بله | کانال هیئت فاطمیون حوزه هنری

۲۰ مهر

وقتی که نور، مرزها را درمی‌نوردد
بیستم مهرماه، روز بزرگداشت خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، فرصتی است برای بازخوانی اندیشه شاعری که قرآن در جان و زبانش جاری بود و عشق، معرفت، حقیقت‌جویی و مبارزه با ریا، از بن‌مایه‌های اندیشه اوست.
رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در سخنرانی خود درباره حافظ، جهان‌بینی او را عرفانی دانسته‌اند و از جایگاه بلند شعرش سخن گفته‌اند. از این منظر، بزرگداشت حافظ، فرصتی برای بازخوانی اندیشه‌های ریشه‌دار در فرهنگ قرآنی و اسلامی نیز هست.
اما به بهانه بزرگداشت حافظ، جا دارد از یکی از کسانی بگوییم که عمیقاً تحت‌تأثیر او قرار گرفت: یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر، نویسنده و اندیشمند آلمانی قرن هجدهم و نوزدهم و از چهره‌های برجسته ادبیات جهان.گوته پس از آشنایی با دیوان حافظ، چنان مجذوب جهان شاعرانه او شد که مجموعه دیوان غربی ـ شرقی را با الهام از شعر و اندیشه وی سرود؛ گفت‌وگویی میان دو فرهنگ که از مرزهای جغرافیا و زبان فراتر رفت.
در برخی تصاویر منسوب به دست‌نوشته‌های گوته، عبارت «أشهد أن علیّاً ولیّ‌الله» نیز دیده می‌شود که گفته شده او به تمرین نوشتن آن پرداخته است. گوته همچنین در جوانی، شعری با عنوان سرود محمد(ص) درباره پیامبر اسلام سرود؛ کلماتی که در آن، پیامبر به رودخانه‌ای خروشان تشبیه می‌شود که در مسیر حرکت خود نیرو می‌گیرد، دیگران را با خود همراه می‌کند و سرانجام به دریای عظمت الهی می‌پیوندد. در طرح ادبی این اثر، حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) نیز حضور دارند.
گوته در شعری دیگر، با عنوان زنان برگزیده، از حضرت فاطمه(س) با اوصافی چون بی‌عیبی، پاکی و روحی فرشته‌گون یاد می‌کند. این ستایش، جلوه‌ای دیگر از پیوند اندیشه او با شخصیت‌های مقدس جهان اسلام است؛ پیوندی که نشان می‌دهد فضیلت و حقیقت می‌توانند از مرزهای زبان و فرهنگ عبور کنند و در دل‌هایی از سرزمین‌های دیگر نیز جای بگیرند.

این روایت، ما را به تأملی فراتر از ادبیات می‌رساند. نور، هر کجا باشد، دل‌های پاک و فطرت‌های حقیقت‌جو را به سوی خود می‌کشاند.اهل‌بیت پیامبر(ع)، سرچشمه‌های این نورند؛ نوری که می‌تواند از دریچه شعر حافظ، اندیشمندی آلمانی را نیز به تأمل درباره پیامبر و خاندان او پیوند دهد.شاید یکی از رازهای ماندگاری حافظ همین باشد؛ کلامی که از حقیقت و عشق می‌گوید، می‌تواند قرن‌ها بعد و در سرزمینی دیگر، پنجره‌ای به سوی همان حقیقت بگشاید.