«سرس؛ راز پنهان کمربند سیارکی و نزدیکترین سیاره کوتوله به زمین»
🪐 *سرس (Ceres)؛ دنیای کوچکی که بیش از دو قرن دانشمندان را شگفتزده کرده است! این جرم آسمانی که در تاریکی کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری پنهان شده، نزدیکترین سیاره کوتوله به منظومه شمسی داخلی است. از زمان کشف آن در سال 1801 توسط ستارهشناس ایتالیایی، جوزپه پیاتسی*، سرس دچار نوعی بحران هویت بوده است؛ ابتدا به عنوان یک سیاره کامل معرفی شد، سالها به عنوان پادشاه سیارکها شناخته میشد و در نهایت در سال 2006 رسماً تاج *سیاره کوتوله را بر سر گذاشت. این گوی سنگی و یخی با قطر 953 کیلومتر، به قدری عظیم است که به تنهایی بیش از یکسوم جرم کل کمربند سیارکی را تشکیل میدهد.
یک سال در این دنیای دوردست معادل 4.6 سال زمینی طول میکشد، اما روزهایش برقآسا هستند و هر 9 ساعت یکبار به دور خود میچرخد. فاصله آن از خورشید در مدار بیضویاش بین 381 تا 446 میلیون کیلومتر متغیر است. اما شگفتی اصلی سرس* در سال 2015 رقم خورد؛ زمانی که فضاپیمای داون (Dawn) ناسا به آن رسید و نقاط درخشان و مرموزی را در تاریکیِ دهانه برخوردی اوکاتور (Occator) کشف کرد. این نقاط که در ابتدا مانند چراغهای بیگانگان به نظر میرسیدند، در واقع رسوبات درخشان *کربنات سدیم هستند؛ بقایای شگفتانگیزی از شورآبهای زیرسطحی که به بیرون فوران کرده و در سرمای فضا تبخیر شدهاند.
اما آیا سرس* میتواند میزبان حیات باشد؟ برخلاف سیارههای کوتوله دوردست مانند *پلوتو، سرس* فقط یک صخره خشک و یخزده نیست. دانشمندان تخمین میزنند که تا یکچهارم جرم این سیاره کوتوله را یخآب تشکیل میدهد؛ این یعنی سرس ممکن است آب شیرین بیشتری نسبت به تمام آبهای شیرین کره زمین داشته باشد! وجود این ذخایر عظیم آب، کشف مولکولهای آلی بر سطح آن و احتمال وجود اقیانوسهای گلآلود در اعماق، این جهانِ تنها و بدون قمر را در کنار اقمار مشهوری چون اروپا و انسلادوس، به یکی از هیجانانگیزترین مقاصد منظومه شمسی برای جستجوی *حیات میکروبی باستانی* تبدیل کرده است.
نویسنده مقاله: سارا ارجمند
#سرس #سیاره_کوتوله #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
🪐 *سرس (Ceres)؛ دنیای کوچکی که بیش از دو قرن دانشمندان را شگفتزده کرده است! این جرم آسمانی که در تاریکی کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری پنهان شده، نزدیکترین سیاره کوتوله به منظومه شمسی داخلی است. از زمان کشف آن در سال 1801 توسط ستارهشناس ایتالیایی، جوزپه پیاتسی*، سرس دچار نوعی بحران هویت بوده است؛ ابتدا به عنوان یک سیاره کامل معرفی شد، سالها به عنوان پادشاه سیارکها شناخته میشد و در نهایت در سال 2006 رسماً تاج *سیاره کوتوله را بر سر گذاشت. این گوی سنگی و یخی با قطر 953 کیلومتر، به قدری عظیم است که به تنهایی بیش از یکسوم جرم کل کمربند سیارکی را تشکیل میدهد.
یک سال در این دنیای دوردست معادل 4.6 سال زمینی طول میکشد، اما روزهایش برقآسا هستند و هر 9 ساعت یکبار به دور خود میچرخد. فاصله آن از خورشید در مدار بیضویاش بین 381 تا 446 میلیون کیلومتر متغیر است. اما شگفتی اصلی سرس* در سال 2015 رقم خورد؛ زمانی که فضاپیمای داون (Dawn) ناسا به آن رسید و نقاط درخشان و مرموزی را در تاریکیِ دهانه برخوردی اوکاتور (Occator) کشف کرد. این نقاط که در ابتدا مانند چراغهای بیگانگان به نظر میرسیدند، در واقع رسوبات درخشان *کربنات سدیم هستند؛ بقایای شگفتانگیزی از شورآبهای زیرسطحی که به بیرون فوران کرده و در سرمای فضا تبخیر شدهاند. اما آیا سرس* میتواند میزبان حیات باشد؟ برخلاف سیارههای کوتوله دوردست مانند *پلوتو، سرس* فقط یک صخره خشک و یخزده نیست. دانشمندان تخمین میزنند که تا یکچهارم جرم این سیاره کوتوله را یخآب تشکیل میدهد؛ این یعنی سرس ممکن است آب شیرین بیشتری نسبت به تمام آبهای شیرین کره زمین داشته باشد! وجود این ذخایر عظیم آب، کشف مولکولهای آلی بر سطح آن و احتمال وجود اقیانوسهای گلآلود در اعماق، این جهانِ تنها و بدون قمر را در کنار اقمار مشهوری چون اروپا و انسلادوس، به یکی از هیجانانگیزترین مقاصد منظومه شمسی برای جستجوی *حیات میکروبی باستانی* تبدیل کرده است.نویسنده مقاله: سارا ارجمند
#سرس #سیاره_کوتوله #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
۲
۲
۲
۲
۲
۲
۴
تصویر روز ناسا: گلبولهای تکری
این تودههای عجیب فضایی چه هستند؟ این ابرهای کدر متشکل از گاز و غبار میانستارهای، که در میان میدانهای پرستاره و گازهای درخشان هیدروژن قرار گرفتهاند، به قدری عظیماند که پتانسیل تولد ستارگان جدید را در دل خود دارند. خانه آنها *IC 2944 نام دارد؛ یک زایشگاه درخشان ستارهای که در فاصله حدود ۷۶۰۰ سال نوری از ما و در صورت فلکی قنطورس* (Centaurus) واقع شده است.
بزرگترینِ این گلبولهای تاریک که برای اولین بار در سال ۱۹۵۰ توسط ستارهشناس، ای. دی. تکری، با استفاده از تلسکوپی در آفریقای جنوبی رصد شد، احتمالاً از دو ابر مجزا اما روی هم افتاده تشکیل شده است که عرض هر کدام به بیش از یک سال نوری میرسد.
این تصویر که با پالت رنگی هابل در رصدخانه ال سوس در شیلی ثبت شده است، در کنار سایر دادهها نشان میدهد که *گلبولهای تکری به دلیل تشعشعات شدید فرابنفشِ ناشی از ستارگان جوان و داغی که در حال تأمین انرژی و گرم کردن این سحابی نشری درخشان هستند، دچار شکستگی و تلاطم شدهاند. این گلبولهای تاریک و نمونههای مشابه آنها در سایر مناطق ستارهزایی، ممکن است در نهایت توسط محیط خشن اطراف خود از هم بپاشند و نابود شوند؛ درست مانند تکههای کرهای کیهانی که در یک ماهیتابه داغ ذوب میشوند!
فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #سحابی #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
این تودههای عجیب فضایی چه هستند؟ این ابرهای کدر متشکل از گاز و غبار میانستارهای، که در میان میدانهای پرستاره و گازهای درخشان هیدروژن قرار گرفتهاند، به قدری عظیماند که پتانسیل تولد ستارگان جدید را در دل خود دارند. خانه آنها *IC 2944 نام دارد؛ یک زایشگاه درخشان ستارهای که در فاصله حدود ۷۶۰۰ سال نوری از ما و در صورت فلکی قنطورس* (Centaurus) واقع شده است. بزرگترینِ این گلبولهای تاریک که برای اولین بار در سال ۱۹۵۰ توسط ستارهشناس، ای. دی. تکری، با استفاده از تلسکوپی در آفریقای جنوبی رصد شد، احتمالاً از دو ابر مجزا اما روی هم افتاده تشکیل شده است که عرض هر کدام به بیش از یک سال نوری میرسد. این تصویر که با پالت رنگی هابل در رصدخانه ال سوس در شیلی ثبت شده است، در کنار سایر دادهها نشان میدهد که *گلبولهای تکری به دلیل تشعشعات شدید فرابنفشِ ناشی از ستارگان جوان و داغی که در حال تأمین انرژی و گرم کردن این سحابی نشری درخشان هستند، دچار شکستگی و تلاطم شدهاند. این گلبولهای تاریک و نمونههای مشابه آنها در سایر مناطق ستارهزایی، ممکن است در نهایت توسط محیط خشن اطراف خود از هم بپاشند و نابود شوند؛ درست مانند تکههای کرهای کیهانی که در یک ماهیتابه داغ ذوب میشوند!فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #سحابی #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
۹
*تصویر روز ناسا: کهکشان NGC 3660 و کهکشان بورچین
کهکشان بالایی شاید خوشعکستر باشد، اما کهکشان پایینی غیرعادیتر است. کهکشان بالایی NGC 3660* است؛ یک کهکشان مارپیچی شبیه به راه شیری خودمان که دارای چندین بازوی مارپیچی آبی درخشان و یک میله مرکزی متشکل از ستارگان، غبار و گاز است. به طور شگفتانگیزی و کاملا اتفاقی، در این تصویر عمیق و رنگارنگ، یک ابرنواختر به نام SN 2026cff ثبت شده است که درست در سمت راست میله مرکزی دیده میشود.
در فاصله دورتر، کهکشان پایینی قرار دارد که به طور غیررسمی با نام کهکشان بورچین شناخته میشود، اما در کاتالوگهای رسمی با نام LEDA 1000714 ثبت شده است. مرکز این کهکشان شبیه به یک کهکشان بیضوی پیر به نظر میرسد، اما در کمال تعجب، نه با ۱، بلکه با ۲ حلقه از ستارگان احاطه شده است.
اینکه چه چیزی کهکشان بورچین را به وجود آورده، یک راز است و همچنان به عنوان یک موضوع تحقیقاتی در حال بررسی است، اما احتمالاً پای جذب و ادغام با یک یا چند کهکشان کوچکتر در میان است.
* فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #کهکشان #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
کهکشان بالایی شاید خوشعکستر باشد، اما کهکشان پایینی غیرعادیتر است. کهکشان بالایی NGC 3660* است؛ یک کهکشان مارپیچی شبیه به راه شیری خودمان که دارای چندین بازوی مارپیچی آبی درخشان و یک میله مرکزی متشکل از ستارگان، غبار و گاز است. به طور شگفتانگیزی و کاملا اتفاقی، در این تصویر عمیق و رنگارنگ، یک ابرنواختر به نام SN 2026cff ثبت شده است که درست در سمت راست میله مرکزی دیده میشود. در فاصله دورتر، کهکشان پایینی قرار دارد که به طور غیررسمی با نام کهکشان بورچین شناخته میشود، اما در کاتالوگهای رسمی با نام LEDA 1000714 ثبت شده است. مرکز این کهکشان شبیه به یک کهکشان بیضوی پیر به نظر میرسد، اما در کمال تعجب، نه با ۱، بلکه با ۲ حلقه از ستارگان احاطه شده است. اینکه چه چیزی کهکشان بورچین را به وجود آورده، یک راز است و همچنان به عنوان یک موضوع تحقیقاتی در حال بررسی است، اما احتمالاً پای جذب و ادغام با یک یا چند کهکشان کوچکتر در میان است.* فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #کهکشان #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
۴
تصویر روز ناسا: سحابی گوی بلورین (NGC 1514)
در این گوی بلورین چه میبینید؟ این تصویر، سحابی گوی بلورین یا NGC 1514 را نشان میدهد که توسط تلسکوپ جمنای شمالی در هاوایی ثبت شده است. این سحابی در فاصله 1500 سال نوری قرار دارد و در سال 1790 توسط ویلیام هرشل کشف شد.
این سحابی سیارهنما زمانی تشکیل میشود که یک ستاره به یک غول سرخ تبدیل شده و لایههای گازی بیرونی خود را به فضا پرتاب میکند. پوسته گازی پرتابشده توسط هسته ستاره تا دماهایی داغتر از سطح خورشید ما گرم میشود؛ همین حرارت باعث درخشش گازها و خلق چنین ساختار زیبایی شده است.
شکل اندک نامتقارن این سحابی رازی را برملا میکند: ستاره درخشان مرکزی یک همدم دارد. وقتی این دو ستاره با دوره تناوبی حدود 9 سال به دور یکدیگر میچرخند، به گازهای اطراف خود شکل میدهند. تخمین زده میشود که در 10000 تا 25000 سال آینده، این سحابی توسط بادهای ستارهای آنها به طور کامل پراکنده و محو شود.
* فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #سحابی #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
در این گوی بلورین چه میبینید؟ این تصویر، سحابی گوی بلورین یا NGC 1514 را نشان میدهد که توسط تلسکوپ جمنای شمالی در هاوایی ثبت شده است. این سحابی در فاصله 1500 سال نوری قرار دارد و در سال 1790 توسط ویلیام هرشل کشف شد. این سحابی سیارهنما زمانی تشکیل میشود که یک ستاره به یک غول سرخ تبدیل شده و لایههای گازی بیرونی خود را به فضا پرتاب میکند. پوسته گازی پرتابشده توسط هسته ستاره تا دماهایی داغتر از سطح خورشید ما گرم میشود؛ همین حرارت باعث درخشش گازها و خلق چنین ساختار زیبایی شده است. شکل اندک نامتقارن این سحابی رازی را برملا میکند: ستاره درخشان مرکزی یک همدم دارد. وقتی این دو ستاره با دوره تناوبی حدود 9 سال به دور یکدیگر میچرخند، به گازهای اطراف خود شکل میدهند. تخمین زده میشود که در 10000 تا 25000 سال آینده، این سحابی توسط بادهای ستارهای آنها به طور کامل پراکنده و محو شود.* فایل کیفیت اصلی عکس در گروه مجمع کانون نجوم (@nojum_aut_group) قرار داده شده است.
#تصویر_روز_ناسا #سحابی #نجوم
@nojum_aut keep looking up!
۵