آیه ۱۲حجرات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، از گمان فراوان بپرهيزيد. زيرا پارهاى از گمانها در حد گناه است. و در كارهاى پنهانى يكديگر جست و جو مكنيد. و از يكديگر غيبت مكنيد. آيا هيچ يك از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناخوش خواهيد داشت. و از خدا بترسيد، زيرا خدا توبهپذير و مهربان است.نکات و پیام ها:در این آیه در زمینه مسائل اخلاقی اجتماعی سه حکم اسلامی به ترتیب: اجتناب از گمان بد ، تجسس و غیبت ، بیان شده است.به این ترتیب که گمان بد سر چشمه تجسس، و تجسس موجب افشای عیوب و اسرار پنهانی، و آگاهی بر این امور سبب غیبت میشود- پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: هر كس زن يا مردى را غيبت كند، تا چهل روز نماز و روزهاش پذيرفته نمىشود.- غیبت باعث حبط اعمال خودش و انتقال ثواب اعمال به کسی می شود که از او غیبت شده!- وظيفه شنونده، گوش ندادن به غيبت ودفاع از مؤمن است. در حديث مىخوانيم: «الساكت شريك القائل» كسى كه غيبت را بشنود و سكوت كند، شريكِ جرم گوينده است.-- در جامعهى ايمانى، اصل بر اعتماد، كرامت و برائت انسانها است-شاید دلیل تشبیه غیبت به خوردن گوشت مرده این است که همان گونه كه مرده قدرت دفاع از خود را ندارد، شخصى كه مورد غيبت قرار گرفته است، چون حاضر نيست، قدرت دفاع ندارد!- از فلسفههای تحریم غیبت این است که این سرمایه بزرگ بر باد نرود، و حرمت اشخاص درهم نشکند. غیبت ، بد بینی میآفریند، پیوندهای اجتماعی را سست میکند، سرمایه اعتماد را از بین میبرد، و پایههای تعاون و همکاری را متزلزل میسازد. «غیبت» بذر کینه و عداوت را در دلها میپاشد، و گاه سر چشمه نزاعهای خونین و قتل و کشتار میگردد.
- تجسس در امور شخصی و زندگی فردی حرام است اما آنجا که تجسس ارتباطی با سرنوشت دیگران و کیان جامعه پیدا میکند مسأله شکل دیگری به خود میگیرد، لذا شخص پیغمبر صلّی اللّه علیه و اله مأمورانی برای جمع آوری اطلاعات قرار داده بود که از آنها به عنوان «عیون» تعبیر میشود، تا آنچه را ارتباط با سرنوشت جامعه اسلامی در داخل و خارج داشت برای او گرد آوری کنند.
به همین دلیل حکومت اسلامی میتواند مأموران اطلاعاتی داشته باشد، یا سازمان گستردهای برای گرد آوری اطلاعات تأسیس کند، و آنجا که بیم توطئه بر ضد جامعه، و یا به خطر انداختن امنیت و حکومت اسلامی میرود به تجسس برخیزند، و حتی در داخل زندگی خصوصی افراد جستجوگری کنند.
ولی این امر هرگز نباید بهانهای برای شکستن حرمت این قانون اصیل اسلامی شود، و افرادی به بهانه مسأله «توطئه» و «اخلال به امنیت» به خود اجازه دهند که به زندگی خصوصی مردم یورش برند، نامههای آنها را باز کنند، تلفنها را کنترل نمایند و وقت و بیوقت به خانه آنها هجوم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، از گمان فراوان بپرهيزيد. زيرا پارهاى از گمانها در حد گناه است. و در كارهاى پنهانى يكديگر جست و جو مكنيد. و از يكديگر غيبت مكنيد. آيا هيچ يك از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناخوش خواهيد داشت. و از خدا بترسيد، زيرا خدا توبهپذير و مهربان است.نکات و پیام ها:در این آیه در زمینه مسائل اخلاقی اجتماعی سه حکم اسلامی به ترتیب: اجتناب از گمان بد ، تجسس و غیبت ، بیان شده است.به این ترتیب که گمان بد سر چشمه تجسس، و تجسس موجب افشای عیوب و اسرار پنهانی، و آگاهی بر این امور سبب غیبت میشود- پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: هر كس زن يا مردى را غيبت كند، تا چهل روز نماز و روزهاش پذيرفته نمىشود.- غیبت باعث حبط اعمال خودش و انتقال ثواب اعمال به کسی می شود که از او غیبت شده!- وظيفه شنونده، گوش ندادن به غيبت ودفاع از مؤمن است. در حديث مىخوانيم: «الساكت شريك القائل» كسى كه غيبت را بشنود و سكوت كند، شريكِ جرم گوينده است.-- در جامعهى ايمانى، اصل بر اعتماد، كرامت و برائت انسانها است-شاید دلیل تشبیه غیبت به خوردن گوشت مرده این است که همان گونه كه مرده قدرت دفاع از خود را ندارد، شخصى كه مورد غيبت قرار گرفته است، چون حاضر نيست، قدرت دفاع ندارد!- از فلسفههای تحریم غیبت این است که این سرمایه بزرگ بر باد نرود، و حرمت اشخاص درهم نشکند. غیبت ، بد بینی میآفریند، پیوندهای اجتماعی را سست میکند، سرمایه اعتماد را از بین میبرد، و پایههای تعاون و همکاری را متزلزل میسازد. «غیبت» بذر کینه و عداوت را در دلها میپاشد، و گاه سر چشمه نزاعهای خونین و قتل و کشتار میگردد.
- تجسس در امور شخصی و زندگی فردی حرام است اما آنجا که تجسس ارتباطی با سرنوشت دیگران و کیان جامعه پیدا میکند مسأله شکل دیگری به خود میگیرد، لذا شخص پیغمبر صلّی اللّه علیه و اله مأمورانی برای جمع آوری اطلاعات قرار داده بود که از آنها به عنوان «عیون» تعبیر میشود، تا آنچه را ارتباط با سرنوشت جامعه اسلامی در داخل و خارج داشت برای او گرد آوری کنند.
به همین دلیل حکومت اسلامی میتواند مأموران اطلاعاتی داشته باشد، یا سازمان گستردهای برای گرد آوری اطلاعات تأسیس کند، و آنجا که بیم توطئه بر ضد جامعه، و یا به خطر انداختن امنیت و حکومت اسلامی میرود به تجسس برخیزند، و حتی در داخل زندگی خصوصی افراد جستجوگری کنند.
ولی این امر هرگز نباید بهانهای برای شکستن حرمت این قانون اصیل اسلامی شود، و افرادی به بهانه مسأله «توطئه» و «اخلال به امنیت» به خود اجازه دهند که به زندگی خصوصی مردم یورش برند، نامههای آنها را باز کنند، تلفنها را کنترل نمایند و وقت و بیوقت به خانه آنها هجوم
۱آیه 2 سوره حشرهُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ۚ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا ۖ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا ۖ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ ۚ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ
اوست خدایی که کافران اهل کتاب را (یعنی یهود بنی نضیر را که به مکر، قصد قتل پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله کردند) برای اولین بار همگی را از دیارشان بیرون کرد و هرگز شما مسلمین گمان نمیکردید که آنها از دیار خود بیرون روند و آنها هم حصارهای محکم خود را نگهبان خود از (قهر و انتقام) خدا میپنداشتند تا آنکه (عذاب) خدا از آنجا که گمان نمیبردند بدانها فرا رسید و در دلشان (از سپاه اسلام) ترس افکند تا به دست خود و به دست مؤمنان خانههاشان را ویران میکردند.تفسیرحجت الاسلام و المسلمین قرائتی علاوه بر تفسیر آیه بر اساس شان نزول آیه یعنی در مورد یهودیان بنی نضیر، این آیه را مصداق عینی واقعه تسخیر لانه جاسوسی به مناسبت ۱۳ آبان به عنوان یک برداشت عینی در عصر حاضر بیان نمودند. یعنی اینکه: خداوند کفار را از خانههایشان بیرون راند همانطور که سفارتخانه، خانه آمریکا بود و خداوند آنها را از طریق دانشجویان پیرو خط امام از خانه خودشان بیرون کرد. و «لِأَوَّلِ الْحَشْرِ» یعنی در مراحل اولیه انقلاب. و «ماظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا» یعنی شما پیشبینی نمیکردید که آمریکا با چنین ذلتی از خانه خودش بیرون رانده شود. «وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ» خودشان هم میگفتند چون اینجا سفارتخانه است هیچ کس نمیتواند به آنها معترض شوند زیرا گمان میکردند این قلعه و دژ مانع از جسارت دیگران به آنها خواهد شد. «فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا» ولی خداوند از راهی که تصور نمیکردند بر آنها درآمد. یعنی دانشجویان پیرو خط امام از راهی که آنها پیشبینی نمیکردند (از راه دیوار) به داخل سفارتخانه رفتند و آنجا را تسخیر کردند. «وَ قَذَفَ فی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» خداوند در قلب آنها وحشت انداخت.«یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدیهِمْ» یعنی آنچه ساخته بودند با دستان خودشان خراب کردند. این قسمت از آیه مصداقی عینی است به اسناد و پروندههایی که خودشان جمعآوری کرده بودند اما مجبور شدند از طریق دستگاههای کاغذ خورد کن نابود کنند. «وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنینَ» و یک سری آثاری که از خود باقی گذاشته بودند به دست مومنان نابود شد.«فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی الْأَبْصارِ» عبرت بگیرید ای صاحبان بصیرت و چشمان خود را باز کنید که اگر قهر خدا نازل شود هیچ کاری از دست آمریکا، سفارتخانه و محاسبات دیپلماتیک ساخته نیست و چند جوان با دستهای خالی و از راهی که حتی تصور هم نمیشود میتوانند خیلی کارها را عملی کنندها ودیان ترس و وحشت غلبه کرد چنان که در آیه فرماید «وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» بنىالنضیر وقتى که به گرفتارى خویش و نفاق منافقین پى بردند به ناچار تقاضاى عفو و صلح از رسول خداصلی الله علیه و آله نمودند. پیامبر فرمود: باید این طائفه از مدینه و اطراف آن بیرون رفته و به طرف ازرعات و اریحاى شام بروند و این آیه نازل گردید.
نکته ها و پیام های عمومی
- حساب توطئهگران اهل كتاب از حساب بقيه آنان جداست- قدرت هيچكس و گروهى را پايدار ندانيد- محاسبات و تجهزات كفّار در برابر اراده الهى، ناكارآمد و بىفايده است.- در جنگ و جهاد با كفار، تمام محاسبات نبايد بر اساس تجهيزات و امكانات مادى باشد- مطالعه تاريخ، سرگرمى نيست، وسيله عبرت است اما استفاده از تاريخ، بصيرت مىخواهد.
اوست خدایی که کافران اهل کتاب را (یعنی یهود بنی نضیر را که به مکر، قصد قتل پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله کردند) برای اولین بار همگی را از دیارشان بیرون کرد و هرگز شما مسلمین گمان نمیکردید که آنها از دیار خود بیرون روند و آنها هم حصارهای محکم خود را نگهبان خود از (قهر و انتقام) خدا میپنداشتند تا آنکه (عذاب) خدا از آنجا که گمان نمیبردند بدانها فرا رسید و در دلشان (از سپاه اسلام) ترس افکند تا به دست خود و به دست مؤمنان خانههاشان را ویران میکردند.تفسیرحجت الاسلام و المسلمین قرائتی علاوه بر تفسیر آیه بر اساس شان نزول آیه یعنی در مورد یهودیان بنی نضیر، این آیه را مصداق عینی واقعه تسخیر لانه جاسوسی به مناسبت ۱۳ آبان به عنوان یک برداشت عینی در عصر حاضر بیان نمودند. یعنی اینکه: خداوند کفار را از خانههایشان بیرون راند همانطور که سفارتخانه، خانه آمریکا بود و خداوند آنها را از طریق دانشجویان پیرو خط امام از خانه خودشان بیرون کرد. و «لِأَوَّلِ الْحَشْرِ» یعنی در مراحل اولیه انقلاب. و «ماظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا» یعنی شما پیشبینی نمیکردید که آمریکا با چنین ذلتی از خانه خودش بیرون رانده شود. «وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ» خودشان هم میگفتند چون اینجا سفارتخانه است هیچ کس نمیتواند به آنها معترض شوند زیرا گمان میکردند این قلعه و دژ مانع از جسارت دیگران به آنها خواهد شد. «فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا» ولی خداوند از راهی که تصور نمیکردند بر آنها درآمد. یعنی دانشجویان پیرو خط امام از راهی که آنها پیشبینی نمیکردند (از راه دیوار) به داخل سفارتخانه رفتند و آنجا را تسخیر کردند. «وَ قَذَفَ فی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» خداوند در قلب آنها وحشت انداخت.«یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدیهِمْ» یعنی آنچه ساخته بودند با دستان خودشان خراب کردند. این قسمت از آیه مصداقی عینی است به اسناد و پروندههایی که خودشان جمعآوری کرده بودند اما مجبور شدند از طریق دستگاههای کاغذ خورد کن نابود کنند. «وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنینَ» و یک سری آثاری که از خود باقی گذاشته بودند به دست مومنان نابود شد.«فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی الْأَبْصارِ» عبرت بگیرید ای صاحبان بصیرت و چشمان خود را باز کنید که اگر قهر خدا نازل شود هیچ کاری از دست آمریکا، سفارتخانه و محاسبات دیپلماتیک ساخته نیست و چند جوان با دستهای خالی و از راهی که حتی تصور هم نمیشود میتوانند خیلی کارها را عملی کنندها ودیان ترس و وحشت غلبه کرد چنان که در آیه فرماید «وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» بنىالنضیر وقتى که به گرفتارى خویش و نفاق منافقین پى بردند به ناچار تقاضاى عفو و صلح از رسول خداصلی الله علیه و آله نمودند. پیامبر فرمود: باید این طائفه از مدینه و اطراف آن بیرون رفته و به طرف ازرعات و اریحاى شام بروند و این آیه نازل گردید.
نکته ها و پیام های عمومی
- حساب توطئهگران اهل كتاب از حساب بقيه آنان جداست- قدرت هيچكس و گروهى را پايدار ندانيد- محاسبات و تجهزات كفّار در برابر اراده الهى، ناكارآمد و بىفايده است.- در جنگ و جهاد با كفار، تمام محاسبات نبايد بر اساس تجهيزات و امكانات مادى باشد- مطالعه تاريخ، سرگرمى نيست، وسيله عبرت است اما استفاده از تاريخ، بصيرت مىخواهد.
۱