ش
جانشینی، آقا مجتبی و سنت جامعه شیعیسرانجام اولین پیام امام سوم انقلاب برای مردم صادر شد. فارغ از تحلیل محتوای پیام، فرصت مناسبی است تا بحثی تاریخی و معرفتی پیرامون سنت جامعه شیعی در موردم مسأله جانشینی امام و نحوه مواجهه این جامعه با زعامت شیعه در دروان غیبت داشته باشیم.در مورد امام معصوم مسأله جانشینی دو سویه دارد. یکی تعیین جانشین از سوی خداوند و دیگری نحوه آشنایی جامعه با امام تعیین شده از جانب خدا. از نظر شیعه، مقام امامت، با نصب خداوند تعیین می شود. با توجه به این نکته، اولین راه حل برای معرفی شدن امام به جامعه، سخن امام قبلی است. از آن جایی که شیعه امام خود را معصوم می داند، سخن او برای جامعه حجت است و اطاعت از آن واجب. اما نکته مهم تاریخی آن است که در مواردی، به خاطر شرایط تاریخی، امکان معرفی جانشین واقعی از سوی امام معصوم به مردم، وجود نداشته است. یعنی شرایط به گونه ای نبوده است که مانند واقعه غدیر، امام بعدی توسط امام فعلی به مردم معرفی شود. در این گونه موارد، همواره این پرسش برای عموم جامعه شیعی مطرح می شده است که امام بعدی چه کسی است؟سردرگمی جامعه شیعی برای شناخت امام، به خصوص پس از امام حسین (ع)، موجب پدید آمدن انشعابات متعدد در درون این جامعه شده است. پرسش این است که جامعه شیعی در شرایطی که امام بعدی جز برای اندکی از خواص مشخص نبوده است، چگونه وارث امامت را می شناخته است؟ پاسخ را باید در نوع نگاه شیعه به امام جست. از نظر شیعیان، امام معصوم، وارث علم و عمل انبیاء و صورت تجسم یافته تمامی کمالات علمی و عملی است. این نگاه اعتقادی، همواره به مثابه چراغی برای یافتن امام، مسیر را برای جامعه روشن کرده است. عمده شیعیان پس از شهادت یک امام، به مرور به کسی رجوع می کرده اند که درخشش علمی و عملی او بیش از سایرین باشد. از این رو شاید در روزهای ابتدایی رحلت یک امام، برای بخش عمده جامعه، امام بعدی ناشناخته بوده است اما به مرور با ظهور مقام علمی و عملی، جانشین واقعی برای جامعه رخ می نموده است.در دوران غیبت جامعه شیعی به مرور به الگویی کارامد و شگفت انگیز برای شناخت زعمای خود رسیده است. زعیم شیعه، نه همانند پاپ توسط شورای کاردینال ها و از بالا به پایین، بلکه با اشتهار یک فقیه مجتهد و رجوع مردم به او به مرور زمان مشخص می شده است. عنوان «مرجع تقلید» خود گویای چنین سبک انتخابی است. یعنی زعیم با رجوع مردم، در اثر فراگیری شهرت یک عالم مجتهد به علم و تقوا، مشخص می شده است.با ظهور جمهوری اسلامی لازم بود که این فرایند، شکلی اداری و بوروکراتیک به خود بگیرد. مجلس خبرگان رهبری، جایگزین عالمان عادلی شدند که به مرور به عدالت و علم یک مجتهد شهادت می دادند و او را نزد مردم به «مرجع تقلید» بدل می کردند. با این حال، شکل صلب و سخت نظامهای بوروکراتیک، در عین ضرورتی که دارد نمی تواند به تمامی و با حفظ تمامی محاسن، جایگزین روش پویای قبلی گردد. از این رو همواره شبهاتی پیرامون انتخاب ولی فقیه و رهبری بعدی قابل طرح است. از جمله در مورد انتخاب آقا سید مجتبی بیش از هر چیز شبهه «موروثی شدن ولایت فقیه» طرح شده و با فرونشستن آتش جنگ، با شدت بیشتری هم طرح خواهد شد.پاسخ دقیق و نهایی این گونه شبهات و سوالات، نه در وقایع رخ داده در جلسه مجلس خبرگان، بلکه در نوع رهبری فرد منتخب، داده خواهد شد. یعنی همان گونه که جامعه شیعی، به مرور با عنایت به درخشش علمی و عملی، امام خود را می شناخت، جانشین واقعی رهبری، نیز در سخن، مواضع، عملکرد، قوت تدبیر و تقوا، مشخص خواهد شد. کما این که بسیاری بودند که به رهبری آیت الله خامنه ای در ابتدا معترض بودند یا لااقل نسبت به آن در شک و تردید بودند اما به مرور و با ظهور توانایی و تدبیر و تقوای او، حسن انتخاب مجلس خبرگان، عیان گشت. در این مورد نیز، آینده گواهی خواهد داد که چنین انتخابی از روی موازین و سنجه های درست صورت گرفته یا اتفاقات دیگری رخ داده است.اولین پیام آقا سید مجتبی، به روشنی در راستای همان مسیر نورانی انقلاب بود. مستحکم، منطقی، صمیمی و سرشار از معنویت و اعتماد به وعده های الهی و بیش از همه مجاهدانه و مقاومت محور. این پیام برای دوست داران انقلاب مایه روشنی چشم و اولین گواهی بر صحت انتخاب خبرگان ملت بود. امید است که در آینده و با مرور زمان، منطق و علم و تقوای ایشان، گرد و غبار شبهات را بزداید و بر صحت انتخاب مجلس خبرگان گواهی دهد.@shahr_naame
۰:۲۸