رساله طوری!امروز هنگام پیگیری پرسشنامه‌ها متوجه شدم مشکل فقط طولانی بودن پرسشنامه نیست. وقتی مخاطب نداند پاسخ او چه تغییری ایجاد می‌کند، انگیزه مشارکت هم کاهش می‌یابد. این تجربه نشان داد که هر ابزار پژوهشی، پیش از آنکه یک فرم باشد، یک رابطه اعتماد است.
سنجه امروز:اگر می‌خواهید کسی وقت خود را برای پژوهش شما صرف کند، فقط از او پاسخ نخواهید؛ به او نشان دهید پاسخ او در کجا به کار می‌آید. مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh۱
از جنس زندگیامروز کارت دعوت عروسی یکی از دوستان ما در اندیشکده به دستم رسید. متنش به قدری زنده، پرروح و با اصالت بود که میان هیاهوی تحلیل‌ها و پژوهش‌ها، عجیب به دل نشست.
گاهی یادمان می‌رود که پشت تمام ساختارها و اندیشه‌ها، مهم‌ترین سرمایه، «انسان‌ها، امیدهایشان و پیوندهای ایمانی و عاشقانه‌شان» است. نکته امروز:وقتی کاری با اخلاص و روح شروع شود، حتی دعوت‌نامه‌اش هم حس زندگی و خیرخواهی منتشر می‌کند.
با آرزوی خوشبختی و ثبات برای این زوج عزیز و گشایش در امر ازدواج برای همه جوانان و مجردها.پینوشت: حذف برخی موارد، بعلت رعایت محرمانگی و جلوگیری از ورشکستگی قبل از شروع زندگی صورت گرفته است
مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh۲
به بهانه عید مبعث (شماره ۱)این روزها در محافل تحلیلی و سیاستگذاری، مفهوم «بعثت» و «مبعوث‌شدگی مردم» بازخوانی دوباره‌ای پیدا کرده است. امتداد حضور میدانی مردم در ماه‌های اخیر و تحولات ناشی از جنگ جاری، این پرسش کلیدی را پیش روی ما گذاشته است: چگونه می‌توان بعثت مردمی را در ساحت جامعه و سیاست امتداد داد؟
به همین مناسبت، در چند یادداشت کوتاه به بازخوانی این مفهوم از منظر امام شهید انقلاب می‌پردازم.
پرده اول: تُعْرَفُ الأشیاءُ بأضدادِها (شناخت بعثت از مسیر تقابل‌هایش)در فهم رایج، بعثت را اغلب در تضاد با «قعود» (نشستن، رخوت و بی‌تفاوتی) معنا می‌کنند؛ یعنی برانگیختگی در برابر سکون. اما در نگاه بنیادین امام شهید، بعثت پیش و بیش از هر چیز، در تضاد با «جهالت» تعریف می‌شود. این شاید عمیق‌ترین و شگفت‌انگیزترین افقی باشد که می‌توان برای مبعوث‌شدن گشود:
«بعثت یعنی برانگیختگی در تقابل با جهالت، برای رهایی بشریت از رنج.»اگر بخواهیم این گزاره را به سه سازه مفهومی تفکیک کنیم:
۱. رهایی بشریت از رنج‌ها:
بعثت در خلأ اتفاق نمی‌افتد؛ غایت آن زدودن رنج‌های انسان است؛ چه رنج‌های باطنی و فردی و چه رنج‌های ساختاریِ برآمده از فساد اقتصادی، تبعیض اجتماعی و تباهی اخلاقی. بعثت آمده است تا بارِ این رنج‌ها را از دوش جامعه بردارد.
۲. تقابل بنیادین با جهالت:
این رنج‌ها زاییده «جهالت»اند؛ همان تقابل همیشگی جنود عقل و جهل. جهالتی که ریشه در اسارتِ شهوت، غضب و منفعت‌طلبی دارد و تنها در برابر فضائلِ برآمده از عقلانیت، ایمان و عمل صالح رنگ می‌بازد.
۳. افق جهانیِ رهایی‌بخشی (بشریت، نه فقط خود):
در این اندیشه، مسئله هرگز محدود به دایره فرد، خانواده، شهر یا حتی مرزهای یک کشور نیست. آزادی‌خواهیِ برآمده از انقلاب اسلامی، افقی جهانی دارد؛ هرچه «منِ» انسان و جامعه بزرگ‌تر شود، دایره مسئولیتش برای نجات بشریت فراگیرتر می‌شود. به همین دلیل است که انقلاب اسلامی در منظومه فکری امام شهید، میاندار و پیشران آزادی‌خواهان جهان شناخته می‌شود.
ادامه دارد… مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh۱
کالبدشکافی مهندسی براندازی: از تغییر ارزش‌ها تا نرمالسازیاخیراً قطعه‌ای زیرخاکی! از تدریس نحوه فروپاشی دولت‌ها و جوامع مشاهده کردم که نگاهی بسیار صریح به مراحل چهارگانه براندازی دارد. در این مدل، نقش نسل Z، نخبگان و نیروهای نظامی در هر مرحله به دقت ترسیم شده است. خلاصه این مدل چهار مرحله‌ای به شرح زیر است:
Demoralization (تغییر ارزش‌ها/تربیت نسل): هدف، بی‌اعتبار کردن ارزش‌های بنیادین جامعه است. اگر دشمن بتواند نسلی تربیت کند که آرزوها و ارزش‌های میهن را «بی‌ارزش» یا صرفاً یک «آلترناتیو» ببیند، بدون شلیک حتی یک گلوله، اولین مرحله (که خود هدف نهایی است) محقق شده است. این فرآیند، یک جنگ فرهنگی ۱۵ تا ۲۰ ساله است. Destabilization (بی‌ثبات‌سازی): حمله به بدنه نهادها. با استفاده از نخبگان و روشنفکران، اعتبار اقتصاد، نهادهای نظامی-انتظامی و رسانه‌های رسمی هدف قرار می‌گیرند تا اعتماد عمومی به ساختارها سلب شود. Crisis (بحران): پیامد مرحله دوم، فروپاشی ساختار جامعه است. در این خلاء قدرت، هر مدعی خود را منجی جلوه می‌دهد و نیاز به یک رهبر مقتدر به شدت احساس می‌شود. خروجی این مرحله یا «جنگ داخلی» است و یا «*اشغال نظامی خارجی*». Normalization (نرمال‌سازی): مرحله نهایی که دیگر نیازی به انقلاب نیست؛ بلکه این ادراک در جامعه القا می‌شود که «همه چیز تغییر کرده است». در این فاز، برای ایجاد ثباتِ حاکمیت جدید، حذف فیزیکی مخالفان آغاز می‌شود. تحلیل و پینوشت:معتقدم این مدل، هرچند برای درک برخی از الگوهای رفتاری کشورهای نمونه (مانند لبنان و…) کاربرد دارد، اما «یک نظریه کامل» نیست. این الگو در بخش «*وارونگی براندازی*» دچار خلأهای بنیادین است.نظریه‌پردازان غربی و شرقی، در تبیینِ نیروی محرکه‌ای که می‌تواند این چرخه را بشکند، ناتوان‌اند. آنچه آنها از دست داده‌اند، نقش «مبعوث‌شدگیِ مردم در آینه عقلانیت و شریعت» است؛ همان الگویی که امام شهید انقلاب و رهبری عزیز ما ترسیم کرده‌اند؛ قدرتی که نه از جنسِ فروپاشی، بلکه از جنسِ بازگشت به حقیقت و عقلانیتِ برآمده از ایمان است. براندازی با مهندسیِ ارزش‌ها شکست می‌خورد، اگر «بعثتِ آگاهانه» در قلب جامعه جاری باشد. مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh
بازیگران کلیدی شکل‌دهنده شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) در ایران؛ شناسایی نهادها و آسیب‌شناسی فرایند داده‌محوری
شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) توسط سازمان ملل منتشر می‌شود و یکی از معتبرترین معیارهای بین‌المللی برای سنجش استفاده از فناوری اطلاعات در ارائه خدمات عمومی است. طبق برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، دستیابی به رتبه ۷۵ جهانی در این شاخص تا پایان برنامه، هدفی کمّی و الزام‌آور تعیین شده است. هدف گزارش: گزارش حاضر درصدد است با شناسایی بازیگران کلیدی، ساختار و نحوه محاسبه EGDI را بازخوانی و نهادهای مؤثر در جمع‌آوری و ارسال داده‌ها را معرفی کند.
یافته‌های اصلی:
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (سازمان فناوری اطلاعات، شورای اجرایی فناوری اطلاعات و سازمان‌های تابعه) و نماینده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو، حلقه‌های اصلی فرایند هماهنگی و ارسال داده‌ها هستند.
چالش‌های کلیدی:
فقدان نقشه نهادی منسجم میان بازیگران دخیل؛نبود مرجع راهبری واحد و مورد اجماع (حاکمیت داده‌ای متمرکز)؛غیاب دیپلماسی بین‌المللیِ فعال در حوزه شاخص‌های جهانی؛ابهام در صلاحیت حقوقی و قانونی نهادهای متولی هر زیرشاخص.
پیشنهادهای سیاستی:تدوین و تصویب «سند نگاشت نهادی جامع» با الزام‌آوری قانونی؛تشکیل «کمیته ملی EGDI» به‌عنوان مرجع راهبری واحد و تعیین «سازمان فناوری اطلاعات» به‌عنوان نقطه تماس ملی؛فعال‌سازی نقش هماهنگ‌کننده وزارت امور خارجه برای مدیریت دیپلماسی بین‌المللی مرتبط با شاخص‌ها؛استانداردسازی فرایند و تدوین دستورالعمل‌های عملیاتی، ایجاد تقویم داده‌ای ملی و بهره‌گیری از ظرفیت ارزیابی‌های دوره‌ای موجود سازمان فناوری اطلاعات.
برای دریافت و مطالعه گزارش مرکز پژوهش‌ها اینجا کلیک کنید.
مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh
شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) توسط سازمان ملل منتشر می‌شود و یکی از معتبرترین معیارهای بین‌المللی برای سنجش استفاده از فناوری اطلاعات در ارائه خدمات عمومی است. طبق برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، دستیابی به رتبه ۷۵ جهانی در این شاخص تا پایان برنامه، هدفی کمّی و الزام‌آور تعیین شده است.
هدف گزارش: گزارش حاضر درصدد است با شناسایی بازیگران کلیدی، ساختار و نحوه محاسبه EGDI را بازخوانی و نهادهای مؤثر در جمع‌آوری و ارسال داده‌ها را معرفی کند.یافته‌های اصلی:وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (سازمان فناوری اطلاعات، شورای اجرایی فناوری اطلاعات و سازمان‌های تابعه) و نماینده جمهوری اسلامی ایران در یونسکو، حلقه‌های اصلی فرایند هماهنگی و ارسال داده‌ها هستند.
چالش‌های کلیدی:فقدان نقشه نهادی منسجم میان بازیگران دخیل؛نبود مرجع راهبری واحد و مورد اجماع (حاکمیت داده‌ای متمرکز)؛غیاب دیپلماسی بین‌المللیِ فعال در حوزه شاخص‌های جهانی؛ابهام در صلاحیت حقوقی و قانونی نهادهای متولی هر زیرشاخص.
پیشنهادهای سیاستی:تدوین و تصویب «سند نگاشت نهادی جامع» با الزام‌آوری قانونی؛تشکیل «کمیته ملی EGDI» به‌عنوان مرجع راهبری واحد و تعیین «سازمان فناوری اطلاعات» به‌عنوان نقطه تماس ملی؛فعال‌سازی نقش هماهنگ‌کننده وزارت امور خارجه برای مدیریت دیپلماسی بین‌المللی مرتبط با شاخص‌ها؛استانداردسازی فرایند و تدوین دستورالعمل‌های عملیاتی، ایجاد تقویم داده‌ای ملی و بهره‌گیری از ظرفیت ارزیابی‌های دوره‌ای موجود سازمان فناوری اطلاعات.برای دریافت و مطالعه گزارش مرکز پژوهش‌ها اینجا کلیک کنید.
مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh
تفسیر قرآن نباید «دنیایی» باشد؛ درس‌هایی از روش‌شناسی علامه در راهبرد صلح و جنگدوران دانشجویی، به لطف ژرف‌نگری اساتید و طراحان برنامه درسی، تفسیر قرآن را با مبانی و روش علامه طباطبایی (رضوان‌الله‌علیه) می‌خواندیم؛ تجربه‌ای که نگاه انسان به متن وحی را برای همیشه دگرگون می‌کند.
تفاسیر متعددی داریم؛ از متقدمینی چون مجمع‌البیان تا متأخرین فاخری مانند المیزان، تسنیم، نمونه و نور؛ از تفاسیر عرفانی و کلامی تا تفاسیر علمی. هر کدام دنیایی از معارف‌اند، اما نکته کلیدی اینجاست: تفسیر قرآن نباید «دنیایی» و اسیر چارچوب‌های عرفیِ منفعت‌محور شود؛ دین برای هدایت و اصلاح دنیای ما آمده، نه اینکه مقهور و در قیدِ سیطره محاسبات تک‌ساحتی دنیا بماند.
یک نمونه عینی در سیاستگذاری راهبردی: منطق صلح در قرآناگر کسی با نگاه گزینشی و دنیوی سراغ قرآن برود، در دو آیه دچار سردرگمی یا تفسیر به رأی می‌شود:۱. از یک‌سو می‌فرماید:﴿وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ… وَإِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ﴾ (انفال: ۶۱-۶۲)اگر دشمن به صلح تمایل نشان داد، تو نیز به صلح بگرا و بر خدا توکل کن… و اگر قصد فریب تو را داشتند، خدا برای تو کافی است.
۲. و از سوی دیگر با لحنی صریح نهی می‌کند:﴿فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ﴾ (محمد: ۳۵)سست نشوید و (از روی ضعف) به صلح دعوت نکنید در حالی که شما برترید و خدا با شماست و هرگز از پاداش اعمالتان نمی‌کاهد.
حل تعارض در مکتب علامه (تفسیر قرآن به قرآن):در نگاه علامه طباطبایی، این دو آیه ناسخ و منسوخ یا متناقض نیستند، بلکه «*دو موقعیت سیاستی و هویتی متفاوت*» را صورت‌بندی می‌کنند:
صلح از موضع اقتدار و انعطاف تاکتیکی (انفال ۶۱) که همان نرمش قهرمانانه توصیف شده است؛ صلح زمانی پذیرفته می‌شود که طرف مقابل صادقانه یا از سر انفعال پیشنهاد می‌دهد و جامعه اسلامی نیز بر مدار «توکل و تکیه بر نصرت الهی» تصمیم می‌گیرد؛ حتی اگر احتمال خدعه باشد، مؤمن به جای وادادگی، با هوشمندی و اتکا به نصرت الهی پیش می‌رود.نهی از صلح‌طلبی ناشی از وادادگی و ضعف نفس (محمد ۳۵) که همان دیپلماسی التماسی توصیف می‌شود؛ آن صلحی که قرآن از آن نهی می‌کند، «پیش‌دستی در تسلیم» از سر سستی، ترس، احساس فرودستی و ناامیدی از نصرت خداست.
سنجه امروز:سیاستگذاری دفاعی و دیپلماتیک در منظومه اسلامی، نه «جنگ‌طلبی کور» است و نه «صلح‌خواهی سازش‌کارانه».شاخص قرآنی ساده اما بنیادین است: آیا این مذاکره و صلح، برآمده از «عزت، اقتدار و توکل» است، یا محصول «سستی اراده (وَهْن)، احساس فرودستی و خستگی از هزینه دادن»؟مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh
روایتی از یک رویداد ملی: حکمرانی و تنظیم‌گری فضای مجازی پس از دو سال وقفهامروز پس از بیش از دو سال تأخیر، همایش ملی تنظیم‌گری با تغییر جزئی در عنوان! به «حکمرانی و تنظیم‌گری فضای مجازی» در سالن پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.
این رویداد، فراتر از مباحث تئوریک، حامل درس‌آموخته‌های مهمی در حوزه سیاستگذاری و برگزاری رویدادهای ملی بود.
واقعیت میدان: اگر قرار است همایشی در مقیاس ملی شکل بگیرد، باید دغدغه‌مند و ذی‌نفعِ اصلی در بطن و هدایت کار حضور داشته باشد. این همایش مدتی شبیه به «طفل صغیر و ابن‌سبیل» شده بود؛ پروژه‌ای که قرار بود در سال ۱۴۰۳ با حضور شخص شهید جمهور آقای رئیسی برگزار شود، اما با شهادت ایشان بارها به تعویق افتاد؛ چراکه کمتر نهادی مسئولیت واقعی و تمام‌قد آن را به دوش می‌کشید. زحمت بسیار کشیده شد. نزدیک به 30 نشست تخصصی در این حوزه کار کوچکی نیست. اما وقتی متولیان امر تنظیم‌گری مانند مهمان در جلسه شرکت کنند و خبری از وزارت ارتباطات و نظام صنفی رایانه‌ای و سایر بازیگران کلیدی این حوزه نباشد، این همایش فقط در حد درج در رزومه افراد مثمر ثمر خواهد بود. در کل دستمریزاد به دکتر بابایی مجرد که آخر توانست همایش را برگزار کند.
و اما جلسهجلسه ۵ سخنران کلیدی داشت که مرور مواضعشان، نمایی روشن از وضعیت چندصدایی در این حوزه به دست می‌دهد: حجت‌الاسلام خسروپناه: بر «نظریه حکمرانی حِکمی» تأکید کرد؛ اینکه حکمرانی فضای مجازی باید تلاقی و تجلی سه رکن «سیاست، عقلانیت و فضیلت» باشد. بعد هم چندین اصل حاکم بر حکمرانی حکمی تبیین شد. رویکرد فلسفی-عقلانی در حکمرانی آیت‌الله رشاد (میزبان): بحثی بدیع در تطبیق برخی قواعد فقهی (مانند قاعده مهاجرت و نفی سبیل) با منطق پلتفرم‌ها مطرح ساختند. نکته درخشان ایشان اما درباره «شرط عدالت» بود: نقص قانون اساسی ما این است که عدالت را فقط برای ولی‌فقیه شرط دانسته، در حالی که مدیر و نماینده مجلس نیز باید عادل باشند و تعمد در تخلف از قانون جمهوری اسلامی، مصداق خروج از عدالت است. این رویکرد فقهی-اصولی در حکمرانی است. حجت‌الاسلام عاملی: با قرائت احکام دور اول و دوم شورای عالی فضای مجازی، خواستار گزارش‌دهی دبیران سابق و لاحق شورا شدند؛ هرچند خود ایشان به عنوان عضو حقیقی شورا، در خط مقدم پاسخگویی درباره خروجی‌ها قرار داشتند و جا داشت از موضع پاسخگویی سخن بگویند. رویکرد حکمرانی فرافکنانه! (تعجب نکنید؛ این رویکرد در کشور غلبه دارد) دکتر فیروزآبادی: جان کلامشان این بود که پلتفرم‌های غربی/آمریکایی تثبیت شده‌اند و ما باید با اتخاذ «حکمرانی تاب‌آور»، نوعی هم‌نوایی و ارکستراسیون (Orchestration) ملی برای هضم و تحمل آنها ایجاد کنیم (نگاه همزیستی و پذیرش واقعیت میدانی). حکمرانی واقع‌گرایانه دکتر آقامیری: در نقطه مقابل، تأکید کردند تنظیم‌گری صرفاً بر انسان نیست، بلکه بر الگوریتم است؛ بنابراین اگر نمی‌خواهیم دچار «دولت توخالی» (Hollow State) شویم، راهی جز پلتفرم‌داری ملی نداریم؛ زیرا تنظیم‌گری بدون مالکیت زیرساخت توهم است و هر ابزاری، آبستن سیاست‌های خالق خویش است. حکمرانی ایده‌آل گرایانه سنجه اول:ابزار بی‌طرف نیست و هر پلتفرم، تجسمِ اراده حکمران خویش است. اما تا زمانی که نتوانیم میان « حکمرانی تاب‌آوری در زمین پلتفرم‌های دیگران » و « کشورداری الگوریتمی از طریق پلتفرم‌داری ملی » به یک اجماع راهبردی برسیم، تنظیم‌گری فضای مجازی در ایران در حد نگارش بیانیه‌های متناقض و همایش‌های کم‌اثر باقی خواهد ماند. سنجه دوم:تا بازیگران کلیدی عرصه خط‌مشی در هر موضوع یا مساله‌ای، تولی‌گری نکنند؛ مهم‌ترین مسائل کشور نیز می‌تواند کم‌برخوردارترین توجهات را به خود جلب کند! اگر متولی یک حوزه، قوانین، موضوعات، جریانات، رویدادها، افراد و افکار مرتبط با آن حوزه را جدی نگیرد، در عدالتش باید شک کرد. مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh۴
ارزشیابی؛ از «ارزشیابی» تا سندروم پرسشنامه‌زدگی در عصر هوش مصنوعیدر نظام حکمرانی ما سال‌هاست که پژوهش و ارزشیابی، ردیف بودجه اختصاصی دارند؛ از مراکز پژوهشی قوا تا بازوهای مشورتی دستگاه‌ها. اما پرسش تلخ و بنیادین این است: چرا انباشت این حجم از گزارش‌ها، پرسشنامه‌ها و نمودارها، به تصمیمات کارآمدتر و خردمندانه‌تر ختم نمی‌شود؟
پاسخ در یک خطای معرفتی بزرگ نهفته است: ما «ارزشیابی» را با «تولید داده» اشتباه گرفته‌ایم.
۱. ارزشیابی، پژوهش دیسیپلین‌محور نیست!
پژوهش آکادمیک در پی کشف حقیقت و افزودن آجری به بنای دانش است؛ از یک «سوال علمی» شروع می‌شود و به یک مقاله ختم می‌شود. اما ارزشیابی (Evaluation) از «اضطرار و مسئله سیاستی» آغاز می‌شود. ارزشیابی در پی ممیزی نظریات در آزمایشگاه دانشگاه نیست؛ بلکه متولی طراحی «سازوکار تغییر» و «فهم منافع ذی‌نفعان» برای گره‌گشایی از امر عمومی است. ارزشیابی، خدمت به «تصمیم» است، نه صرفاً تولید دانش محض.۲. بازگشت به ریشه: ارزشیابی یعنی «ارزش-یابی» (Value)
بُن‌مایه واژه Evaluation، مفهوم Value است. ارزشیابی پرسشنامه، داشبورد و نمودار نیست؛ بلکه «سنجش نظام‌مند میزان خوبیِ مورد انتظار در یک مداخله سیاستی» است. وقتی بنیاد ارزش‌شناختی یک خط‌مشی روشن نباشد، پیچیده‌ترین روش‌های آماری تنها لباسی شیک بر تن تصمیماتی بی‌هدف خواهند بود.۳. چالش عصر هوش مصنوعی: روش هست، بینش کجاست؟
امروز هوش مصنوعی می‌تواند ظرف چند ثانیه برای هر برنامه‌ای صدها شاخص، پرسشنامه و ماتریس تولید کند. اما AI هرگز نمی‌تواند به شما بگوید این چارچوب بر اساس چه تعریفی از «عدالت»، چه تلقی‌ای از «خیر عمومی» و کدام موازنه قدرت میان ذی‌نفعان مساله بنا شده است چرا که AI بازیگرشناس و ارزش‌گذار معتبری برای سیاستگذاری نیست. در عصر انفجار ابزارها، بحران ما فقدان ابزار و روش نیست؛ قحطیِ بینش است. اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند رجوع به مبانی و ریشه‌های نظریه ارزشیابی هستیم تا بفهمیم پشت هر روش، چه فلسفه‌ای ایستاده است.
سنجه امروز:تا وقتی که «ارزشیابی» در نهادهای ما، صرفاً به معنایِ پر کردنِ جداولِ بی‌روح و گزارش‌هایِ آماری باشد، حکمرانیِ ما به «بوروکراسیِ داده‌ساز» مبتلا خواهد ماند. هنرِ سیاست‌پژوهِ امروز، صرفا تولیدِ شاخص نیست بلکه «داوریِ خردمندانه» بر سرِ کیفیتِ مداخلاتِ حاکمیتی است.
بزودی درباره «بنیادهای این داوری» و نحوه کاربستِ پژوهش در سیاستگذاری، گفتگوهای عمیق‌تری خواهیم داشت.#سیاست_پژوهی #ارزشیابی #حکمرانی #نظریه_ارزشیابی #آکادمی_ارزشیابی
مهرداد حیدریhttps://ble.ir/sanjehh۱
منطق عملیات حکمرانی؛ از بنیادهای معرفتی تا جامعه توحیدیشرحی بر پیام امام شهید انقلاب به مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیهالسلامدر ادبیات سیاستگذاری و حکمرانی رایج، بخش بزرگی از چالش‌ها به دوگانه‌ی صلب « تئوری‌زدگی بی‌عمل » یا « عمل‌گرایی فاقد نظریه » فروکاسته می‌شود. اما منطق اصیلِ عملیات در اندیشه‌ی اسلامی قائد شهید و نقشه راه ابلاغ‌شده به تمامی اندیشکده‌ها، هندسه‌ای دقیق، پیوسته و معنادار دارد که ریشه تمام ناکارآمدی‌ها و کامیابی‌ها را تبیین می‌کند:
«حل مسائل کشور اسلامی یک فرمول مشخص دارد:
ایجاد پایه‌های معرفتی مبتنی بر مساله نظام اسلامی و تفکر اسلامی عمل صالح و نیت خالص در اهتمام به حل مساله کشوررسیدن به ذات اقدس الهی و جامعه توحیدیاین فرمول فشرده، سه لایه بنیادین از فرآیند حکمرانی و ارزشیابی را به یکدیگر گره می‌زند:
۱. پایه‌های معرفتی؛ مهندسی بینش و جهت‌گیری
هیچ مسئله‌ای در کشور بدون بازخوانی و تحکیم «پایه‌های معرفتی» حل‌شدنی نیست. پرسش از اینکه «انسان، جامعه، عدالت و پیشرفت چه معنایی دارند؟» فنداسیونِ هر سیاستگذاری است. اگر پایه‌های معرفتی سست یا تقلیدی باشند، بهترین ابزارها و هزینه‌برترین تصمیمات نیز به بیراهه می‌روند. حکمرانیِ خردمندانه، پیش از آنکه تکنیکِ ابزار باشد، حکمتِ بینش است. اصل حاکم بر خردورزی، عدالت و استقلال است.
۲. عمل صالح و نیت خالص؛ تبلور اراده در میدان
🫵معرفتِ بدون عمل، گنجینه‌ای خاک‌خورده است؛ و عملِ فاقد «نیت خالص» (اخلاص در حکمرانی و دوری از منافع شخصی، باندی و سازمانی) به بوروکراسیِ فرمایشی و نمایشی بدل می‌شود. عمل صالح در عرصه حکمرانی یعنی گره‌گشاییِ عادلانه، کارآمد و مبتنی بر شواهد از زندگی مردم. نیت خالص نیز پالایش‌گر انگیزه‌هایی است که سرمایه اجتماعی نظام را حفظ می‌کند.
۳. غایت؛ جامعه توحیدی و تقرب به ذات اقدس الهی
چرا سیاستگذاری می‌کنیم؟ چرا نظام مسئله‌شناسی و ارزشیابی راه می‌اندازیم؟ پاسخ در افق نهاییِ این زنجیره نهفته است: غایتِ کارآمدی و حل مسئله، صرفاً رشد شاخص‌های اقتصادی یا بوروکراتیک نیست؛ بلکه رسیدن به جامعه توحیدی و اقامه‌ی قسط است. حکمرانی، عبادتی در کسوتِ مدیریتِ امر عمومی است.
سنجه امروز:بحران اصلی نهادهای پژوهشی و اندیشکده‌ایِ ما کمبود گزارش و بودجه نیست بلکه گسست میان «پایه‌های معرفتی» و «عملِ میدانی» است. تا وقتی پژوهش‌های ما به ساحل «نیت خالص» و «عمل صالح» پهلو نگیرند، خروجیِ چرخه‌ی سیاستگذاری، چیزی جز تکرار چرخه‌های معیوب نخواهد بود. هنر اندیشکده‌ی تراز، اتصال خردورزی علمی به تعالی جامعه توحیدی است؛ این همان مساله پردازی و اهتمام به حل مسائل کشور است.#شهیدمصباح #آقامصباح #قبیله_مهردادا#حکمرانی #اندیشکده #جامعه_توحیدی #عمل_صالح۸
🪪 عاقبت؛ جزء «فائزونیم» یا «خاسرون»؟به یاد استاد شهید دکتر مصباح الهدی
درآمدی بر تبارشناسی قرآنیِ زیانکاران، همیشه با یک زنگ خطر بزرگ همراه است. قرآن کریم در ۳۴ آیه به مشتقاتِ واژه‌ی خسران پرداخته است؛ از این میان، ۱۴ آیه با واژه‌ی «خاسرون»، ۱۸ آیه با «خاسرین» و ۲ آیه با «اخسرون» ختم شده‌اند. نکته تأمل‌برانگیز اینجاست که خسران در آیات الهی، صرفاً یک امر اخروی نیست ؛ برخی آیات مستقیماً «خسر الدنیا و الآخرة» را به تصویر می‌کشند. اما عمیق‌ترین رنج در این تبارشناسی، شناختِ چهره‌ی واقعیِ زیانکاران است.
مسئله اینجاست که زیانکار حقیقی، لزوماً کسی در تاریکی جهل مانده نیست؛ بلکه ویژگی بارز این طایفه آن است که برایشان با «بینات»، مرز میان «رشد» و «غی» کاملاً روشن شده است ، اما با این همه، در مواجهه با حقایق «دبه درمی‌آورند و گربه می‌رقصانند!»
شاید تلخ‌ترین حقیقت قرآنی این باشد که اتفاقاً کسانی که در جبهه‌ی ایمان و معرفت قرار دارند، بیشتر در معرض خطر این خسارت سهمگین‌اند. چرا؟ چون لوازم معرفتی کار (از علم‌الیقین گرفته تا عین‌الیقین و حتی حق‌الیقین) برایشان فراهم است. اما زمانی که منافع، هواهای نفسانی یا هزینه‌های ایستادگی در پای حق نمایان می‌شود، با تمسک به برخی «لاطائلات» و برهان‌تراشی‌های ظاهری، تلاش می‌کنند تا یقینِ درونی خود را پشتِ حجاب‌های ساختگی پنهان کنند. اینان، زیانکارانِ واقعی‌اند.
مسیر زیانکاری، سقوطی یک‌شبه نیست؛ انسان به‌دست خود و آجر به آجر، موانع و حجاب‌ها را بر سر راه بصیرت خویش می‌تراشد. آرام‌آرام، کار به جایی می‌رسد که به ایمان پیشینِ خود پشت می‌کند—و شگفت‌انگیز اینکه این پشت کردن را با استدلال و چیدن برهان توجیه می‌کند!
اما فاجعه‌بارتر از این گروه، طایفه‌ی «اخسرون» هستند ؛ کسانی که نه تنها حقیقتِ روشن را برای خود در پس پرده‌ی توجیه پنهان کرده‌اند، بلکه با سوءاستفاده از جایگاه و بیان خود، دیگران را نیز از مسیر حق بازداشته و به سمت ضلالت رهنمون شده‌اند. وضعیت این گروه از همه سیاه تر و زیانشان جبران‌ناپذیر است.
در نقطه‌ی مقابلِ این تابلوی هشدار، قرآن در ۴ آیه، ویژگیِ کسانی را که به مقام «فوز» و رستگاری رسیده‌اند، با دقتی مثال‌زدنی ترسیم می‌کند: ایمانی که با «هجرت و جهاد» گره خورده است «صبر استراتژیک» در برابر فشارها و اذیت‌های جبهه کفر «پرهیزگاری تمام‌عیار» در حریم دین خدا، و «انتظار سازنده و پویا» برای فردای قیامت؛
همانی که قطب‌نمای حرکت انسان را در روزمرگی‌های دنیا تنظیم می‌کند.
سنجه امروز:
بزرگ‌ترین آزمون برای اهالی فکر و اندیشه این است که بدانیم عاقبت کارمان به کجا گره خواهد خورد. وقتی «بینات» برایمان روشن است، آیا علم و استدلالمان را سپر دفاع از حق می‌کنیم، یا آن را به ابزاری برای توجیه مصلحت‌اندیشی‌ها و گریز از هزینه‌های حق‌طلبی بدل می‌سازیم؟ خسران، از همین کوچه‌های فرعی توجیه آغاز می‌شود.
#شهید_مصباح_الهدی#پای_درس_استاد#قرآن_و_حکمرانی#فائزون #خاسرون #معرفت_و_عمل
درآمدی بر تبارشناسی قرآنیِ زیانکاران، همیشه با یک زنگ خطر بزرگ همراه است. قرآن کریم در ۳۴ آیه به مشتقاتِ واژه‌ی خسران پرداخته است؛ از این میان، ۱۴ آیه با واژه‌ی «خاسرون»، ۱۸ آیه با «خاسرین» و ۲ آیه با «اخسرون» ختم شده‌اند. نکته تأمل‌برانگیز اینجاست که خسران در آیات الهی، صرفاً یک امر اخروی نیست ؛ برخی آیات مستقیماً «خسر الدنیا و الآخرة» را به تصویر می‌کشند. اما عمیق‌ترین رنج در این تبارشناسی، شناختِ چهره‌ی واقعیِ زیانکاران است.
مسئله اینجاست که زیانکار حقیقی، لزوماً کسی در تاریکی جهل مانده نیست؛ بلکه ویژگی بارز این طایفه آن است که برایشان با «بینات»، مرز میان «رشد» و «غی» کاملاً روشن شده است ، اما با این همه، در مواجهه با حقایق «دبه درمی‌آورند و گربه می‌رقصانند!»
شاید تلخ‌ترین حقیقت قرآنی این باشد که اتفاقاً کسانی که در جبهه‌ی ایمان و معرفت قرار دارند، بیشتر در معرض خطر این خسارت سهمگین‌اند. چرا؟ چون لوازم معرفتی کار (از علم‌الیقین گرفته تا عین‌الیقین و حتی حق‌الیقین) برایشان فراهم است. اما زمانی که منافع، هواهای نفسانی یا هزینه‌های ایستادگی در پای حق نمایان می‌شود، با تمسک به برخی «لاطائلات» و برهان‌تراشی‌های ظاهری، تلاش می‌کنند تا یقینِ درونی خود را پشتِ حجاب‌های ساختگی پنهان کنند. اینان، زیانکارانِ واقعی‌اند.
مسیر زیانکاری، سقوطی یک‌شبه نیست؛ انسان به‌دست خود و آجر به آجر، موانع و حجاب‌ها را بر سر راه بصیرت خویش می‌تراشد. آرام‌آرام، کار به جایی می‌رسد که به ایمان پیشینِ خود پشت می‌کند—و شگفت‌انگیز اینکه این پشت کردن را با استدلال و چیدن برهان توجیه می‌کند!
اما فاجعه‌بارتر از این گروه، طایفه‌ی «اخسرون» هستند ؛ کسانی که نه تنها حقیقتِ روشن را برای خود در پس پرده‌ی توجیه پنهان کرده‌اند، بلکه با سوءاستفاده از جایگاه و بیان خود، دیگران را نیز از مسیر حق بازداشته و به سمت ضلالت رهنمون شده‌اند. وضعیت این گروه از همه سیاه تر و زیانشان جبران‌ناپذیر است.
در نقطه‌ی مقابلِ این تابلوی هشدار، قرآن در ۴ آیه، ویژگیِ کسانی را که به مقام «فوز» و رستگاری رسیده‌اند، با دقتی مثال‌زدنی ترسیم می‌کند:
ایمانی که با «هجرت و جهاد» گره خورده است «صبر استراتژیک» در برابر فشارها و اذیت‌های جبهه کفر «پرهیزگاری تمام‌عیار» در حریم دین خدا، و «انتظار سازنده و پویا» برای فردای قیامت؛همانی که قطب‌نمای حرکت انسان را در روزمرگی‌های دنیا تنظیم می‌کند.
سنجه امروز:بزرگ‌ترین آزمون برای اهالی فکر و اندیشه این است که بدانیم عاقبت کارمان به کجا گره خواهد خورد. وقتی «بینات» برایمان روشن است، آیا علم و استدلالمان را سپر دفاع از حق می‌کنیم، یا آن را به ابزاری برای توجیه مصلحت‌اندیشی‌ها و گریز از هزینه‌های حق‌طلبی بدل می‌سازیم؟ خسران، از همین کوچه‌های فرعی توجیه آغاز می‌شود.
#شهید_مصباح_الهدی#پای_درس_استاد#قرآن_و_حکمرانی#فائزون #خاسرون #معرفت_و_عمل
۳۲