همدلیِ ماشین؛ تا وقتی ندانیم ماشین است!فرض کنید در یک روز سخت، دو پیام دلداری برایتان می‌فرستند. یکی را آدمی نوشته، یکی را هوش مصنوعی و شما نمی‌دانید که هر متن دقیقا توسط کدامیک نوشته شده است. به کدام بیشتر دل می‌بندید؟
پژوهش‌ها نشان می‌دهد در این آزمون‌های «کور»، پیام هوش مصنوعی را اغلب گرم‌تر و دلسوزانه‌تر ارزیابی می‌کنند. در بعضی مطالعه‌ها، پیامهای هوش مصنوعی حتی خوشایند تر از پیام یک پزشک و درمانگر بنظر رسیده است
اما : همین که بفهمیم نویسنده ماشین بوده، همان متن ناگهان سردتر به نظر می‌رسد، با اینکه حتی یک کلمه‌اش هم عوض نشده است! روان‌شناسان اسمش را گذاشته‌اند «جریمه‌ی هوش مصنوعی».
چرا؟ همدلی آدم‌ها برای ما ارزش دارد چون برایش هزینه می‌دهند: وقت، حواس، انرژی. وقتی دوستی نیمه‌شب پای دردِ‌دل‌مان می‌نشیند، می‌دانیم چیزی از خودش را خرج ما کرده است، درحالی که از یک ماشین چیزی کم نمی شود!از آن طرف، یکی از پژوهشگران می‌گوید این همدلی در اصل مال خودِ ماست. ماشین از میلیون‌ها نوشته‌ی انسانی یاد گرفته آدم‌ها هنگام دلداری چه می‌گویند و بهترین‌ها را کنار هم می‌گذارد. وقتی از صد نفر وزن یک گاو را می‌پرسند: میانگین جواب‌ها معمولاً از بیشتر جواب‌های تکی دقیق‌تر است
خطرش کجاست؟ حمایتی که همیشه در دسترس است، هیچ‌وقت خسته نمی‌شود و معمولاً با ما موافق است، خیلی شیرین است. اما دوستِ واقعی گاهی مخالفت می‌کند و حرفی می‌زند که دوست نداریم بشنویم، و همین به رشد ما کمک می‌کند. اگر برای هر ناراحتی فقط سراغ ماشین برویم، کم‌کم ممکن است از رابطه‌های واقعی، که کمی سخت‌ترند، فاصله بگیریم. طبق گزارش‌ها، حدود یک‌چهارم بزرگسالان آمریکایی تا حالا برای حمایت عاطفی سراغ هوش مصنوعی رفته‌اند. نظر شما چیست؟ همدلیِ بی‌هزینه را هم می‌شود «همدلی» نامید؟ منبع: Ong et al. (2026)، Current Directions in Psychological Science؛ Thornton (2026)، Perspectives on Psychological Scienceستاره جعفری| روان شناس و عضو انحمن روان شناسی اجتماعی ایران بله: https://ble.ir/Iranian_asp تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp۳
مرور هفته | ۱۰ تا ۱۶ آبان ۱۴۰۵گزیده‌ای از تازه‌ترین یافته‌های روان‌شناسی اجتماعی در هفته‌ای که گذشت ۱. جمع‌گرایی را درست اندازه گرفته‌ایم؟
پرسش‌نامه‌های رایج بارها نتایجی داده‌اند که با انتظار پژوهشگران نمی‌خواند؛ در یک فراتحلیل حتی ژاپن کمتر از آمریکا جمع‌گرا ارزیابی شد. پژوهشی تازه در Nature Human Behaviour با بیش از ۱۲ هزار شرکت‌کننده در ۱۰۰ فرهنگ می‌گوید ریشه‌ی مشکل در تعریف است: این ابزارها دو چیز متفاوت را درهم آمیخته‌اند، یعنی احساس گرم و دوستانه نسبت به همگان و وظیفه و تعهد در قبال نزدیکان. برای مورد دوم مفهوم «مسئولیت‌گرایی» (responsibilism) پیشنهاد شده است. مقیاس تازه، تفاوت‌های بزرگی میان شرق آسیا و غرب نشان داد و نمره‌ها با شاخص‌های واقعی، مثل اندازه‌ی خانوار و زندگی در خانواده‌ی گسترده، هم‌خوانی داشت. مقیاس‌های قدیمی‌تر چنین هم‌خوانی‌ای نشان ندادند.
نکته: نمونه‌ها عمدتاً دانشجو بودند و پیوند با شاخص‌های ملی از نوع همبستگی است.
منبع: PsyPost، ۱۳ آبان؛ پژوهش تالهلم و همکاران۲. میل به مجازات از کجا می‌آید؟
برای جبران خسارت قربانی یا برای جلوگیری از تکرار خطا؟ پژوهش فیتوشی و سینگ در Psychological Science پاسخ می‌دهد: هر دو. در دو جامعه‌ی بسیار متفاوت، یعنی مِنتاوای‌های اندونزی و ۶۰۰ آمریکایی، مردم می‌خواستند خطاکار هم عین چیزی را که از دست رفته جبران کند و هم جریمه‌ای اضافه بپردازد. خطای تکراری خشم و جریمه‌ی بیشتری برمی‌انگیخت و خطای ناخواسته کمتر. به باور پژوهشگران، خشم اخلاقی قربانی را به جبران دو هزینه می‌راند: خسارت مادی، و برچسبِ «طعمه‌ی آسان» که خطر سوءاستفاده‌ی بعدی را بالا می‌برد.
نکته: پژوهش فقط اختلاف‌های خصوصی میان افراد هم‌شأن را بررسی کرده است.
منبع: PsyPost، ۱۵ آبان
۳. 🧭 هنجارهای سخت‌گیرانه، پاسخی به احساس خطر
پژوهشی در Journal of Personality and Social Psychology با بیش از ۱۷ هزار نفر از ۵۷ کشور نشان داد کسانی که پایگاه اقتصادی-اجتماعی پایین‌تری دارند، نسبت به نقض هنجارها مدارای کمتری دارند و بیشتر به مجازات خاطیان تمایل دارند. مسیر توضیحی این است که تهدیدهای اقتصادی-اجتماعی، مثل حوادث کار یا خشونت محله، جهان را خطرناک‌تر نشان می‌دهد و همین، حمایت از هنجارهای سخت‌گیرانه را بیشتر می‌کند. آزمایشی که در آن پایگاه اجتماعی در یک جهان خیالی تصادفی تخصیص داده شد، الگوی مشابهی داشت. پژوهشگران یادآوری می‌کنند که سخت‌گیری هنجاری هرچند در برابر خطر سپر است، می‌تواند پذیرش آدم‌ها و ایده‌های تازه را هم کم کند.
منبع: APA Monitor on Psychology، ۱۰ آبان (Research in Brief)
۴. وقتی «ساخته‌ی هوش مصنوعی» برچسب می‌خورد
در پژوهشی در Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts، ۴۴ شرکت‌کننده ۱۱۰ جفت اثر دیجیتال را از نظر خلاقیت مقایسه کردند. در هر جفت یک اثر «ساخته‌ی انسان» و دیگری «ساخته‌ی هوش مصنوعی» نام گرفته بود، در حالی که هر دو را هوش مصنوعی ساخته بود. شرکت‌کنندگان بیشتر اثرِ با برچسب انسانی را خلاق‌تر دانستند. حتی وقتی اثر «هوش مصنوعی» را برمی‌گزیدند، ماوس را کندتر و با مسیری متمایل به اثر انسانی حرکت می‌دادند، که نشانه‌ی سوگیری ضمنی است. این سوگیری با نگرش آشکار آنان درباره‌ی هوش مصنوعی یا خلاقیت ارتباطی نداشت.
نکته: حجم نمونه کوچک است.
منبع: APA Monitor on Psychology، ۱۰ آبان
۵. چرا برخی خانواده‌های پرتنش به قطع ارتباط می‌رسند؟
مطالعه‌ای در Frontiers in Psychology نقش ویژگی‌های شخصیتی را در خانواده‌هایی بررسی کرد که از پیش رابطه‌ی پرتنشی داشتند. در میان والدین، برون‌گرایی، به‌ویژه مؤلفه‌ی شور و اشتیاق، با احتمال بیشتر قطع ارتباط از سوی فرزند بزرگسال همراه بود. پژوهشگران حدس می‌زنند تماس‌خواهیِ پرشور والدین برای فرزندِ درگیر تنش فشارآور باشد. در فرزندان، گشودگی به تجربه با احتمال کمتر قطع ارتباط همراه بود.
نکته: نمونه از اعضای یک گروه حمایتی آنلاین (۵۲۰ نفر، عمدتاً زنان سفیدپوست) بود، داده‌ها مقطعی‌اند و پژوهشگران خود یافته‌ها را مقدماتی می‌دانند.
منبع: PsyPost، ۱۵ آبان
باشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران
بله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
۱. جمع‌گرایی را درست اندازه گرفته‌ایم؟پرسش‌نامه‌های رایج بارها نتایجی داده‌اند که با انتظار پژوهشگران نمی‌خواند؛ در یک فراتحلیل حتی ژاپن کمتر از آمریکا جمع‌گرا ارزیابی شد. پژوهشی تازه در Nature Human Behaviour با بیش از ۱۲ هزار شرکت‌کننده در ۱۰۰ فرهنگ می‌گوید ریشه‌ی مشکل در تعریف است: این ابزارها دو چیز متفاوت را درهم آمیخته‌اند، یعنی احساس گرم و دوستانه نسبت به همگان و وظیفه و تعهد در قبال نزدیکان. برای مورد دوم مفهوم «مسئولیت‌گرایی» (responsibilism) پیشنهاد شده است. مقیاس تازه، تفاوت‌های بزرگی میان شرق آسیا و غرب نشان داد و نمره‌ها با شاخص‌های واقعی، مثل اندازه‌ی خانوار و زندگی در خانواده‌ی گسترده، هم‌خوانی داشت. مقیاس‌های قدیمی‌تر چنین هم‌خوانی‌ای نشان ندادند.
نکته: نمونه‌ها عمدتاً دانشجو بودند و پیوند با شاخص‌های ملی از نوع همبستگی است.
منبع: PsyPost، ۱۳ آبان؛ پژوهش تالهلم و همکاران۲. میل به مجازات از کجا می‌آید؟برای جبران خسارت قربانی یا برای جلوگیری از تکرار خطا؟ پژوهش فیتوشی و سینگ در Psychological Science پاسخ می‌دهد: هر دو. در دو جامعه‌ی بسیار متفاوت، یعنی مِنتاوای‌های اندونزی و ۶۰۰ آمریکایی، مردم می‌خواستند خطاکار هم عین چیزی را که از دست رفته جبران کند و هم جریمه‌ای اضافه بپردازد. خطای تکراری خشم و جریمه‌ی بیشتری برمی‌انگیخت و خطای ناخواسته کمتر. به باور پژوهشگران، خشم اخلاقی قربانی را به جبران دو هزینه می‌راند: خسارت مادی، و برچسبِ «طعمه‌ی آسان» که خطر سوءاستفاده‌ی بعدی را بالا می‌برد.
نکته: پژوهش فقط اختلاف‌های خصوصی میان افراد هم‌شأن را بررسی کرده است.
منبع: PsyPost، ۱۵ آبان۳. 🧭 هنجارهای سخت‌گیرانه، پاسخی به احساس خطر
پژوهشی در Journal of Personality and Social Psychology با بیش از ۱۷ هزار نفر از ۵۷ کشور نشان داد کسانی که پایگاه اقتصادی-اجتماعی پایین‌تری دارند، نسبت به نقض هنجارها مدارای کمتری دارند و بیشتر به مجازات خاطیان تمایل دارند. مسیر توضیحی این است که تهدیدهای اقتصادی-اجتماعی، مثل حوادث کار یا خشونت محله، جهان را خطرناک‌تر نشان می‌دهد و همین، حمایت از هنجارهای سخت‌گیرانه را بیشتر می‌کند. آزمایشی که در آن پایگاه اجتماعی در یک جهان خیالی تصادفی تخصیص داده شد، الگوی مشابهی داشت. پژوهشگران یادآوری می‌کنند که سخت‌گیری هنجاری هرچند در برابر خطر سپر است، می‌تواند پذیرش آدم‌ها و ایده‌های تازه را هم کم کند.
منبع: APA Monitor on Psychology، ۱۰ آبان (Research in Brief)۴.
وقتی «ساخته‌ی هوش مصنوعی» برچسب میخورددر پژوهشی در Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts، ۴۴ شرکت‌کننده ۱۱۰ جفت اثر دیجیتال را از نظر خلاقیت مقایسه کردند. در هر جفت یک اثر «ساخته‌ی انسان» و دیگری «ساخته‌ی هوش مصنوعی» نام گرفته بود، در حالی که هر دو را هوش مصنوعی ساخته بود. شرکت‌کنندگان بیشتر اثرِ با برچسب انسانی را خلاق‌تر دانستند. حتی وقتی اثر «هوش مصنوعی» را برمی‌گزیدند، ماوس را کندتر و با مسیری متمایل به اثر انسانی حرکت می‌دادند، که نشانه‌ی سوگیری ضمنی است. این سوگیری با نگرش آشکار آنان درباره‌ی هوش مصنوعی یا خلاقیت ارتباطی نداشت.
نکته: حجم نمونه کوچک است.
منبع: APA Monitor on Psychology، ۱۰ آبان۵.
چرا برخی خانواده‌های پرتنش به قطع ارتباط می‌رسند؟مطالعه‌ای در Frontiers in Psychology نقش ویژگی‌های شخصیتی را در خانواده‌هایی بررسی کرد که از پیش رابطه‌ی پرتنشی داشتند. در میان والدین، برون‌گرایی، به‌ویژه مؤلفه‌ی شور و اشتیاق، با احتمال بیشتر قطع ارتباط از سوی فرزند بزرگسال همراه بود. پژوهشگران حدس می‌زنند تماس‌خواهیِ پرشور والدین برای فرزندِ درگیر تنش فشارآور باشد. در فرزندان، گشودگی به تجربه با احتمال کمتر قطع ارتباط همراه بود.
نکته: نمونه از اعضای یک گروه حمایتی آنلاین (۵۲۰ نفر، عمدتاً زنان سفیدپوست) بود، داده‌ها مقطعی‌اند و پژوهشگران خود یافته‌ها را مقدماتی می‌دانند.
منبع: PsyPost، ۱۵ آبانباشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران
بله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
۲
کارگاه امید آفرینی و شکستن الگوهای فکری منفی مدرس:دکتر فاطمه بیان فر دانشیار روان شناسی و نماینده انجمن روان شناسی اجتماعی در استان سمنان دوشنبه ۲۵ آبان ماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۰ تا ۱۲ صبح ساختمان شهید رجائی سالن جلسات طبقه اولبا توجه به ظرفیت محدود فقط کافیست نام خود را به ادمین کانال @sepnunahad در ایتا پیام بدید.ویژه دانشجویان دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و مدیریت فرهنگی دانشگاه پیام نور استان سمنان و با همکاری انجمن روان شناسی اجتماعیبله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
@sepnunahad
«معنویت و سلامت روان»با حضور: آقای دکتر ابوالقاسم عیسی مرادنائب رئیس انجمن روان شناسی اجتماعی ایران
چهارشنبه ۲۰ آبان
چهارشنبه ۲۰ آبان
۲
عکس از Saffarinia
سر میز شام، یکی از شما می‌گوید: «این‌ها همه پشت‌پرده برنامه‌ریزی شده!» و آن یکی فقط نگاه می‌کند...بحث بالا می‌گیرد. سر سلیقه نیست؛ سر این است که «واقعیت» چیست. پژوهشگران در مقاله‌ای تازه (Frontiers in Social Psychology، آبان ۱۴۰۵) پرسیده‌اند: وقتی دو نفرِ نزدیک به هم درباره‌ی نظریه‌های توطئه هم‌نظر نیستند، بر سر رابطه‌شان چه می‌آید؟ ۴۹۳ بزرگسال بریتانیایی گفتند چند وقت یک‌بار و با چه فشاری درگیر چنین تعارض‌هایی می‌شوند.
بعضی از آن‌ها گفتند رابطه‌ی عاشقانه‌ی قبلی‌شان درست به همین دلیل تمام شده است. ماجرا فقط به زوج‌ها محدود نبود. فراوانی‌های مشابهی در دیگر روابط نزدیک هم گزارش شد. مسیر آسیب روشن بود: تعارض، اعتماد و نزدیکی را کم می‌کرد و کاهش آن‌ها با رضایت کمتر از رابطه همراه بود.یعنی چیزی که رابطه را می‌فرساید، فقط اختلافِ باور نیست. دعوایی است که کم‌کم از اعتماد و صمیمیت می‌کاهد. شاید دفعه‌ی بعد، به جای اینکه بپرسیم «چه کسی درست می‌گوید؟»، بپرسیم: «این بحث دارد با اعتمادمان چه می‌کند؟» Šrol, Godžáková & Douglas (2026), Frontiers in Social Psychologyباشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایرانبله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی برای زیر ۱۶ سال؛ دادگاه، پارلمان و شواهدی که هنوز قاطع نیستندهفتهی گذشته، دو خبر از دو گوشه‌ی دنیا یک پرسش داغ مطرح کرد: آیا باید نوجوانان را از شبکه‌های اجتماعی کنار گذاشت؟
استرالیانخستین ممنوعیت جهان از این نوع، نزدیک به یک سال پس از اجرا، با نخستین آزمون حقوقی جدی‌اش در دادگاه عالی روبه‌رو شده است. شاکیان، ردیت و گروه مدافع حقوق Digital Freedom Project هستند. ردیت به مشکلات اجرای قانون اشاره کرده و می‌گوید اجماع علمی درباره‌ی آسیب‌ها وجود ندارد. به گزارش الجزیره، شواهد آسیب رو به افزایش است. دولت در دادگاه از خطرهایی مانند افسردگی و اضطراب برای کودکان سخن گفته است. بریتانیادولت تصمیم به ممنوعیت زیر ۱۶ سال گرفته و نمایندگان مجلس عوام ۲ نوامبر درباره‌ی آن بحث کردند. در این بحث به نظرخواهی تابستان دولت اشاره شد: نُه از هر ده والد موافق ممنوعیت بودند. یکی از نمایندگان هم گفت سقف سنی ۱۶ سال هنجاری مشترک می‌سازد؛ کودکی لازم نیست روی شبکه‌های اجتماعی سپری شود. نماینده‌ای دیگر گفت دیگر مطمئن نیست ممنوعیت کامل پاسخ درست باشد. شواهد چه می‌گویند؟ طبق داده‌های دولت استرالیا (ژوئیه)، پنج میلیون حساب بسته شده است. با این حال دولت پذیرفته که بسیاری از زیر ۱۶ سال‌ها با دور زدن احراز سن هنوز دسترسی دارند. پژوهشگران استرالیایی در اوت ۲۰۲۶ مطالعه‌ای منتشر کردند که شواهد اندکی یافت مبنی بر اینکه نوجوانان با وجود ممنوعیت، استفاده را کنار گذاشته باشند. نویسندگان مقاله‌ای در Frontiers in Developmental Psychology استدلال می‌کنند که شواهد محکمی پشت این ممنوعیت‌ها نیست. به گفته‌ی آن‌ها، هیچ آزمایش محدودسازی شبکه‌های اجتماعی افراد زیر ۱۶ سال را شامل نشده و آزمایش‌های روی بزرگسالان اثرهای ضعیف، ناهمسو یا نبودِ اثر نشان داده‌اند. نگاه روان‌شناسی اجتماعی: نوجوانی دوره‌ی ساخته‌شدن هویت و تعلق اجتماعی است. پس مسئله فقط «زمان صفحه‌نمایش» نیست؛ این است که نوجوانان هویت و تعلق‌شان را کجا می‌سازند. مخالفان هم استدلال دارند: یک گروه مدافع گفته شبکه‌های اجتماعی برای دسترسی جوانان استرالیایی به خبر و مشارکت سیاسی اهمیت دارد. وقتی شواهد قطعی نیست، سیاست‌گذار باید احتیاط کند یا منتظر شواهد بماند؟ منابع: Al Jazeera (۳ و ۴ نوامبر ۲۰۲۶)؛ Hansard مجلس عوام بریتانیا (۲ نوامبر ۲۰۲۶)؛ Frontiers in Developmental Psychology (۲۰۲۶)«باشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران»
بله: https://ble.ir/Iranian_aspتلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdkاینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
۲اگر تا حالا موفقیتی را حاصل شانس دانسته‌اید و ترسیده‌اید کسی «پرده از ناتوانی‌تان بردارد»، این پست برای شماست.
۱. این احساس دقیقاً چیست؟
یعنی احساس مداوم بی‌کفایتی و تردید به خود، با وجود شواهد عینیِ توانمندی. این افراد موفقیت‌شان را بیشتر به شانس، تلاش بیش‌ازحد یا شرایط بیرونی نسبت می‌دهند و می‌ترسند روزی ناتوانی‌شان برملا شود.۲. چه ربطی به خودشیفتگی دارد؟!
در نگاه اول این دو در تضادند: یکی در خود شک دارد، دیگری پرمدعاست. اما پژوهشگران دو نوع خودشیفتگی را از هم جدا می‌کنند: نوع خودبزرگ‌بین (Grandiose) با احساس اهمیت اغراق‌آمیز، سلطه‌جویی و نیاز به تحسین، و نوع آسیب‌پذیر (Vulnerable) با ناامنی، حساسیت هیجانی، تدافعی بودن و احساس ناکافی بودن.
در پژوهش تازه، احساس شیاد بودن پیوند قوی‌ای با خودشیفتگی آسیب‌پذیر داشت و پیوندش با نوع خودبزرگ‌بین بسیار ضعیف‌تر بود.۳. چه تجربه‌هایی با آن پیوند دارند؟
در این پژوهش ۳۳۹ نفر آلمانی‌زبان ۱۶ تا ۸۰ ساله شرکت کردند. کسانی که والدین‌شان را کنترل‌گر و بیش‌ازحد حمایت‌گر به یاد می‌آوردند، احساس شیاد بودن و خودشیفتگی آسیب‌پذیر بیشتری گزارش کردند. هر دو ویژگی با اضطراب دلبستگی بیشتر (ترس از طرد شدن و نیاز شدید به اطمینان‌خواهی) و اعتماد کمتر به دیگران همراه بود.
نکتهٔ شگفت‌آور: وقتی ابعاد مختلف فرزندپروری هم‌زمان بررسی شد، فقط کنترل‌گری و حمایت افراطی به‌طور مستقل با این دو ویژگی مرتبط ماند. گرمی عاطفی، برخلاف انتظار پژوهشگران، با هیچ‌کدام ارتباط نداشت.۴. پس این دو یکی هستند؟
نه. تحلیل‌ها نشان داد احساس شیاد بودن، خودشیفتگی آسیب‌پذیر و خودشیفتگی خودبزرگ‌بین سه ویژگی جداگانه‌اند؛ مدلی که احساس شیاد بودن و خودشیفتگی آسیب‌پذیر را یک ویژگی می‌گرفت، با داده‌ها سازگاری کمتری داشت. تفاوت مهم هم اینجاست: خودشیفتگی با احساس استحقاق و گرایش خصمانه نسبت به دیگران همراه است، اما این‌ها از ویژگی‌های اصلی احساس شیاد بودن نیستند. آخرین بار که موفق شدید، اولین جمله‌ای که در ذهن‌تان آمد چه بود؟ «شانس آوردم» یا «نتیجهٔ توانایی‌ام بود»؟ منبع: Klug, K., Leonhardt, M., Oprée, S., Rhein, S., & Rohrmann, S. (2026). Me, my self (concept), and I – Disentangling the link between narcissism and the impostor self-concept. Personality and Social Psychology Bulletin. https://doi.org/10.1177/01461672261467836
باشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران
بله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
۱. این احساس دقیقاً چیست؟
یعنی احساس مداوم بی‌کفایتی و تردید به خود، با وجود شواهد عینیِ توانمندی. این افراد موفقیت‌شان را بیشتر به شانس، تلاش بیش‌ازحد یا شرایط بیرونی نسبت می‌دهند و می‌ترسند روزی ناتوانی‌شان برملا شود.۲. چه ربطی به خودشیفتگی دارد؟!
در نگاه اول این دو در تضادند: یکی در خود شک دارد، دیگری پرمدعاست. اما پژوهشگران دو نوع خودشیفتگی را از هم جدا می‌کنند: نوع خودبزرگ‌بین (Grandiose) با احساس اهمیت اغراق‌آمیز، سلطه‌جویی و نیاز به تحسین، و نوع آسیب‌پذیر (Vulnerable) با ناامنی، حساسیت هیجانی، تدافعی بودن و احساس ناکافی بودن.
در پژوهش تازه، احساس شیاد بودن پیوند قوی‌ای با خودشیفتگی آسیب‌پذیر داشت و پیوندش با نوع خودبزرگ‌بین بسیار ضعیف‌تر بود.۳. چه تجربه‌هایی با آن پیوند دارند؟
در این پژوهش ۳۳۹ نفر آلمانی‌زبان ۱۶ تا ۸۰ ساله شرکت کردند. کسانی که والدین‌شان را کنترل‌گر و بیش‌ازحد حمایت‌گر به یاد می‌آوردند، احساس شیاد بودن و خودشیفتگی آسیب‌پذیر بیشتری گزارش کردند. هر دو ویژگی با اضطراب دلبستگی بیشتر (ترس از طرد شدن و نیاز شدید به اطمینان‌خواهی) و اعتماد کمتر به دیگران همراه بود.
نکتهٔ شگفت‌آور: وقتی ابعاد مختلف فرزندپروری هم‌زمان بررسی شد، فقط کنترل‌گری و حمایت افراطی به‌طور مستقل با این دو ویژگی مرتبط ماند. گرمی عاطفی، برخلاف انتظار پژوهشگران، با هیچ‌کدام ارتباط نداشت.۴. پس این دو یکی هستند؟
نه. تحلیل‌ها نشان داد احساس شیاد بودن، خودشیفتگی آسیب‌پذیر و خودشیفتگی خودبزرگ‌بین سه ویژگی جداگانه‌اند؛ مدلی که احساس شیاد بودن و خودشیفتگی آسیب‌پذیر را یک ویژگی می‌گرفت، با داده‌ها سازگاری کمتری داشت. تفاوت مهم هم اینجاست: خودشیفتگی با احساس استحقاق و گرایش خصمانه نسبت به دیگران همراه است، اما این‌ها از ویژگی‌های اصلی احساس شیاد بودن نیستند.
آخرین بار که موفق شدید، اولین جمله‌ای که در ذهن‌تان آمد چه بود؟ «شانس آوردم» یا «نتیجهٔ توانایی‌ام بود»؟ منبع: Klug, K., Leonhardt, M., Oprée, S., Rhein, S., & Rohrmann, S. (2026). Me, my self (concept), and I – Disentangling the link between narcissism and the impostor self-concept. Personality and Social Psychology Bulletin. https://doi.org/10.1177/01461672261467836باشگاه دانشجویی انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران
بله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
*مارشا لینهان؛ روان‌شناسی که راهی تازه برای ساختن زندگی ارزشمند گشود دکتر مارشا ام. لینهان (۱۹۴۳–۲۰۲۶) روان‌شناس برجسته آمریکایی، استاد بازنشسته دانشگاه واشینگتن و از تأثیرگذارترین چهره‌های روان‌شناسی بالینی معاصر بود. او تحصیلات خود را در رشته روان‌شناسی در دانشگاه لویولا شیکاگو ادامه داد و در سال ۱۹۷۱ موفق به دریافت درجه دکتری شد. مهم‌ترین دستاورد علمی او، توسعه درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT) بود؛ رویکردی مبتنی بر شواهد که ابتدا با هدف کمک به افراد دارای رفتارهای خودکشی‌گرایانه توسعه یافت و بعدها در درمان اختلال شخصیت مرزی و مشکلات مرتبط با بی‌نظمی هیجانی نیز جایگاه مهمی پیدا کرد. بخش عمده فعالیت‌های پژوهشی لینهان بر رفتارهای خودکشی‌گرایانه، اختلال شخصیت مرزی و طراحی و ارزیابی مداخلات درمانی مؤثر متمرکز بود. او با پیوند دادن اصول رفتاردرمانی، ذهن‌آگاهی و فلسفه دیالکتیکی، رویکردی را گسترش داد که پذیرش تجربه‌های دشوار و تلاش برای تغییر را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. از دیگر دستاوردهای او می‌توان به تألیف کتاب‌ها و راهنماهای تخصصی درمان، تربیت متخصصان DBT، تأسیس مؤسسات آموزشی و پژوهشی و دریافت جوایز متعدد در حوزه روان‌شناسی بالینی و پژوهش‌های مرتبط با پیشگیری از خودکشی اشاره کرد. کتاب خاطرات او با عنوان Building a Life Worth Living* نیز بازتابی از تجربه‌های شخصی و مسیر حرفه‌ای او در تلاش برای کمک به افرادی است که با رنج روان‌شناختی شدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند. میراث علمی مارشا لینهان فراتر از ابداع یک روش درمانی است؛ او به گسترش این نگاه کمک کرد که حتی در مواجهه با شدیدترین رنج‌های روان‌شناختی نیز می‌توان امکان تغییر، امید و ساختن زندگی ارزشمند را جست‌وجو کرد. یاد و نام او در تاریخ روان‌شناسی ماندگار خواهد ماند.#مارشا_لینهان
روابط عمومی انجمن روان شناسی اجتماعی ایران
بله: https://ble.ir/Iranian_asp
تلگرام: https://t.me/+EpWZjP1wMzs5Zjdk
اینستاگرام: https://www.instagram.com/iranian_asp
۷
۲