پ
معرفی کتاب «تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ» کتاب «تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ» نوشتهی محمد توکلی طرقی (استاد تاریخ و تمدنهای خاورمیانه در دانشگاه تورنتو)، یکی از مهمترین آثار در حوزهی تاریخنگاری انتقادی ایران معاصر است. این کتاب مجموعهای از مقالات تحلیلی است که نخستین بار در سال ۱۳۸۱ منتشر شد. توکلی طرقی در این اثر، با رویکردی بومی و ضدِ اروپامحور، به بازخوانی فرآیند تجدد در ایران (بهویژه دورهی قاجار) میپردازد و مفاهیم رایج «سنت» و «تجدد» را به چالش میکشد. دغدغهی مرکزی کتاب این است که تجدد را نه به عنوان پدیدهای وارداتی، غربی و یکطرفه، بلکه به مثابه فرآیندی دو سویه، متقابل و بومی ببیند. نویسنده معتقد است که تجدد نه «فرآوردهی خرد غربی» (برخلاف نظریهی ماکس وبر)، بلکه نتیجهی آمیزش فرهنگها، نگرشهای متقابل شرق و غرب و بداههاندیشی ایرانیان در مواجهه با جهان جدید بوده است. او «زمانپریشی» و «تاریخزدایی» در روایتهای رایج تاریخ ایران را نقد میکند: مثلاً اینکه ایران را «کشور کهن» و ایستا فرض کنیم، در حالی که هویت مدرن ایرانی از طریق بازسازی فعالانهی گذشته (مانند احیای تاریخ باستان) ساخته شده. تجدد و سنت هر دو «نو ساخته» هستند و در چالش با یکدیگر شکل گرفتهاند، نه اینکه یکی اصیل و دیگری تقلیدی باشد. این کتاب کوششی است برای رهایی از دوگانههای سادهانگارانه (سنت در برابر مدرنیته، عقبماندگی در برابر پیشرفت) و ارائهی روایتی پیچیدهتر از تجربهی تجدد ایرانی. کتاب در قالب هفت مقاله اصلی ساختار یافته و موضوعات کلیدی زیر را پوشش میدهد:- بازسازی هویت ایرانی در گزارش تاریخ: چگونگی استفاده از تاریخ باستان (مانند شاهنامه و متون پیش از اسلام) برای ساختن هویت ملی مدرن.
- عربستیزی، فرنگستایی و ایرانآرایی: نقش گفتمانهای هویتی در شکلگیری مدرنیتهی ایرانی.
- وطنشناسی و پیکر مادرانهی وطن: پیدایش مفهوم «وطن» و وطنپرستی بومی، و ارتباط آن با جنبش مشروطه (نه صرفاً تقلید از اروپا).- به تماشا رفته بودم، خود نیز تماشا شدم: مواجههی ایرانیان با غرب، شناخت زنان اروپایی و استفاده از این شناخت در کارزارهای سیاسی-فرهنگی داخلی.
- به آزادی تفاخر دارند و به خودسری تشکر: مسئله و تقابل نگاه فرنگستایانه و فرنگستیزانه.
- بازخوانی انقلاب فرانسه
توکلی طرقی با تحلیل اسناد، متون تاریخی، سفرنامهها و مطبوعات دورهی قاجار، نشان میدهد که ایرانیان نه صرفاً مصرفکنندهی تجدد غربی، بلکه خالق نسخهی بومی آن بودهاند. کتاب حاضر برای کسانی که به تاریخ فکری ایران، هویت ملی و نقد مدرنیته علاقهمندند، خواندنش ضروری است. توکلی طرقی با زبانی دقیق و مستند، ما را دعوت میکند تا به جای تکرار کلیشههای «عقبماندگی شرقی» یا «غربزدگی»، تجربهی تجدد خودمان را جدی بگیریم، تجربهای که ریشه در بوم و فرهنگ ایرانی دارد و همزمان جهانی است. @mirza_podcast
تفاوتهای فرهنگی و نحوه زیست مردم در فرنگ، مسئلهای بوده که در نوشتههای اشخاصی که در آن قرون به آن بلاد سفر کردند اهمیت شایان توجهی دارد. به همین جهت در کتاب «تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ» دکتر توکلی طرقی نیز از مناظر مختلف این تفاوتها مورد بررسی قرار گرفتهاند. در بخش دوم کتاب، به مسئله سوادآموزی در بلاد فرنگ از منظر سیاحان ایرانی پرداخته و به گزارشهای آنها در باب آموختن سواد و السنه و مهارتهای مختلف اشاره شده است. با هم در ادامه بخشی از این مطلب را از نظر میگذرانیم. @Mirza_Podcast
نامه امیرکبیر به جانداوودخان مترجم دولت علّیه ایران: «برای مکتبخانه پادشاهی، شش نفر معلم که کمال مهارت و وقوف داشتهباشند را استخدام نمایید به این ترتیب:معلم نظام پیاده، معلم توپخانه، معلم علم هندسه، معلم علم معادن، معلم طب و جراحی، معلم سواره نظام.»جان داوودخان باید به اتریش میرفت و از اونجا برای مدرسه دارالفنون معلم استخدام میکرد. اما چرا باید معلمینی از خارج به ایران میاومدن؟ @Mirza_Podcast
