غر می‌زنی؟»، با آرامش بپرسیم:
«کدوم قسمت مدرسه برات سخته؟» «چه چیزی باعث می‌شه دلت نخواد بری؟» «اگه می‌تونستی یک چیز رو در مدرسه تغییر بدی، چی رو تغییر می‌دادی؟»اول احساسش رو بشنویم، بعد دنبال راه‌حل باشیم.
اگر بی‌میلی کودک به مدرسه مداومه یا با نشانه‌هایی مثل گریه‌های شدید، دل‌درد و سردرد مکرر، اختلال خواب یا امتناع از رفتن همراه شده، بهتره موضوع جدی‌تر بررسی بشه.
گاهی «مدرسه نمی‌خوام برم» فقط یک جمله نیست؛ممکنه راه کودک برای گفتنِ «یه چیزی اینجا داره منو اذیت می‌کنه» باشه.۲ بچه‌ام دوست صمیمی ندارد؛ نگران باشم؟هر کودکی که دوست صمیمی ندارد، لزوماً مشکل اجتماعی ندارد.
گاهی کودک خجالتی است، گاهی تنهایی را ترجیح می‌دهد و گاهی واقعاً توسط همسالانش طرد شده.
اما چطور این‌ها را از هم تشخیص بدهیم؟
اگر کودک خجالتی باشد:ممکن است دوست داشته باشد با بچه‌ها ارتباط بگیرد، اما شروع کردن رابطه برایش سخت باشد.مثلاً می‌گوید: «می‌خوام باهاشون بازی کنم، ولی نمی‌دونم چی بگم.» اگر کودک تنهایی را ترجیح بدهد:ممکن است از تنها بازی کردن ناراحت نباشد و حتی از وقت گذراندن به تنهایی لذت ببرد.اگر حال عمومی‌اش خوب است و از روابط دیگرش راضی است، صرفاً نداشتن یک دوست صمیمی لزوماً نگران‌کننده نیست. اگر کودک طرد شده باشد:ممکن است تلاش کند وارد جمع شود اما دیگران او را راه ندهند، مسخره‌اش کنند یا عمداً کنار بگذارند.در این حالت معمولاً کودک از این وضعیت ناراحت می‌شود و ممکن است اعتمادبه‌نفسش هم تحت تأثیر قرار بگیرد. چه زمانی بهتر است موضوع را جدی‌تر بررسی کنیم؟اگر کودک:
مرتب می‌گوید «هیچ‌کس منو دوست نداره» از رفتن به مدرسه اجتناب می‌کند بعد از مدرسه غمگین یا مضطرب است از جمع همسالان می‌ترسد یا کاملاً کناره‌گیری می‌کند قبلاً روابط خوبی داشته اما ناگهان منزوی شدهبهتر است به جای فشار آوردن برای «دوست پیدا کردن»، بفهمیم چه چیزی برای کودک سخت شده است.
«برو با بچه‌ها بازی کن!» «چرا مثل بقیه دوست پیدا نمی‌کنی؟» «این‌قدر خجالتی نباش!» بهتر است بگوییم:«فکر می‌کنم دوست پیدا کردن برات سخت شده. دوست داری با هم ببینیم چه چیزی باعثش شده؟» هدف این نیست که کودک حتماً تعداد زیادی دوست داشته باشد؛هدف این است که احساس امنیت، تعلق و توانایی برقراری رابطه سالم را تجربه کند.۲ کودک همیشه نمی‌تواند بگوید چه چیزی آزارش می‌دهد!گاهی کودکی که پرخاشگری می‌کند، در واقع نمی‌داند چطور ناراحتی‌اش را بیان کند.گاهی کودکی که بهانه می‌گیرد، بیشتر از هر چیزی به توجه و آرامش نیاز دارد.گاهی کودکی که سکوت می‌کند، حرف‌های زیادی در دلش دارد که هنوز کلمه‌ای برای گفتنشان پیدا نکرده است.
یادتان باشد:کودکان هنوز در حال یادگیری شناخت و مدیریت احساساتشان هستند. آن‌ها همیشه نمی‌توانند بگویند:«من ناراحتم.»«من ترسیده‌ام.»«من به توجه تو نیاز دارم.»گاهی احساساتشان را با رفتارهایشان نشان می‌دهند؛ رفتارهایی که ممکن است برای ما دشوار یا آزاردهنده باشند.
ما به‌عنوان والدین چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟ به‌جای سرزنش، سعی کنیم احساس پشت رفتار کودک را بشناسیم. به او کمک کنیم احساساتش را نام‌گذاری کند. به او اطمینان بدهیم که احساساتش قابل‌قبول‌اند، حتی اگر هر رفتاری قابل‌قبول نباشد. قبل از اصلاح رفتار، سعی کنیم ارتباطمان را با او حفظ کنیم. گاهی کودک قبل از اینکه به نصیحت نیاز داشته باشد، به کسی نیاز دارد که بتواند بدون ترس از قضاوت، احساساتش را با او در میان بگذارد.یک سؤال برای والدین عزیز:وقتی فرزندتان رفتار نامناسبی نشان می‌دهد، اولین واکنش شما چیست؟تنبیه و سرزنش، یا تلاش برای فهمیدن احساس پشت رفتار او؟
به یاد داشته باشیم؛ کودکی که امروز احساساتش را می‌شناسد، فردا فرصت بیشتری برای مدیریت سالم آن‌ها خواهد داشت۲ وقتی کودکمان را با دیگران مقایسه می‌کنیم، چه اتفاقی می‌افتد؟«ببین دخترخاله‌ات چقدر مؤدبه!»«چرا مثل برادرت درس نمی‌خونی؟»«بچه‌های مردم رو ببین، تو هم یاد بگیر!»
شاید این جمله‌ها از نظر ما راهی برای تشویق کودک باشند؛ اما ممکن است در ذهن او پیام دیگری شکل بگیرد:
«من به‌اندازه‌ی کافی خوب نیستم.» «برای دوست‌داشتنی بودن، باید از دیگران بهتر باشم.» «همیشه کسی هست که از من بهتر باشد.»کودکی که مدام با دیگران مقایسه می‌شود، ممکن است به‌تدریج به‌جای شناخت توانایی‌های خودش، ارزشمندی‌اش را با موفقیت دیگران بسنجد.
پس چه کار کنیم؟ به‌جای مقایسه، پیشرفت خود کودک را ببینیم. به‌جای گفتن «چرا مثل دوستت نیستی؟» بگوییم: «بیا ببینیم چطور می‌تونی بهتر از قبل عمل کنی.» به‌جای تمرکز صرف بر نتیجه، تلاش و پشتکارش را تحسین کنیم. یادتان باشد:کودک شما برای شکوفا شدن، به این نیاز ندارد که از دیگران بهتر باشد؛ او نیاز دارد باور کند که بدون شبیه شدن به دیگران هم ارزشمند است. | روانشناسی کودک و خانواده رشد شناختی و روان‌شناختی در سال‌های اولیه زندگیسالهای اولیه زندگی، یکی از دوره‌های مهم در شکل‌گیری توانایی‌های شناختی، مهارت‌های ارتباطی و تنظیم هیجان در کودکان است. در این دوره، تجربه‌های محیطی، کیفیت تعامل والدین با کودک و فرصت‌های یادگیری، نقش مهمی در مسیر رشد او ایفا می‌کنند.
مهم‌ترین حوزه‌های رشد در دوران کودکی عبارت‌اند از: رشد شناختی: شامل تفکر، استدلال، حل مسئله و یادگیری توجه و تمرکز: توانایی جهت‌دهی و حفظ توجه متناسب با سن حافظه: یادگیری، نگهداری و بازیابی اطلاعات رشد زبان: درک کلام، واژگان و توانایی بیان رشد هیجانی: شناخت، بیان و تنظیم هیجان‌ها رشد اجتماعی: تعامل با دیگران، شکل‌گیری روابط و درک قواعد اجتماعی چرا ارزیابی رشد کودک اهمیت دارد؟ارزیابی روان‌شناختی و رشدی به ما کمک می‌کند تا تصویری دقیق‌تر از توانمندی‌ها، نقاط قوت و نیازهای رشدی کودک به دست آوریم. در صورت وجود نگرانی، استفاده از ابزارهای استاندارد و متناسب با سن کودک، در کنار مصاحبه با والدین و مشاهده بالینی، می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی و برنامه‌ریزی برای مداخلات مناسب کمک کند.
نکته مهم این است که رشد کودکان الزاماً در تمام حوزه‌ها با سرعت یکسان پیش نمی‌رود. بنابراین، تفسیر رفتارها و مهارت‌های کودک باید با توجه به سن، سابقه رشدی، شرایط محیطی و تفاوت‌های فردی او انجام شود.
شناخت دقیق‌تر دنیای روان‌شناختی کودک، نخستین گام برای حمایت مؤثرتر از رشد و سلامت روان اوست.
چرا بعضی کودکان از اشتباه کردن می‌ترسند؟تا حالا دیدید کودکی قبل از انجام یک کار ساده، مدام بپرسه:«درسته؟»«اگه اشتباه کنم چی؟»«مامان، تو ناراحت نمی‌شی؟»
گاهی پشت این سؤال‌ها، ترس از اشتباه کردن و نگرانی از واکنش دیگران وجود داره.
وقتی کودک تجربه می‌کنه که اشتباه کردن با سرزنش، تحقیر یا عصبانیت همراهه، ممکنه به‌تدریج یاد بگیره که برای پذیرفته شدن باید همیشه درست عمل کنه.
اما کودک برای رشد کردن، به فضایی نیاز داره که در اون بتونه امتحان کنه، اشتباه کنه و دوباره تلاش کنه.
چطور به کودک کمک کنیم؟ وقتی اشتباه می‌کنه، قبل از سرزنش کردن بهش فرصت بدیم توضیح بده. به‌جای گفتن «چرا این‌قدر بی‌دقتی؟» بگیم: «اشکالی نداره، بیا ببینیم چطور می‌تونیم درستش کنیم.» به کودک نشون بدیم که اشتباه کردن، بخشی از یادگیریه. وقتی خودش برای حل یک مشکل تلاش می‌کنه، حتی اگر نتیجه کامل نباشه، تلاشش رو ببینیم. یک جمله مهم برای والدین:«تو لازم نیست همیشه درست انجامش بدی تا من دوستت داشته باشم.»
کودکی که احساس امنیت می‌کنه، راحت‌تر می‌تونه اشتباهاتش رو بپذیره، از تجربه‌هاش یاد بگیره و برای رسیدن به هدف‌هاش تلاش کنه.
یادتون باشه:هدف ما تربیت کودکی نیست که هرگز اشتباه نکنه؛ هدف، پرورش کودکیه که از اشتباه کردن نترسه و بدونه بعد از هر اشتباه، فرصت یادگیری و دوباره تلاش کردن وجود داره. | روانشناسی کودک و خانواده۱ آیا کودک شما لجباز است یا فقط می‌خواهد مستقل باشد؟گاهی کودک اصرار می‌کند خودش لباسش را انتخاب کند، خودش غذا بخورد یا برخلاف خواسته ما کاری انجام دهد.
ما ممکن است به این رفتارها برچسب «لجبازی» بزنیم؛ اما همیشه این‌طور نیست!
کودکان، به‌ویژه در سال‌های اولیه رشد، به‌تدریج در حال کشف استقلال و قدرت انتخاب خود هستند.آن‌ها می‌خواهند تجربه کنند، تصمیم بگیرند و احساس کنند در دنیای اطرافشان تأثیرگذارند.
چطور با این رفتار برخورد کنیم؟ به کودک حق انتخاب محدود بدهید:«دوست داری لباس آبی بپوشی یا قرمز؟» به‌جای دستورهای مداوم، از او نظرخواهی کنید. وقتی مخالفت می‌کند، احساسش را ببینید:«می‌دونم دوست داری خودت تصمیم بگیری.» در کنار دادن حق انتخاب، قوانین و محدودیت‌های ضروری را حفظ کنید. یک نکته مهم:قرار نیست همیشه با خواسته کودک موافقت کنیم؛ بلکه باید به او یاد بدهیم که می‌تواند نظر و خواسته خودش را داشته باشد، بدون اینکه به دیگران بی‌احترامی کند.
کودکی که فرصت تجربه استقلال سالم را پیدا می‌کند، به‌تدریج مسئولیت‌پذیری و مهارت تصمیم‌گیری را نیز یاد می‌گیرد.
دکتر شیما ارشادی آیا کودک شما لجباز است یا فقط می‌خواهد مستقل باشد؟ گاهی کودک اصرار می‌کند خودش لباسش را انتخاب کند، خودش غذا بخورد یا برخلاف خواسته ما کاری انجام دهد. ما ممکن است به این رفتارها برچسب «لجبازی» بزنیم؛ اما همیشه این‌طور نیست! کودکان، به‌ویژه در سال‌های اولیه رشد، به‌تدریج در حال کشف استقلال و قدرت انتخاب خود هستند. آن‌ها می‌خواهند تجربه کنند، تصمیم بگیرند و احساس کنند در دنیای اطرافشان تأثیرگذارند. چطور با این رفتار برخورد کنیم؟ به کودک حق انتخاب محدود بدهید: «دوست داری لباس آبی بپوشی یا قرمز؟» به‌جای دستورهای مداوم، از او نظرخواهی کنید. وقتی مخالفت می‌کند، احساسش را ببینید: «می‌دونم دوست داری خودت تصمیم بگیری.» در کنار دادن حق انتخاب، قوانین و محدودیت‌های ضروری را حفظ کنید. یک نکته مهم: قرار نیست همیشه با خواسته کودک موافقت کنیم؛ بلکه باید به او یاد بدهیم که می‌تواند نظر و خواسته خودش را داشته باشد، بدون اینکه به دیگران بی‌احترامی کند. کودکی که فرصت تجربه استقلال سالم را پیدا می‌کند، به‌تدریج مسئولیت‌پذیری و مهارت تصمیم‌گیری را نیز یاد می‌گیرد.
آیا کودک شما لجباز است یا فقط می‌خواهد مستقل باشد؟ گاهی کودک اصرار می‌کند خودش لباسش را انتخاب کند، خودش غذا بخورد یا برخلاف خواسته ما کاری انجام دهد. ما ممکن است به این رفتارها برچسب «لجبازی» بزنیم؛ اما همیشه این‌طور نیست! کودکان، به‌ویژه در سال‌های اولیه رشد، به‌تدریج در حال کشف استقلال و قدرت انتخاب خود هستند. آن‌ها می‌خواهند تجربه کنند، تصمیم بگیرند و احساس کنند در دنیای اطرافشان تأثیرگذارند. چطور با این رفتار برخورد کنیم؟ به کودک حق انتخاب محدود بدهید: «دوست داری لباس آبی بپوشی یا قرمز؟» به‌جای دستورهای مداوم، از او نظرخواهی کنید. وقتی مخالفت می‌کند، احساسش را ببینید: «می‌دونم دوست داری خودت تصمیم بگیری.» در کنار دادن حق انتخاب، قوانین و محدودیت‌های ضروری را حفظ کنید. یک نکته مهم: قرار نیست همیشه با خواسته کودک موافقت کنیم؛ بلکه باید به او یاد بدهیم که می‌تواند نظر و خواسته خودش را داشته باشد، بدون اینکه به دیگران بی‌احترامی کند. کودکی که فرصت تجربه استقلال سالم را پیدا می‌کند، به‌تدریج مسئولیت‌پذیری و مهارت تصمیم‌گیری را نیز یاد می‌گیرد. چرا کودک مدام توجه ما را می‌خواهد؟«مامان، نگام کن!»«بیا با من بازی کن!»«ببین چی کار کردم!»
گاهی کودک درست زمانی که مشغول کار هستیم، شروع به سروصدا، بهانه‌گیری یا انجام رفتارهای نامناسب می‌کند.
اما آیا تا به حال فکر کرده‌ایم شاید پشت این رفتارها، فقط یک نیاز ساده وجود داشته باشد؟
نیاز به دیده شدن و ارتباط عاطفی!برای کودک، توجه والدین فقط یک محبت ساده نیست؛ بلکه یکی از راه‌های تجربه امنیت و ارتباط است.
چطور این نیاز را به شکل سالم پاسخ دهیم؟ روزانه زمانی را بدون تلفن همراه و عوامل حواس‌پرتی به کودک اختصاص دهید. وقتی با شما صحبت می‌کند، با دقت به حرف‌هایش گوش دهید. رفتارهای مثبت او را ببینید و تحسین کنید. منتظر نمانید تا کودک با گریه و بهانه‌گیری توجه شما را جلب کند؛ خودتان پیش‌قدم شوید. به او یاد بدهید که گاهی والدین مشغول هستند، اما این به معنای دوست نداشتن او نیست. یک نکته مهم برای والدین:گاهی ۱۵ دقیقه بازی باکیفیت و توجه کامل، می‌تواند از ساعت‌ها حضور فیزیکی اما بی‌توجه، ارزشمندتر باشد.
کودک فقط به حضور ما نیاز ندارد؛ به تجربه‌ی ارتباط با ما نیاز دارد.
۲ کودک شما خودش را از دریچه نگاه شما می‌شناسد!تصور کنید کودکی بارها می‌شنود:«تو همیشه خرابکاری می‌کنی!»«چقدر دست‌وپاچلفتی هستی!»«هیچ کاری رو درست انجام نمی‌دی!»
شاید این جملات در لحظه از روی عصبانیت گفته شوند، اما تکرار آن‌ها می‌تواند روی تصویری که کودک از خودش می‌سازد تأثیر منفی بگذارد.
کودکان به‌تدریج باورهایی درباره ارزشمندی و توانایی‌های خود شکل می‌دهند و واکنش والدین یکی از عوامل تأثیرگذار بر این فرایند است. چه جملاتی را جایگزین کنیم؟ به‌جای «تو نمی‌تونی» بگوییم: «بیا با هم امتحانش کنیم.» به‌جای «باز اشتباه کردی!» بگوییم: «اشتباه کردن بخشی از یاد گرفتنه.» به‌جای «چقدر تنبلی!» بگوییم: «می‌دونم شروع کردن این کار برات سخته.» به‌جای «ببین چقدر بچه خوبیه!» بگوییم: «من تلاش و پشتکارت رو دیدم.» یک نکته مهم:عزت‌نفس کودک فقط با تعریف و تمجید زیاد ساخته نمی‌شود؛ بلکه با تجربه دوست داشته شدن، پذیرفته شدن، فرصت تجربه کردن و احساس توانمندی رشد می‌کند.
فراموش نکنید:کودک شما باید یاد بگیرد که حتی وقتی اشتباه می‌کند، حتی وقتی شکست می‌خورد و حتی وقتی کامل نیست، همچنان ارزشمند است.