بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
بازارسال شده از
تابآوری؛ قدرتی فراتر از محدودیتهای جسمانیدر دهههای اخیر، یکی از مهمترین تغییرات در ادبیات روانشناسی، گذار از رویکرد آسیبشناختی به رویکردی مبتنی بر توانمندیهای انسانی بوده است. در این نگاه، انسان صرفاً مجموعهای از آسیبها، نارساییها یا محدودیتهای خود تلقی نمیشود؛ بلکه موجودی دارای ظرفیت رشد، سازگاری و معناجویی است که حتی در دشوارترین شرایط نیز میتواند مسیر تحول و شکوفایی را تجربه کند. این تحول نظری، در حوزه معلولیت نیز به باز تعریف بسیاری از نگرشهای سنتی انجامیده است.
معلولیت جسمی و حرکتی، تنها یک وضعیت زیستی یا پزشکی نیست؛ بلکه تجربهای چند بعدی است که ابعاد شناختی، هیجانی، اجتماعی و هویتی فرد را در برمیگیرد. از منظر روانشناسی سلامت، چالش اصلی بسیاری از افراد دارای معلولیت نه صرفاً محدودیتهای جسمانی، بلکه فرایند سازگاری روانی با تغییرات زندگی، حفظ احساس شایستگی، بازسازی هویت فردی و تداوم مشارکت اجتماعی است. از این رو، کیفیت زندگی این افراد بیش از آنکه به شدت محدودیت جسمانی وابسته باشد، به منابع روانشناختی و اجتماعی در دسترس آنان ارتباط پیدا میکند.
در میان این منابع، «تاب آوری» جایگاهی محوری دارد. تاب آوری صرفاً توان تحمل فشارهای روانی نیست؛ بلکه فرایندی پویا و چند لایه است که به فرد امکان میدهد در مواجهه با شرایط دشوار، تعادل روانی خود را حفظ کرده، راهبردهای سازگارانه را به کار گیرد و در نهایت به سطحی بالاتر از رشد و پختگی دست یابد. پژوهشهای معاصر نشان میدهد افرادی که از سطوح بالاتری از تاب آوری برخوردارند، در برابر پیامدهای روانشناختی ناشی از استرس، طرد اجتماعی و ناکامیهای زندگی آسیبپذیری کمتری داشته و از بهزیستی روانشناختی بیشتری برخوردار هستند.
در این میان، مفهوم «خودکار آمدی» نیز اهمیت ویژهای مییابد. آلبرت بندورا، خودکار آمدی را باور فرد نسبت به توانایی خویش برای مدیریت موقعیتها و دستیابی به اهداف تعریف میکند. تجربه زیسته بسیاری از افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی نشان میدهد که احساس توانمندی در تصمیمگیری، حل مسئله، ایفای نقشهای اجتماعی و اثرگذاری بر محیط، میتواند نقش محافظتی قدرتمندی در برابر احساس درماندگی و ناامیدی ایفا کند. به بیان دیگر، آنچه سلامت روان را تهدید میکند، الزاماً وجود محدودیت نیست؛ بلکه احساس ناتوانی در مواجهه با آن محدودیت است.
از سوی دیگر، یافتههای حوزه روانشناسی مثبت نگر و مطالعات «رشد پس از دشواری» نشان میدهد که برخی افراد پس از مواجهه با چالشهای عمیق زندگی، نهتنها دچار افت عملکرد روانی نمیشوند، بلکه به سطوح بالاتری از خودآگاهی، بلوغ هیجانی، معناجویی و قدردانی از زندگی دست پیدا میکنند. این پدیده یادآور آن است که انسان صرفاً تحت تأثیر شرایط زندگی تعریف نمیشود، بلکه نحوه تفسیر و معنا پردازی او نسبت به تجربههای زندگی، نقش تعیین کنندهای در سلامت روان و کیفیت زیستن وی دارد.
با این حال، روانشناسی نوین تأکید میکند که مسئولیت سازگاری نباید تنها بر دوش فرد قرار گیرد. مدل اجتماعی معلولیت بر این نکته تأکید دارد که بخش قابل توجهی از دشواری های تجربهشده توسط افراد دارای معلولیت، محصول موانع محیطی، ساختاری و نگرشی است. هر اندازه جامعه در ایجاد فرصتهای برابر، دسترسپذیری، پذیرش اجتماعی و احترام به کرامت انسانی موفقتر عمل کند، زمینه برای شکوفایی استعدادها، افزایش احساس تعلق و ارتقای سلامت روان این افراد فراهم تر خواهد شد.
بر این اساس، تکریم افراد دارای معلولیت به معنای ترحم یا نگاه حمایتی صرف نیست؛ بلکه مستلزم به رسمیت شناختن حق انتخاب، استقلال، مشارکت و نقشآفرینی آنان در تمامی عرصههای زندگی است. جامعهای که تنوع انسانی را میپذیرد، تفاوتها را به عنوان بخشی طبیعی از حیات اجتماعی درک میکند و فرصت رشد را برای همه اعضای خود فراهم میآورد، در حقیقت به بلوغ روانشناختی و اجتماعی نزدیکتر شده است.
روز ملی معلولین جسمی و حرکتی و گرامیداشت هفته ملی بهزیستی، فرصتی ارزشمند برای باز اندیشی در نگرشهای فردی و اجتماعی ما نسبت به مفهوم توانمندی است. این مناسبت یادآور میشود که قدرت واقعی انسان در فقدان محدودیتها تعریف نمیشود، بلکه در ظرفیت او برای سازگاری، معناجویی، حفظ امید، بازسازی خویشتن و ادامه مسیر رشد با وجود دشواریها نهفته است. در نهایت، تاب آوری نه صرفاً یک ویژگی روانشناختی، بلکه تجلی توانایی انسان در تبدیل چالشها به فرصتهایی برای رشد، خودشناسی و شکوفایی است.
دکتر توحید مرادی | روانشناس┄┅═✧❁❁•••❁❁✧═┅┄
مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریزhttps://ble.ir/moshaverehtabriz┄┅═✧❁❁•••❁❁✧═┅┄