اینجا اتفاقاً دستمون برای تولید محتوا پره. 
یه طرف قاب، تصویر مقام ایرانیه که از فضای مثبت مذاکرات می‌گه؛ اون طرف، هم‌زمان صدای تهدید و حمله میاد.
یا تلویزیون یه مغازه داره از «پیشرفت مذاکرات» می‌گه، ولی بیرون از قاب صدای انفجار شنیده میشه.
یا حتی یه کلاس درس؛ معلم روی تخته نوشته «مذاکره» و داره سرمشق می‌ده، چند ثانیه بعد صدای حمله میاد و همه‌چی به‌هم می‌ریزه.
این تصاویر قراره بگن «مذاکره در این وضعیت = جنگ».
وقتی طرف مقابل با تهدید و فشار پای میز اومده، چرا باید همین فشار رو به عنوان اهرم موفقیت خودش ببینه؟
از طرف دیگه، نباید دستاوردهای میدان رو هم خرج مذاکره کرد.
اگه فشار متقابل باعث شده طرف مقابل پای میز بیاد، سؤال اینه که چرا باید قبل از تغییر شرایط، چیزی رو که با هزینه به دست اومده، سر میز از دست بدیم؟
برای همین میشه برگشت به تجربه‌های قبلی.
تیترها و حرف‌های روزهای قبل از درگیری‌های قبلی رو بیاریم، بذاریم کنار اتفاقاتی که بعدش افتاد و فقط یه سؤال بپرسیم:
ما قبلاً این مسیر رو کجا دیدیم؟
اینجا دیگه لازم نیست صدتا جمله توضیح بدیم؛ خودِ آرشیو، کات‌ها و کنار هم گذاشتن اتفاقات می‌تونه حرف رو بزنه.
و سؤال اصلی هم همینه:
آیا وقتی زیر سایه تهدید و فشاریم، مذاکره واقعاً قدرت چانه‌زنی‌مون رو بیشتر می‌کنه یا نه؟
آخرش هم قصه خیلی ساده‌ست:
مذاکره وقتی از موضع فشار طرف مقابل انجام بشه، منجر به جنگ میشه.
چی بسازیم
یه طرف قاب، تصویر مقام ایرانیه که از فضای مثبت مذاکرات می‌گه؛ اون طرف، هم‌زمان صدای تهدید و حمله میاد.
یا تلویزیون یه مغازه داره از «پیشرفت مذاکرات» می‌گه، ولی بیرون از قاب صدای انفجار شنیده میشه.
یا حتی یه کلاس درس؛ معلم روی تخته نوشته «مذاکره» و داره سرمشق می‌ده، چند ثانیه بعد صدای حمله میاد و همه‌چی به‌هم می‌ریزه.
این تصاویر قراره بگن «مذاکره در این وضعیت = جنگ».
وقتی طرف مقابل با تهدید و فشار پای میز اومده، چرا باید همین فشار رو به عنوان اهرم موفقیت خودش ببینه؟
از طرف دیگه، نباید دستاوردهای میدان رو هم خرج مذاکره کرد.اگه فشار متقابل باعث شده طرف مقابل پای میز بیاد، سؤال اینه که چرا باید قبل از تغییر شرایط، چیزی رو که با هزینه به دست اومده، سر میز از دست بدیم؟
برای همین میشه برگشت به تجربه‌های قبلی.تیترها و حرف‌های روزهای قبل از درگیری‌های قبلی رو بیاریم، بذاریم کنار اتفاقاتی که بعدش افتاد و فقط یه سؤال بپرسیم:
ما قبلاً این مسیر رو کجا دیدیم؟
اینجا دیگه لازم نیست صدتا جمله توضیح بدیم؛ خودِ آرشیو، کات‌ها و کنار هم گذاشتن اتفاقات می‌تونه حرف رو بزنه.
و سؤال اصلی هم همینه:
آیا وقتی زیر سایه تهدید و فشاریم، مذاکره واقعاً قدرت چانه‌زنی‌مون رو بیشتر می‌کنه یا نه؟
آخرش هم قصه خیلی ساده‌ست:
مذاکره وقتی از موضع فشار طرف مقابل انجام بشه، منجر به جنگ میشه.
چی بسازیم۴۸چی بسازیم؟ سفر پزشکیان به نیویورک تموم شد؛ نکته جالب توجه اینه که در حال حاضر، «مذاکره» تنها ابزار دولت برای پایان جنگ هست. در حالی که هنوز خبر مذاکره و توافق داغه و یه عالمه سوال و ابهام جدی در رسانه و افکار عمومی مطرحه: وقتی مذاکره زیر سایه تهدید و فشار انجام میشه، ممکنه به‌جای حل مسئله، طرف مقابل رو به فشار بیشتر تشویق کنه و ده‌ها گزاره دیگر. پس مسأله اینجاست: الان، توی این شرایط، مذاکره واقعاً ابزار قدرتمندیه یا خودش می‌تونه تبدیل به نقطه‌ضعف بشه؟ حالا طراحی ما برای تولید محتوا در این زمینه چی باید باشه: چی بسازیم
سفر پزشکیان به نیویورک تموم شد؛ نکته جالب توجه اینه که در حال حاضر، «مذاکره» تنها ابزار دولت برای پایان جنگ هست. در حالی که هنوز خبر مذاکره و توافق داغه و یه عالمه سوال و ابهام جدی در رسانه و افکار عمومی مطرحه: وقتی مذاکره زیر سایه تهدید و فشار انجام میشه، ممکنه به‌جای حل مسئله، طرف مقابل رو به فشار بیشتر تشویق کنه و ده‌ها گزاره دیگر. پس مسأله اینجاست: الان، توی این شرایط، مذاکره واقعاً ابزار قدرتمندیه یا خودش می‌تونه تبدیل به نقطه‌ضعف بشه؟ حالا طراحی ما برای تولید محتوا در این زمینه چی باید باشه: چی بسازیم یه نکته خیلی مهم درمورد محور مذاکره! چون بعضی دوستان گفتن این مدل حرف زدن درباره ضعف‌ها و چالش‌ها ممکنه بین مردم و دولت فاصله بندازه و باعث ناامیدی بشه.اگه قاب بندی ما اینجوری باشه که فقط بگیم مشکل داریم و مسئولین نتونستن و نمیتونن؛ طبیعتاً ناامیدی میاره. ولی اگه کنار نقد، افق هم به مردم بدیم، ماجرا فرق می‌کنه.حضرت آیت‌الله «سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای» رهبر معظم انقلاب و فرماندهٔ کل قوا تو پیام‌های اخیرشون بارها به صورت مستقیم و غیرمستقیم تاکید داشتند که ایران قدرتمنده و در نظم جدید، قدرت برتر دنیا شده.خب، این یعنی اینکه جمهوری اسلامی ایران دیگه مثل قبل نیست و پس از جنگ های اخیر و توفیقاتی که به دست اومده در تراز یک کشور قدرتمنده. در این وضعیت، ایران قدرتمند، کارگزار قدرتمند هم میخواد.یعنی بحث این نیست که فلان دولت بده یا فلان مسئول ضعیفه؛ بحث اینه که اگه ایران قدرت برتر دنیاست، رئیس‌جمهور و دولت هم باید در حد قدرت برتر دنیا فکر کنن، طراحی کنن و تصمیم بگیرن. پس ما داریم توقع مردم رو با چشم اندازی که رهبری فرمودند، تنظیم میکنیم.در بحث مذاکره هم حرفمون فقط «مذاکره نکنیم» نیست؛ حرف اینه که اگه ایران قدرت برتر دنیاست، چرا باید ما در شرایط کنونی دنبال مذاکره بدویم؟اگه آمریکا مذاکره میخواد، خودش بیاد و با شرایط جدید ایران کنار بیاد. ما نباید برای رسیدن به میز مذاکره، از موضع قدرت کوتاه بیایم.پس مدل مذاکره باید با جایگاه جدید ایران جور دربیاد، نه اینکه هنوز با منطق دهه ۹۰ تصمیم بگیریم. الآن این مدل مذاکره متناسب با قدرت برتر دنیا نیست؛ همین. چی بسازیم۴ خب چند نفر از رفقا اومدن پی‌وی و چالش‌های تولیدی‌شون رو گفتن. یه مسئله‌ای که تقریباً همه‌شون روش تأکید داشتن این بود که:با این وضعیت گرونی و تورم، خیلی سخته برای مردم از «ایران قوی» و «ایران قدرت برتر دنیا» حرف بزنیم. برای خیلی‌ها باورپذیر نیست که ایران قدرت برتر دنیا باشه، ولی خودشون هر روز با این وضعیت اقتصادی دست‌وپنجه نرم کنن.خب واقعاً هم بی‌راه نمی‌گن. باورپذیر کردن یه گزاره برای مخاطب، کار راحتی نیست؛ مخصوصاً وقتی مخاطب تجربه روزمره‌ش چیز دیگه‌ای بهش می‌گه. اینجاست که باید از یه تکنیک مهم توی تولید محتوا استفاده کنیم: آینده رو برای مخاطب بسازیم.یکی از راه‌های جذاب کردن و باورپذیر کردن یه مفهوم، اینه که به‌جای اینکه درباره «امروز» حرف بزنیم، یه تصویر ملموس از «فردا» به مخاطب نشون بدیم.
یه مثال از تجربه خودم بزنم؛ تو فتنه ۴۰۱ یادمه یه کلیپ خیلی وایرال شده بود که یه دختر از سال ۱۴۲۰ با یه پسر تو سال ۱۴۰۱ حرف می‌زد و از شرایط آینده می‌گفت. فارغ از محتوای اون کلیپ، چیزی که باعث جذابیتش شده بود همین بازی با «آینده» بود؛ مخاطب یه‌دفعه خودش رو می‌ذاشت تو سال ۱۴۲۰ و از زاویه یه آدم آینده به امروز نگاه می‌کرد.حالا همین تکنیک رو می‌تونیم برای «ایران قوی» استفاده کنیم.
مثلاً اگه مستقیم بیایم بگیم:
«تنگه هرمز سالانه فلان‌قدر ظرفیت درآمدزایی داره و ایران می‌تونه از این ظرفیت استفاده کنه»احتمالاً بخش زیادی از مخاطب اصلاً باور نمی‌کنه و حتی ممکنه کامنت و فحش هم نصیبمون بشه!ولی همون مفهوم رو ببریم تو سال ۱۴۱۰ چی؟مثلاً یه کلیپ بسازیم از تنگه هرمز در سال ۱۴۱۰؛ یه روایت تصویری از اینکه این منطقه چه وضعی پیدا کرده، ایران چطور از موقعیت ژئوپلیتیکش استفاده کرده، چه اتفاقی برای اقتصاد منطقه افتاده و چرا تنگه هرمز تبدیل شده به یکی از مهم‌ترین نقاط اقتصادی دنیا.اینجوری دیگه مخاطب فقط یه عدد نمی‌شنوه؛ آینده‌ای رو می‌بینه که اون عدد توش معنی پیدا می‌کنه.یا مثلاً به‌جای اینکه مستقیم بگیم:
«ایران در آینده قدرت برتر دنیاست»یه ویدئو بسازیم با این ایده:«سال ۱۴۱۰؛ وقتی ایران قدرت برتر دنیاست»بعد یه آدم رو از سال ۱۴۱۰ بیاریم به امروز و از چیزهایی بگه که برای ما امروز عجیب و غیرقابل‌باوره؛ از اقتصاد، فناوری، انرژی، حمل‌ونقل، امنیت، جایگاه منطقه‌ای و حتی سبک زندگی مردم.این مدل محتوا به مخاطب نمی‌گه «بیا این حرف رو همین الان باور کن»؛بلکه می‌گه «بیا یه لحظه تصور کن اگه ایران واقعاً قدرت برتر دنیا بشه، زندگی و جهان اطرافمون چه شکلی میشه؟»این دقیقاً جاییه که تخیل می‌تونه به کمک واقعیت بیاد.
پس برای تولید درباره «ایران قوی» لازم نیست همیشه مستقیم شعار بدیم.باید آینده‌ای که ازش حرف می‌زنیم رو قابل دیدن، قابل لمس و قابل تصور کنیم.
مخاطب وقتی آینده رو ببینه، خیلی راحت‌تر می‌تونه درباره مسیر رسیدن به اون آینده فکر کنه.
پس به‌جای اینکه فقط بگیم «ایران قدرت برتر دنیاست»، شروع کنیم به ساختن روایت‌هایی از اینکه:تنگه هرمز ۱۴۱۰،تهران ۱۴۱۰،صنعت ایران ۱۴۱۰،اقتصاد ایران ۱۴۱۰،زندگی یه جوون ایرانی در ۱۴۱۰...
چی بسازیم۴ خب رفقا، یادتونه چند روز پیش درباره ایده تولید محتوا از آینده صحبت کردیم؟ اینکه چطور می‌تونیم به‌جای شعار دادن درباره ایران قوی و ایرانِ قدرت برتر دنیا، یه تصویر از آینده بسازیم که مخاطب بتونه باهاش ارتباط بگیره و خودش رو تو اون فضا تصور کنه.گفتم امروز چند تا نمونه از این مدل محتوا رو با هم ببینیم و بررسی کنیم که چطور میشه از این ایده تو تولیدات خودمون استفاده کرد. بریم سراغ اولین نمونه؛ یه کلیپ که تو فتنه سال ۱۴۰۱ وایرال شد.توی این کلیپ، یه دختر از سال ۱۴۲۰ با یه پسر تو سال ۱۴۰۱ صحبت می‌کنه و از آینده براش می‌گه؛ از تغییراتی که قراره اتفاق بیفته و شرایطی که قراره باهاش روبه‌رو بشن.حالا فارغ از محتوای کلیپ، چیزی که برامون مهمه، خود ایده و قالب تولیدشه.ببینید چقدر جذابه! به‌جای اینکه یه نفر بشینه مستقیم درباره آینده حرف بزنه، اومده آینده رو به شکل یه گفت‌وگوی واقعی بین دو نفر به تصویر کشیده. مخاطب هم ناخودآگاه خودش رو جای اون آدمی می‌ذاره که تو سال ۱۴۰۱ نشسته و داره از آینده خبر می‌گیره.اینجا دقیقاً همون اتفاقی می‌افته که تو پیام قبلی درباره‌ش صحبت کردیم؛ آینده از یه مفهوم دور و مبهم، تبدیل میشه به یه تجربه قابل تصور.حالا سؤال اینه که ما چطور می‌تونیم از همین ایده برای روایت ایران قوی استفاده کنیم؟ مثلاً یه گفت‌وگو بین دو نفر در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۱۰ طراحی کنیم؛ یکی از امروز سؤال بپرسه و اون یکی از آینده جواب بده. یا حتی یه نفر از سال ۱۴۱۰ بیاد و از تغییراتی بگه که امروز شاید تصورش هم برای خیلی‌ها سخت باشه.پس موقع دیدن این کلیپ، فقط به موضوعش توجه نکنین؛ به ایده، زاویه روایت و شگردی که باعث شده آینده برای مخاطب جذاب و ملموس بشه هم دقت کنین.قراره از همین نمونه‌ها ایده بگیریم و ببینیم چطور میشه با کمی خلاقیت، آینده ایران رو به تصویر کشید. چی بسازیم۳
این همون کلیپ سال ۱۴۰۱ که با تصویرسازی از بیست سال بعد، آینده رو برای مخاطب به نمایش می‌ذاره. چی بسازیم۲
اینم یه نمونه جدیدتر از همین ایده که اومده اتفاقات روز بعد از انتخابات کنگره آمریکا رو پیش‌بینی کرده. البته از نظر خط محتوایی، ایراداتی داره و کل روایت یه جورایی از موضع انفعال درمیاد؛ ولی فعلاً هدفمون بررسی درستی محتوای کلیپ نیست.فرستادم که با دیدن نمونه‌های بیشتر، دستمون برای ایده‌پردازی بازتر بشه و ببینیم چطور میشه از قالب روایت آینده تو تولیدات خودمون استفاده کرد.
چی بسازیم۱۱ گاهی یه جمله از رئیس‌جمهور، بیشتر از چندین عملیات رسانه‌ای به دشمن امتیاز می‌ده!یادتونه گفتیم رئیس‌جمهور باید در سازمان ملل یه نطق پیروزمندانه داشته باشه؟ ماجرا اینه که حرف‌های رئیس‌جمهور فقط برای شنیده‌شدن نیست؛ قراره ازش قدرت، اقتدار و اراده ملی برداشت بشه. چون مخاطب، به‌خوبی مواضع رئیس‌جمهور رو تحلیل می‌کنه و از لابه‌لای حرف‌هاش، نشونه‌های قدرت یا ضعف رو بیرون می‌کشه.وقتی رئیس‌جمهور به‌جای موضع قدرت، از موضع دفاع و توجیه حرف می‌زنه، ممکنه نتیجه دقیقاً برعکس چیزی بشه که انتظار داریم؛ نه‌تنها طرف مقابل قانع نمی‌شه، بلکه پیام ضعف می‌گیره و برای فشار بیشتر و حتی شروع دوباره جنگ، جسورتر میشه.امروز می‌خوایم با بررسی نظرات مخاطبان درباره مصاحبه دکتر پزشکیان با فاکس‌نیوز، ببینیم چطور تلاش برای اقناع افکار عمومی آمریکا، نه‌تنها تصویری از ایرانِ مظلوم و مقتدر نساخته، بلکه به تقویت تصویر ضعف ایران، القای ناهماهنگی داخلی و حتی مشروعیت‌بخشی به حمله آمریکا منجر شده.از قدیم گفتن: «کسی که خود را تبرئه می‌کند، خود را متهم می‌سازد.»
حالا ببینیم داده‌ها درباره این مصاحبه چی می‌گن.
چی بسازیم۲
این تحلیل، بر اساس پژوهش‌های اندیشکده مسیر درباره بازتاب مصاحبه دکتر پزشکیان با فاکس‌نیوز تهیه شده. توی این پژوهش، نظرات ۲۱۰۴ کاربر یوتیوب بررسی شده و میزان لایک هر نظر هم به‌عنوان ضریب تأثیرگذاری در نظر گرفته شده. نمودارهای بالا نشون می‌دن مخاطب‌ها چه برداشتی از این مصاحبه داشتن و تفاوت نگاه مخاطبان همسو و ناهمسو با جمهوری اسلامی ایران چی بوده. در پست بعدی، تحلیل این داده‌ها رو با هم مرور میکنیم. اندیشکده مسیر
۱۱چی بسازیم؟ تصویر
تصویر وقتی رئیس‌جمهور تو زمین حریف بازی می‌کنه؛ روایت داده‌ها از مصاحبه دکتر پزشکیان با فاکس‌نیوز حضور رئیس‌جمهور تو رسانه‌های اصلی غربی، فقط یه مصاحبه معمولی نیست؛ هر جمله می‌تونه تبدیل به سیگنال قدرت یا ضعف بشه. مخصوصاً وقتی طرف مقابل از قبل زمین بازی و قاب روایت رو چیده و قراره حرف‌های رئیس‌جمهور رو از هم باز کنه.تحلیل ۲۱۰۴ کامنت مخاطبان این مصاحبه، یه تصویر قابل تأمل از نتیجه این حضور رسانه‌ای می‌ده:
۱. عقب‌نشینی، اعتماد نساخت؛ پیام ضعف داد!رئیس‌جمهور وقتی درباره غنی‌سازی ۶۰ درصدی پاسخ مثبت می‌ده و از انصارالله فاصله می‌گیره، طبیعتاً دنبال تنش‌زدایی و اعتمادسازیه؛ اما داده‌ها نشون می‌ده بخشی از مخاطب این حرف‌ها رو نه نشونه تعامل، بلکه نشونه ضعف و حتی فریبکاری دیده. ۲. ابتکار روایت افتاد دست حریف!رئیس‌جمهور رفت فاکس‌نیوز تا روایت ایران رو منتقل کنه؛ اما مجری با رگبار سؤال‌ها، از تفاهم‌نامه و حملات منطقه‌ای گرفته تا مسائل داخلی، دستور کار خودش رو جلو برد و رئیس‌جمهور بیشتر تو جایگاه پاسخ‌گو قرار گرفت. نتیجه هم این شد که بخش قابل توجهی از مخاطب، عملکرد چالش‌برانگیز فاکس‌نیوز رو ستایش کرد. ۳. ناهماهنگی داخلی، تبدیل به تصویر ضعف شد!مجری تلاش کرد اختلاف بین دولت، رهبری و نیروهای نظامی رو پررنگ کنه و ازش تصویر چنددستگی در ایران بسازه. اینجا باید رئیس‌جمهور این قاب رو می‌شکست؛ اما پاسخ متناسبی شکل نگرفت و بخشی از مخاطب، این ناهماهنگی رو نشونه ضعف ساختاری و کاهش اقتدار رئیس‌جمهور دید. ۴. مطالبه سند، نتیجه معکوس داد!وقتی بحث آمار کشته‌شدگان مطرح شد، رئیس‌جمهور رفت سراغ ادبیات «سند و مدرک» و حتی مطالبه کد ملی کرد. اما تو فضای احساسی رسانه غربی، این دفاع نتیجه معکوس داد؛ به‌طوری که «ادعای فریبکاری پزشکیان» با ۲۶۶۱ کامنت، پرتکرارترین مضمون پژوهش شد. جمعبندیمسئله فقط این نیست که رئیس‌جمهور چی گفت؛ مسئله اینه که مخاطب از حرف‌هاش چی فهمید.
وقتی با ادبیات تدافعی وارد زمین حریف می‌شیم، ممکنه به‌جای اینکه ایران رو مقتدر، منسجم و مظلوم نشون بدیم، دقیقاً همون تصویری رو بسازیم که طرف مقابل میخواد.
تو جنگ روایت‌ها، فقط حرف‌زدن مهم نیست؛ مهم اینه که چه تصویری از حرف‌زدن ما تو ذهن مخاطب می‌مونه. اندیشکده مسیر