سوره مبارکه نساءنکات آیه ۱۶۷ و ۱۶۸و۱۶۹إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا ﴿١٦٧﴾ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقًا ﴿١٦٨﴾
«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا...»کافرانی که کفرشان را در بستر سد کردن راه خدا نشان دادند، ضلالتشان بیشتر است.
مصادیقیهود که جلوی شناخته شدن پیامبر بعدی را بعد از موسی گرفتند، قریش که جلوی شناختن امیرالمؤمنین را بعد از پیامبر گرفتند. شاید اینها یک جریان انحرافی در طول تاریخ هستند که هرروز به یک نام شناخته میشوند؛ یک روز یهود، یک روز بنی امیه!
انواع گناهان
گناهان بخشیده شده: گناهان مومن به جز حق الناسگناهانی که با توبه بخشیده میشود: کفر هم با توبه بخشیده میشود.گناهانی که با توبه هم بخشیده نمیشود: ظلم و سد سبیل! که اگر خدا میخواست کسی را ببخشد اصلا نمیگذاشت به این نقطه برسد.إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًامگر به راه دوزخ که در آن جاودانه اند؛ و این کار بر خدا آسان است.
۱۵:۵۶
سوره مبارکه نساءنکات آیه ۱۷۰يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ فَآمِنُوا خَيْرًا لَكُمْ ۚ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا
🟡خطاب «یا أیها الناس» عمومی است و همه انسانها (اهل کتاب و غیر اهل کتاب) را شامل میشود.· این تعمیم، نشاندهنده جهانی بودن رسالت پیامبر اکرم(ص) است.· تغییر خطاب از «یا أهل الکتاب» به «یا أیها الناس» ممکن است حاوی پیامی برای اهل کتاب باشد که خود را جدا از دیگران نبینند و بدانند این رسول برای همه آمده است.
🟢معنای «قد جاءکم الرسول بالحق من ربکم»:
«الرسول» اشاره به همان پیامبر موعودی است که در کتابهای پیشین بشارت داده شده بود.
«بالحق» دو معنا دارد: الف) همراه با حق و حقیقت (حقانیت در محتوا و معارف). ب) با شواهد و براهین روشن (حقانیت در ادعا). عبارت «من ربکم» تأکید میکند که این رسول از سوی پروردگاری فرستاده شده که پرورشدهنده و مدبر امور انسانهاست.️ فرمان ایمان و نتیجه آن دستور «فَآمِنُوا» یک فرمان الزامی است، نه شرطی. معنایش این است: «پس ایمان بیاورید، چرا که این برای شما خیر است». ایمان آوردن، نتیجه هدایت، دعوت و لطف الهی است. «خَیرًا لَّکُمْ» به معنای «خیر محض» است، نه صرفاً «بهتر» بودن.🟡نتیجه کفر و ارتباط آن با مالکیت الهی:
اگر کفر بورزید، بدانید که همه آسمانها و زمین ملک خداوند است. این جمله به این معنا نیست که کفر به خدا ضرر میزند، بلکه تأکید دارد که مالکیت و سلطه تکوینی خدا بر همه چیز (از جمله خود کافران) پابرجاست و کفرشان آسیبی به خدا نمیزند، بلکه تنها به خودشان آسیب میرساند. این بخش ناظر به «ولایت تکوینی» خداوند است.🟢علم و حکمت الهی:
پایان آیه «وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا» بر علم و حکمت خدا تأکید میکند.خدا بر اساس علم بیپایان خود، میداند چه کسی شایسته هدایت است و بر اساس حکمت، شرایط هدایت یا خذلان (رها کردن) افراد را فراهم میکند.ایمان و کفر، صرفاً انتخاب محض انسان نیست، بلکه در چارچوب نظام حکیمانه الهی و بر پایه استحقاقهایی است که انسان به دست آورده، رقم میخورد (نظریه «أمرٌ بین أمرین»).در روایات اهل بیت(ع)، «رسول» و «حق» در این آیه به پیامبر(ص) و ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) تفسیر شده است.علامه طباطبایی این آیه را از آیات جامع قرآن دانسته که تدبر در آن، معانی لطیف و عمیقی درباره رابطه مالکیت مطلقه خداوند با ایمان و کفر آشکار میکند. اگر کسی ادعای نبوت یا ارتباط با خدا کند و ادعایش باطل باشد، خداوند او را رسوا میکند، زیرا نظام هدایت الهی اجازه نمیدهد مدعیان دروغین، مردم را گمراه کنند.۱۵:۵۶
سوره مبارکه نساءنکات آیه ۱۷۱يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ۚ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ ۖ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ۖ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انْتَهُوا خَيْرًا لَكُمْ ۚ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ ۘ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا
🟢«يَا أَهْلَ الْكِتَابِ»یا عام است به معنی همه اهل کتاب یعنی ادیان یا اعم به معنی انديشهها یا اخص به معنی یهود و نصاری
🟡«وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ»این ریشه غلو است.ای کسانی که دین الهی پیشه کردید! شما اگر میخواهید در دین حرف بزنید، باید از خدا حرف بزنید و اگر نزنید، مبتلا به غلو میشوید. افراط و تفریطشان به یک چیز برمیگردد. توهم همه جا ممنوع است. در دین ممنوعتر.
🟠«وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ »هیچجا نباید غیر حق گفت. علی الله خصوصیت دارد که گفته میشود. در امور دینی نظریه پردازی ممنوع است. باید از حق محض بیاید. نفیا و اثباتا در امور دین با امور ذهنی و توهمات نمیشود حرف زد. حق متعدد نیست. اینگونه حق اثبات میشود. حق واحد و مشخص و محدود است.
انواع غلو:اعتقادی: در مقام و جايگاه اهل بیت، خودشان را شاخص قرار ندهیم و برای آنها از جایگاه امام خلق بودن، الوهیت قائل شویم. (تقدم از قول حق) اخلاقی و امور نفسانی: انسان برای تکامل هم ایمان نیاز دارد هم عمل صالح. آنها ایمان را شرط لازم میدانند، تو شرط کافی کردی؛ این غلو است. سیاسی رفتاری: معتقدند باید صبر کرد، در عصر ائمه آنها را به قیام دعوت میکردند. از سختترین غلوها است🟡تبیین جایگاه واقعی حضرت عیسیاین آیه با سه ویژگی، مقام حضرت عیسی را توضیح میدهد تا جلوی ادعای الوهیت او را بگیرد:
رسولالله: او بنده مطیعی بود که در مسیر عبودیت به مقام رسالت و فرمانآوری از جانب خدا رسید.کلمةالله: او با فرمان تکوینی «کن» و بدون واسطه پدر، در رحم مریم ایجاد شد. روحٌ منه: این به معنای مقام قرب و اراده اوست که با اراده خدا هماهنگ شده است؛ معجزات او (مانند زنده کردن پرندگان) ناشی از فیض روحالقدس بود، نه جنبه خدایی.۱۵:۵۶
سوره مبارکه نساءادامه نکات آیه ۱۷۱🟢 نهی از غلو در دین
آیه با خطاب به اهل کتاب، از غلو (زیادهروی و افراط) در دین نهی میکند. غلو در دین به ویژه خطرناک است زیرا: زمینه آن در امور هویتساز (مانند دین، ملیت) بیشتر است. میتواند به تحریف دین بینجامد و حقایق را مخدوش کند (مانند بالا بردن مقام مخلوق و پایین آوردن مقام خالق).غلو ریشه در گفتن باطل دارد. بنابراین آیه تأکید میکند: «و درباره خدا جز حق نگویید».🟡تبیین حقیقت حضرت عیسی(ع) و ردّ تثلیث
آیه برای تصحیح باور نادرست مسیحیان درباره عیسی(ع)، با عبارت «إِنَّمَا» (فقط و فقط) آغاز میکند و پنج عنوان برای ایشان ذکر میکند: ۱. مسیح (عنوان). ۲. عیسی پسر مریم (تأکید بر نسب مادری و نداشتن پدر بشری). ۳. رسول الله (فرستادهی خدا، نه خدا یا پسر خدا). ۴. کلمهی او (که به مریم القا شد). ۵. روحی از سوی او.هدف از این توصیفات، نشان دادن مرتبهی محدود و مخلوق بودن عیسی(ع) و ردّ هر گونه نسبت الوهیت یا فرزندی برای خداست.🟠 معنای «کلمه» و «روح»
در بحث تفسیری، درباره معنای «کلمته» (کلمهی او) نظراتی مطرح شد: میتواند اشاره به کلمهی تکوینی «کُن» باشد که باعث ایجاد عیسی(ع) در رحم مریم(س) شد. نشاندهندهی این است که وجود عیسی(ع) محض ارجاع به اراده و فعل الهی است.درباره «روحٌ منه» (روحی از سوی او) نیز بحث شد: این روح به معنای روح مقدسی است که خداوند به برخی بندگان برگزیده خود (مانند انبیا) میدمد. در روایات آمده که این روح، مخلوقی ویژه از جانب خداست که برای تأیید و تقویت پیامبران و مؤمنان در قلوبشان قرار داده میشود. این روح، جزء ذات خدا نیست، بلکه مخلوق و برگزیدهی اوست. مقام عیسی(ع)از دیدگاه قرآن، عیسی(ع): پیامبری اولوالعزم و دارای رسالت بزرگ است. مخلوقی بدون پدر است (مانند آدم) که تولدش معجزهآسا و نشانهی قدرت الهی است. دارای مقام نبوت و رسالت است، نه الوهیت. وجودش ناشی از کلمه (اراده) و روح (تأیید) خاص الهی است که او را برای هدایت بشر تجهیز کرده است.آیه پس از تبیین، دستور میدهد: «به خدا و پیامبرانش ایمان بیاورید» و از گفتن «سهگانه» (تثلیث) دست بردارید. تأکید میکند که این ترک غلو و اقرار به توحید، خیر واقعی برای اهل کتاب است.۱۲:۱۰
سوره مبارکه نساءادامه نکات آیات ۱۷۱ و آیه ۱۷۲لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ ۚ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا(۱۷۲)
🟡۱. نهی از دو انحراف اساسی:
غلو در دین (لَا تَغْلُواْ فِي دِينِكُمْ):
غلو (زیادهروی و افراط) ریشه در «میل» و زیادهخواهی انسان دارد. غلو در دین بهویژه خطرناک و ممنوع است، زیرا دین قرار است اصلاحکننده باشد و اگر خودش منحرف شود، بدترین انحرافات را ایجاد میکند. قول غیر حق درباره خدا (وَلَا تَقُولُواْ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ): در نظام فکری و گفتاری، فقط باید حق گفت.درباره خدا که شاخص حقیقت است، گفتن غیرحق از همه مهمتر و خطرناکتر است.🟡۲. تبیین حقیقت حضرت عیسی(ع) با پنج عنوان (إِنَّمَا الْمَسِيحُ...):
آیه با قید حصر «إِنَّمَا» (فقط و فقط) برای رد غلو، پنج وصف برای عیسی(ع) ذکر میکند:
۱. مسیح (عنوان).۲. عیسی پسر مریم (عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ):تأکید بر نسب مادری و نداشتن پدر بشری. نه زنا بوده، نه ازدواج پنهانی. خلقت او معجزهآسا و بیپدر (مشابه حضرت آدم) است.
۳. رسول الله (رَسُولُ اللَّهِ): فرستادهی خدا است، نه خود خدا. مقام او مقام رسالت است.۴. کلمهی او (وَكَلِمَتُهُ):کلمه در اینجا به معنای کلمهی تکوینی «کُن» است. خلقت عیسی(ع) یک خلقت بیواسطه، آنی و خارج از نظام علّی-معلولی عادی (از جنس «امر» الهی) بوده، مانند گفتن «باش» که فوراً محقق میشود.
«أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ»: این کلمه (فرمان آفرینش) به مریم القا شد، نه اینکه رابطهای از جنس ازدواج یا حلول وجود داشته باشد.
۵. روحی از سوی او (وَرُوحٌ مِنْهُ): بحث مفصلی درباره معنای «روح» مطرح شد:میتواند اشاره به روح القدس (همان که در آیه «وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ» آمده) باشد؛ یعنی نیروی تأیید و حمایت ویژهی الهی که به پیامبران داده میشود و کارهای خارقالعاده عیسی(ع) از این طریق بوده است. میتواند اشاره به روح حیات باشد که مستقیماً از جانب خدا به عیسی(ع) داده شد (چون سایر انسانها روح را از طریق پدر و مادر دریافت میکنند).
در هر صورت، این روح مخلوق و از جانب خداست، نه جزئی از ذات خدا.
🟡۳. دستور نهایی و نهی از تثلیث:
فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ: پس به خدا و همه رسولانش (نه فقط عیسی) ایمان بیاورید. وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انْتَهُوا خَيْرًا لَكُمْ: هرگز نگویید «سهگانه» (تثلیث). از این سخن بازایستید که برای خودتان خیر است. این بازایستادن هم از خودِ گفتار تثلیث است، هم از ریشههای آن که قول غیرحق درباره خدا و غلو در دین بود.تأکید شد که در قرآن هنگام نصیحت، خود کلمهی باطل («ثَلَاثَةٌ») تکرار نمیشود تا نشر فحشا نباشد، بلکه تنها نهی میشود. اما در جای دیگر (مثلاً آیه ۷۳ سوره مائده) که برای اثبات جرم و مجازات است، سخن باطل («إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ») نقل شده است.🟡۴. تأکید بر توحید محض و تنزیه خداوند:
إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ: خدا فقط و فقط معبود یگانه است. وحدت خدا ذاتی است: ذات خدا به گونهای است که اصلاً قابل تعدد نیست. مانند فرمانروایی که وجود دو فرمانروای مستقل برای یک سیستم محال است (لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا).سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ: خدا منزّه است از اینکه فرزندی داشته باشد.داشتن فرزند مستلزم سنخیت، زوجیت و شباهت است و اینها همه از محدودیتهای مخلوقات است. خداوند صرف الوجود، بیهمتا و نامحدود است.لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ: همه آنچه در آسمانها و زمین است، ملک اوست. عیسی(ع) نیز مملوک و بندهی او است.وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا: همین خدا برای گواهی و تضمین این گفته کافی است. یا به این معنا که خدا خود وکیل و گواه بر درستی این سخن (توحید) است. یا به این معنا که همین معنای «الله» (حی قیوم و فرمانروای مطلق) گواهی میدهد که او واحد است و همه مملوک او هستند.۱۲:۱۱
سوره مبارکه نساء ادامه نکات آیه ۱۷۲لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ ۚ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا (۱۷۲)
🟢در این آیه توصیف میکند رسولان الهی را، [هشدار میدهد] شما با خدایی کردن اینها حواستان هست چه کردید؟ برفرض که خدا تعدد بود و کسی میتوانست خدا باشد که نمیشود؛ اصلا عیسی و مسیح و هیچیک از ملائکه مقرب هوس الوهیت ندارند، از عبودیت بیشتر لذت میبرند.
🟢لَنْ يَسْتَنْكِفَ: شجرهای که آدم خورد همین استقلالطلبی بود میخواست خودش باشد! حرص یا خلود یا هرچه را بگویند خروج از عبودیت است! لذا نگفت آدم، گفت مسیح که مقامش اینقدر بالاست و ملائکه مقرب، نه همه ملائکه؛ هیچکدام استنکاف از عبودیت ندارند. اصلا شئون عبودیت را ترک نکردهاند. اینکه میگویند ارادهای جز اراده خدا ندارند یعنی آنجایی که تفویض بشود جز اراده خدا را دنبال نمیکنند.
آیه میگوید اینها اصلا مسیح را نشناختهاند، و ادعایی که درباره مسیح دارند نه با ادعا، نه با رفتار نه با روح و ملکوت مسیح سازگار است، او عبودیت را دنبال میکرد. 🟢لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ ۚ: مسیح به هویت مسیحیتاش هویتش ابا ندارد.
۱. داستان زندگی مسیح از عبودیت خالی نبوده، مسیح از عبادت خدا ابایی نداشته: عبادت نداشتند. داستان عبادتها پس چکار میکنید؟ ۲. شخصیتا حضرت عیسی متواضع بوده و دست از عبودیت برنمیداشته، بندگان خدا از عبودیت خدا استنکاف ندارند که بخواهند دست از عبودیت بردارند. شما باید الوهیت دارید متهم میکنید به ترک عبودیت ۳. صحبت ذات اوست، هیچکدام از آنها الوهیتساز نیست اینها هیچکدام منافات و تضادی با بندگی ندارد. دلایل شما برای الوهیت هیچکدام کافی نیست.🟢وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ: ملک هرچقدر هم مقرب باشد از عبودیت تهی نمیشود بلکه عبودیتش بیشتر هم میشود. حتی ویژگیهای آنها هم منافاتی با عبودیت ندارد.
وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ: استنکاف از عبودیت کبر است، به عیسی دارید مذهبا و دینا تکبر میکنید. 🟢وَيَسْتَكْبِرْ: چون استکبار ندارند، انهایی که میخواهند از زیر عبودیت خارج شوند به نوعی انانیت دارند. بدترین نوع کبر است. هدف و تکامل جن و انس به عبادت است. اگر کسی از این مسیر خارج شد عملا رشد ندارد. (عالم به غیب هستند اما عامل به غیب نیستند، علم غیب دارند اما براساس علم غیب عمل نمیکنند. لذا ملائکه بااینکه اشراف غیبی دارند اما اراده غیر الهی نمیکنند. چون عبودیت را دوست دارند، چون تکبر ندارند! )در علوم فطری جهل و نسیان معنا ندارد.فرض اینکه انسانی جاهلا ترک عبادت بکند نداریم. انسانها در اصل عبودیت معذور نیستند. عبودیت وجود فطری ماست. استکبار معلول جهل مرکب است.
🟢فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا: هرکس استنکاف کرد را یکجا جمع میکنیم، حرفی از عقوبت اینجا نمیزند. ۱. خود حشر بزرگترین شاهد عبودیت است. اطاعت به امر الهی، اسرافیل بوق را بزن که همه بیایند. ۲. استینافی که به آنها دادیم برای این است خودشان را نشان بدهند.افرادی که عبادت خالص دارند حشر ندارند چون حشر برای حساب و کتاب است.
۱۲:۱۱
سوره مبارکه نساءادامه نکات آیه ۱۷۲🟠 «لَّن يَسْتَنكِفَ ٱلْمَسِيحُ... وَلَا ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ٱلْمُقَرَّبُونَ»: مسیح و فرشتگان مقرب هرگز ابا و امتناعی از اینکه بنده خدا باشند، ندارند.
این جمله پاسخی قاطع به کسانی است که ویژگیهای عیسی(ع) (مثل: تولد بیپدر، زنده کردن مردگان، برخورداری از روحالقدس) را دلیلی بر الوهیت او میدانستند. آیه تأکید میکند که هیچیک از این ویژگیها با عبودیت منافات ندارد و ذات او را از بندگی خارج نمیکند. فرشتگان مقرب نیز با همه قرب و ویژگیهای خاصشان (نداشتن پدر و مادر، ارادههای عالی) ذرهای از عبودیت دست برنمیدارند و آن را دوست دارند.چرایی این تأکید: غلوکنندگان نه تنها افعال عیسی(ع) (عبادتهای بسیارش) و نه تنها اخلاق و منش او (تواضع شدیدش) را نادیده گرفتند، بلکه حتی ذات و هویت او (که شامل همه آن ویژگیهای خاص میشود) را نیز با عبودیت ناسازگار پنداشتند. آیه میگوید: شما اشتباه میکنید؛ تمام آنچه را شما دلیل خدا بودن میدانید، با عبودیت کامل سازگار است.🟠 «وَمَن يَسْتَنكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِۦ وَيَسْتَكْبِرْ»: اما هر کس که از عبادت خدا استنکاف ورزد (ابا کند و روی بگرداند) و تکبر ورزد... رابطه «استنکاف» و «استکبار» نظریه قوی: این دو در حقیقت بیانگر یک حقیقت هستند. استنکاف (امتناع قلبی از عبودیت) خود همان استکبار (تکبر) است. ترک عبادت، نشانه تکبر است. در اینجا «جهل» به عنوان علت استنکاف قابل قبول نیست، زیرا عبودیت و احساس نیاز به معبود، یک امر فطری است. انسان حتی اگر نام خدا را نداند، در عمق وجودش نیاز به کمککنندهای را درک میکند. بنابراین، ترک عبادت ناشی از تکبر (جهل مرکب) است، نه ناآگاهی ساده.🟠«فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعࣰا»: خداوند همه آنان را به سوی خود محشور خواهد کرد. خود حشر، بزرگترین نشانه عبودیت است: احضار همگان در صحنه قیامت به فرمان خدا، خود اثبات میکند که همه بنده و تحت امر اویند. حشر، شکستن گردن تکبر مستکبران است: آنان که در دنیا با تکبر از عبودیت سر باز زدند، در آن صحنه همگی گردآوری شده و عجز و بندگی خود را آشکارا خواهند دید. نکته ظریف: از آیه میتوان دریافت که حشرِ با تأکید و توقف (برای حساب و بازخواست) ویژه کسانی است که دچار استنکاف و تکبر بودند. اما بندگان خالص که هیچ تکبری نداشتند، عبوری سریع و بیوقفۀ به سوی پاداش خواهند داشت.🟠۳. جمعبندی
آیه با قاطعیت اعلام میکند که برترین مخلوقات الهی (مسیح و ملائکه مقرب) عبودیت را عین کمال و شرافت خود میدانند و از آن لذت میبرند. غلو در حق آنان، در حقیقت توهین به مقام عبودیت و اتهام ترک بندگی به آنان است. در مقابل، هرگونه سرپیچی از عبودیت، ریشه در تکبر دارد و سرانجامش محشور شدن در صحنهای است که خود، بزرگترین نمایشگر بندگی عمومی و شکست تکبر انسان است.
۱۲:۱۱
سوره مبارکه نساءنکات آیه ۱۷۳«فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ۖ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا(۱۷۳)
۱. زمینه آیه:این آیه ادامه پاسخ به غلو مسیحیان درباره عیسی(ع) است. در آیه قبل (۱۷۲) گفته شد که مسیح و ملائکهی مقرب هرگز از عبودیت خداوند استنکاف (ابا و سرپیچی) نمیکنند. این آیه سرنوشت دو گروه در قیامت را شرح میدهد.
۲. سرنوشت گروه اول: مؤمنان صالح («الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ»)این گروه که ایمان و عمل صالح را با هم دارند، دو نوع پاداش دریافت میکنند:
الف) وفای به اجر («فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ»): خداوند حق کامل و تمام آنها را بدون کموکاست میپردازد. این پرداخت مبتنی بر عدل الهی و دقیقاً مطابق با مقدار و کیفیت ایمان و عملشان است. ب) افزایش از فضل («وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ»): افزون بر حق کامل، خداوند از فضل و رحمت بیکران خود به آنان عطا میکند. این بخش، دیگر محدود به میزان عمل نیست، بلکه بر اساس نیاز، میل و اهلِیت فرد و رحمت واسعه الهی است. این همان "زیادت" و "مزید" است که فراتر از حسابوکتاب است.۳. سرنوشت گروه دوم: مستکبران («الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا»)این گروه که استنکاف (امتناع قلبی) و استکبار (تکبر عملی) ورزیدند، کیفر میبینند.
معنای «استنکاف» و «استکبار» احتمالات مختلفی وجود دارد: 1. ممکن است «استنکاف» به معنای ترک ایمان (کفر باطنی) و «استکبار» به معنای ترک عمل صالح (فساد عملی) باشد. 2. ممکن است هر دو به یک معنا (تکرار برای تأکید) یا بیان مراتبی از یک حقیقت باشند؛ مانند اینکه «استنکاف» کفر پنهان و «استکبار» اظهار و بروز همان کفر باشد. نظریه قویتر : به نظر میرسد هر دو اصطلاح ناظر به یک حقیقت واحد یعنی کفر هستند. اینان کسانی هستند که اصولاً عبودیت خدا را نپذیرفتند (استنکاف) و در مقابل او تکبر ورزیدند (استکبار). بنابراین، این آیه مستقیماً در مقام تقابل ایمان و کفر است.· کیفر این گروه: عذابی دردناک («فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا»). بییاوری مطلق («وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا»): آنها هیچ ولی و یاوری جز خدا نخواهند یافت. این جمله چند معنا دارد: ️1. ابطال شرک: رد عقیده کسانی که برای خدا شریک (مانند مسیح) قائل بودند و گمان میکردند آن شریک در قیامت شفاعت یا نجات میدهد. ️ 2. محرومیت از شفاعت: شرط بهرهمندی از شفاعت اولیای الهی، داشتن حداقل ایمان است. کسانی که اساساً کافرند، از دایره شفاعت خارجاند. ️3. تنهایی کامل: آنها با طرد کردن ولایت الهی، خود را از هرگونه پشتیبانی (چه الهی و چه غیرالهی) محروم کردهاند.۴. نکات کلیدی آیه سرنوشت دو قطب متضاد را بیان میکند: برترین گروه (دارای ایمان و عمل کامل) و بدترین گروه (کافران مستکبر). پاداش الهی دو مرحله دارد: یک مرحله مبتنی بر عدل و حق (وفای به اجر) و مرحله فراتر مبتنی بر فضل و رحمت (زیادت از فضل). شرط نجات، ایمان است: محور تفکیک، ایمان است. آنان که ایمان ندارند (مستکبران)، به عذاب دردناک دچار میشوند و از هر گونه حمایت (ولو شفاعت) محروم میمانند. پیام اصلی برای اهل کتاب: این آیات در پاسخ به غلو مسیحیان، تأکید میکند که در قیامت، همه چیز در ید قدرت خدای واحد است و هیچ کس —حتی مسیح— خارج از دایره عبودیت و فرمان او نیست. نجات تنها از طریق ایمان و عمل صالح و در پرتو فضل الهی ممکن است.۱۲:۱۲
بازارسال شده از
برنامه سخنرانیهای حجت الاسلام و المسلمین علوی در ایام ماه مبارک رمضان: تفسیر قرآن کریم | هرروز ساعت ۱۶:۱۵ خ شهید نامجو، چهارراه عظیم پور، خ سلمان فارسی، مسجد مهدی قائم (عج) معادشناسی | هرشب ساعت ۲۲ خیابان شهید مدنی جنوبی ، مسجد جامع صفا️ عزیزان به تغییر ایجاد شده در ساعت جلسه سخنرانی معادشناسی دقت بفرمایند.بله | ایتا | روبیکا | تلگرام | اینستاگرام | سایت
۱۱:۴۰