بله | کانال پژوهشکده مطالعات تمدنی شهید صدر(ره)

۳ اردیبهشت

پیمان حسینی در افق انسان معاصر؛ بازخوانی «إنی سلمٌ لِمَن سالمکم و حربٌ لِمَن حاربکم» در اندیشه‌ی امام خامنه‌ای شهید

محمد صادق تقی زاده طبری

جمله‌ی قدسیِ «إنی سلمٌ لِمَن سالمکم و حربٌ لِمَن حاربکم» در زیارت عاشورا اعلام یک موضع وجودی، یک هندسه‌ی جامع برای اندیشه، هویت و کنش انسان مؤمن در همه‌ی زمان‌هاست. این تعبیر، مرز میان بودن در جبهه‌ی حق و سقوط در ورطه‌ی باطل را ترسیم می‌کند و نسبت انسان را با حقیقت ولایت رقم می‌زند. در خوانش ژرف و معاصرِ امام خامنه‌ای شهید، این فراز از زیارت، از قیدِ فهم‌های صرفاً تاریخی رها می‌شود و به صورت یک نظریه‌ی کلانِ زیست ولایی در جهان پیچیده‌ی امروز بازتعریف می‌گردد.

وقتی زائر در پیشگاه سیدالشهداء علیه‌السلام می‌گوید: «یا أبا عبدالله، إنی سلمٌ لِمَن سالمکم و حربٌ لِمَن حاربکم إلی یوم القیامة»، در حقیقت نسبت خود را با جبهه‌ی ولایت تا انتهای تاریخ معین می‌کند. «سلم» آرام‌گرفتن در ساحَتِ حق، پیوستنِ آگاهانه به جبهه‌ی هدایت، و هم‌سویی معرفتی، عاطفی و عملی با امامِ حق است. در تفسیر امام خامنه‌ای شهید، «إنی سلمٌ لِمَن سالمکم» یعنی من در تمام ساحت‌های زندگی‌ام، با هر که در جبهه‌ی شماست و در مدار ولایت شما می‌چرخد، هم‌دل و همراه و هم‌جهت هستم؛ بر پایه‌ی شناخت، بصیرت و تشخیص حق از باطل. سلم در این بیان، یعنی تسلیم‌شدنِ عقل و دل و اراده در برابر جبهه‌ای که امام آن را نمایندگی می‌کند. این تسلیم، نه تعطیلِ فکر که عینِ تعقّل در پرتو نور ولایت است.

در مقابل، «حربٌ لِمَن حاربکم» نیز در دستگاه فکری امام خامنه‌ای شهید، به هیچ وجه منحصر در میدان نبرد سخت و اسلحه نیست. این حرب، در هر دوره‌ای صورتی متناسب با ابزارها و مناسبات همان عصر می‌یابد؛در روزگاری، به شکل شمشیر و نیزه نمود پیدا می‌کند؛ در روزگاری دیگر، در میدان شعر و خطابه و نقل حدیث؛ و در دوران ما در قالب رسانه، اینترنت، فناوری‌های نو، هوش مصنوعی و قدرت‌های نرم. اما با تغییر ابزار، حقیقتِ حرب تغییر نمی‌کند؛ حقیقت همان ایستادگی و مقاومتِ هوشمندانه در برابر جبهه‌ای است که با ولایت و حقیقت حسینی در ستیز است. از این روست که امام شهید تصریح می‌کنند «حرب لمن حاربکم همیشه به معنای تفنگ به دست گرفتن نیست، به معنای درست اندیشیدن، درست سخن گفتن، درست شناسایی کردن و دقیق به هدف زدن است»؛ یعنی میدانِ اصلی این حرب، پیش از هر چیز، میدانِ فکر و شناخت و تحلیل است.

انسان مؤمنِ حسینی باید بیاموزد که چگونه بیندیشد، چگونه سخن بگوید، چگونه دوست و دشمن را بشناسد و چگونه در فضای پرغوغای اطلاعات و تبلیغات، تیرِ استدلال و موضع خود را به‌درستی به سوی هدف بزند.بر این اساس، در اندیشه‌ی امام شهید، «سلم» و «حرب» دو حالت مقطعی و صرفاً شعاری نیستند، بلکه دو «وضعیت مستمرِ وجودی» برای انسان مؤمن‌اند که تمامی عمر او را دربرمی‌گیرند.این جنگِ حق و باطل، در دورانِ دانشجویی صورت خاصی دارد؛ در دورانِ مسئولیت و مدیریت صورتی دیگر؛ در شرایط عادی زندگی اجتماعی یک صورت، و در عرصه‌های علمی، رسانه‌ای و تمدنی صورت‌هایی دیگر. اما در همه‌ی این احوال، حقیقت ماجرا یکی است؛ انسان یا در وضعیت «سلم با جبهه‌ی ولایت» است و یا در وضعیت «حرب با جبهه‌ی محاربانِ ولایت». از این منظر، دانشگاه، رسانه، فضای مجازی، عرصه‌ی سیاست، اقتصاد و فرهنگ، همگی ادامه‌ی میدان کربلا و صحنه‌های تازه‌ی تحقق همان پیمان‌اند.

ویژگی برجسته‌ی تحلیل امام شهید آن است که این گزاره‌ی زیارت عاشورا را از حصر در معنای صرفاً نظامی بیرون می‌آورد و آن را به سطح یک فلسفه‌ی حیات ارتقا می‌دهد. هنگامی که ایشان می‌فرمایند اگر این‌گونه درست فکر کنیم، درست بشناسیم و درست همّت کنیم، «زندگی معنا و هدف پیدا می‌کند»، در واقع سلم و حرب را به منزله‌ی معیار معنا و بی‌معنایی زندگی معرفی می‌کنند. زندگی‌ای که در آن انسان نسبت خود را با جبهه‌ی حسین علیه‌السلام معلوم نکرده باشد، هرچند لبریز از امکانات مادی، مدرک، مقام و شهرت باشد، از منظر این مکتب، تهی از غایت حقیقی است.

بنابراین، «إنی سلمٌ لِمَن سالمکم و حربٌ لِمَن حاربکم» تبیین‌کننده‌ی نسبت انسان با غایت وجودی خویش است؛ غایتی که امام شهید آن را «بندگی و رسیدن به خدا» معرفی می‌کنند و تأکید دارند که پول و مقام و قدرت و موقعیت‌های اجتماعی حقیرتر از آن‌اند که هدف نهایی زندگی انسان قرار بگیرند. هدف حقیقی، بندگی خداست و راه اصیلِ رسیدن به این بندگی، حرکت در خط سلم و حرب حسینی است؛ در جبهه‌ی ولایت بودن و در برابر جبهه‌ی ضد ولایت ایستادن.

کارگروه مبانی دین شناختی جنگ و مقاومت
┅═✧❁

❁✧═┅ 🟥 پژوهشکده مطالعات تمدنی شهیدصدر(ره)