۱۲:۳۰
«اگه این روزها بیدلیل خستهای، تمرکز نداری، حوصله آدمها رو نداری، تو افسرده نیستی… فرسودهای.»این روزها خیلیها این جمله رو تکرار میکنن:«نمیدونم چمه و باید چی کار کنم، انرژی هیچ کاری رو ندارم.» انگار درونشون خالی شده، حوصله آدمها رو ندارن، تمرکز سخته و تصمیم گرفتن سختتر. زود عصبی میشن، زود خسته میشن، زود کم میارن. اسم این حالت اغلب افسردگی نیست. چون چیزی که خیلیها این روزها دارن تجربهاش میکنن؛ فرسودگی روانیه!
حالا این فرسودگی روانی یعنی چی؟فرسودگی وقتی اتفاق میافته که ذهن و سیستم عصبی، مدت طولانی در معرض فشار، نگرانی، ابهام و تنش باشن اما فرصت کافی برای استراحت واقعی، احساس امنیت و تخلیه هیجانی نداشته باشن. بدن و مغز ما برای «استرسهای کوتاه» ساخته شدن، نه برای ماهها نگرانی مداوم. وقتیکه فشار تموم نمیشه،سیستم عصبی وارد حالت «بقا» میشه.در این حالت مغز تصمیم میگیره برای زنده موندن، بعضی چیزها رو خاموش کنه:
️احساسات عمیق
️انگیزه
️تمرکز
️شوقپس تو تنبل نیستی، خودتو سرزنش نکن، فقط مغزت داره سعی میکنه اینجوری ازت محافظت کنه!
شاید براتون سواله که چرا الان خیلیها اینطورین؟جوابش اینه: چون ذهن انسان برای ابهام طولانیمدت طراحی نشده.وقتی آینده نامعلومه، اخبار زیاده، فشارهای زندگی بالاست و مغز هیچ نقطه امنی پیدا نمیکنه، همیشه در حالت آمادهباش میمونه و آمادهباشِ دائمی مساوی است با فرسودگی!
حالا این فرسودگی روانی یعنی چی؟فرسودگی وقتی اتفاق میافته که ذهن و سیستم عصبی، مدت طولانی در معرض فشار، نگرانی، ابهام و تنش باشن اما فرصت کافی برای استراحت واقعی، احساس امنیت و تخلیه هیجانی نداشته باشن. بدن و مغز ما برای «استرسهای کوتاه» ساخته شدن، نه برای ماهها نگرانی مداوم. وقتیکه فشار تموم نمیشه،سیستم عصبی وارد حالت «بقا» میشه.در این حالت مغز تصمیم میگیره برای زنده موندن، بعضی چیزها رو خاموش کنه:
شاید براتون سواله که چرا الان خیلیها اینطورین؟جوابش اینه: چون ذهن انسان برای ابهام طولانیمدت طراحی نشده.وقتی آینده نامعلومه، اخبار زیاده، فشارهای زندگی بالاست و مغز هیچ نقطه امنی پیدا نمیکنه، همیشه در حالت آمادهباش میمونه و آمادهباشِ دائمی مساوی است با فرسودگی!
۸:۳۲
تو این شرایط چی بهمون کمک میکنه؟
قرار نیست که فقط «مثبت فکر کنیم» و بعدش همهچیز حل بشه.سیستم عصبی و خسته ما، به کارهای کوچک اما پیوسته جواب میده پس این کارها رو انجام بده:
ورودی خبر رو محدود کن (مثلاً فقط دو نوبت در روز)
مکالمههای منفی طولانی رو کم کن
پیادهروی بدون گوشی، حتی ۱۵ دقیقه
خواب قبل از ساعت ۱۲ شب
تماس یا دیدار با یک آدم امن
هر روز یک لذت کوچک (چای مورد علاقه، موسیقی، دوش گرم…)اینها سادهان، اما برای مغز پیام مهمی دارن:«خطر دائمی نیست، میتونی از حالت بقا خارج بشی.»
یادت باشه!اگه این روزها زود خسته میشی، زود از کوره در میری، حوصله کسی رو نداری…تو آدم بدی نشدی! بیاحساس هم نشدی. ضعیف هم نیستی.فقط سیستم عصبیات خستهاست.
و خستگی، نیاز به سرزنش نداره…
نیاز به مراقبت داره!
قرار نیست که فقط «مثبت فکر کنیم» و بعدش همهچیز حل بشه.سیستم عصبی و خسته ما، به کارهای کوچک اما پیوسته جواب میده پس این کارها رو انجام بده:
یادت باشه!اگه این روزها زود خسته میشی، زود از کوره در میری، حوصله کسی رو نداری…تو آدم بدی نشدی! بیاحساس هم نشدی. ضعیف هم نیستی.فقط سیستم عصبیات خستهاست.
و خستگی، نیاز به سرزنش نداره…
نیاز به مراقبت داره!
۸:۳۲
۸:۳۳
کودکان اخبار رو تحلیل نمیکنن،
ولی حالوهوای خونه رو دقیق میفهمن!نگرانیهای مالی، بحثهای بزرگسالان، اضطراب پنهان والدین و حتی سکوتهای سنگین، برای کودک شما تبدیل به یک پیام میشود:«دنیا امن نیست.»
فرق کودک با بزرگسال اینه که اون نمیتونه درباره اضطرابش حرف بزنه.پس بدن و رفتارش بهجاش حرف میزنه.
استرس در کودک شبیه استرس در بزرگسال نیست. اضطراب کودک اغلب این شکلی دیده میشود:_لجبازی بیشتر_زود گریه کردن_چسبندگی به والدین_ترسهای جدید (تنهایی، تاریکی، مدرسه)_شبادراری یا بدخوابی_پرخاشگری ناگهانی_بیحوصلگی یا افت تمرکز در درس
اینها «بدرفتاری» نیست. بلکه سیستم عصبی کودک داره به ما میگه:
«من احساس امنیت نمیکنم.»
و بزرگترین اشتباه والدین در این شرایط که البته اونها هم تحت فشارن و این قابل درکه، اینه که از جملههای نادرست برای آروم کردن کودکشون استفاده میکنن. جملههایی مثل:«چیزی نشده»«الکی حساس نباش»«گریه نکن، قوی باش»این جملهها برای کودک ترجمه میشه به:«احساس من درست نیست.»و وقتی احساسی دیده نشه، شدیدتر میشه!آیا کودک به چیزی بیشتر از توضیح نیاز داره؟ بله، به تنظیم عصبی از طریق رابطه.
یعنی چی؟ یعنی کودک وقتی آروم میشه که بدن و صدای والد آروم باشه. سیستم عصبی بچهها از والدین «کپی» میکنه.
نه با حرف، بلکه با حضور!
ولی حالوهوای خونه رو دقیق میفهمن!نگرانیهای مالی، بحثهای بزرگسالان، اضطراب پنهان والدین و حتی سکوتهای سنگین، برای کودک شما تبدیل به یک پیام میشود:«دنیا امن نیست.»
فرق کودک با بزرگسال اینه که اون نمیتونه درباره اضطرابش حرف بزنه.پس بدن و رفتارش بهجاش حرف میزنه.
استرس در کودک شبیه استرس در بزرگسال نیست. اضطراب کودک اغلب این شکلی دیده میشود:_لجبازی بیشتر_زود گریه کردن_چسبندگی به والدین_ترسهای جدید (تنهایی، تاریکی، مدرسه)_شبادراری یا بدخوابی_پرخاشگری ناگهانی_بیحوصلگی یا افت تمرکز در درس
اینها «بدرفتاری» نیست. بلکه سیستم عصبی کودک داره به ما میگه:
«من احساس امنیت نمیکنم.»
و بزرگترین اشتباه والدین در این شرایط که البته اونها هم تحت فشارن و این قابل درکه، اینه که از جملههای نادرست برای آروم کردن کودکشون استفاده میکنن. جملههایی مثل:«چیزی نشده»«الکی حساس نباش»«گریه نکن، قوی باش»این جملهها برای کودک ترجمه میشه به:«احساس من درست نیست.»و وقتی احساسی دیده نشه، شدیدتر میشه!آیا کودک به چیزی بیشتر از توضیح نیاز داره؟ بله، به تنظیم عصبی از طریق رابطه.
یعنی چی؟ یعنی کودک وقتی آروم میشه که بدن و صدای والد آروم باشه. سیستم عصبی بچهها از والدین «کپی» میکنه.
نه با حرف، بلکه با حضور!
۱۰:۲۴
چه کارهایی واقعاً به کودک کمک میکنه:
تماس بدنی بیشتر (بغل، نوازش، نشستن کنار هم)
روتینهای ثابت (زمان خواب، غذا، بازی)
کم کردن بحثهای تنشزا جلوی کودک
وقت دونفره کوتاه ولی کامل (۱۰ دقیقه توجه بدون گوشی)
نامگذاری احساس:«فکر کنم امروز یه کم نگران بودی، درسته؟»وقتی احساس کودک نام داره، ترسش نصف میشه!یادمون باشه!کودک به والد کامل نیاز نداره، بلکه به والد تنظیمشونده نیاز داره.یعنی وقتی خودت بههم ریختی،برگردی، آرام شوی و دوباره وصل شوی.این «برگشتن» به کودک یاد میده کهاضطراب پایان داره.در این روزهای پرتنش، خانه میتونه برای کودک یه «جزیره امن» باشه.
۱۰:۲۴
۱۰:۲۵
۱۰:۲۶
وقتی که نوجوان ساکت میشه...
در شرایط اجتماعی پرتنش، کودکها اضطرابشان را با گریه و چسبندگی نشون میدن، اما نوجوانها اغلب برعکس عمل میکنن. یعنی: ساکتتر، عصبیتر، گوشهگیرتر و بیحوصلهتر میشن و والد فکر میکنه نوجوانش:«لجباز شده»، «قدر نمیدونه» و «فقط گوشی میخواد.»در حالی که خیلی وقتها واقعیت اینه که
سیستم عصبی نوجوان تحت فشاره!
چرا این شرایط برای نوجوان سختتره؟چون نوجوان در مرحلهای از رشده که:به آینده فکر میکنه، هویت در حال شکلگیری است، نیاز به امید، چشمانداز و استقلال داره.وقتی فضا مبهم و پرتنش میشه،بزرگترین ضربه به نوجوان میخوره چون حس میکنه روی آینده کنترلی نداره. نوجوان مثل بزرگسال ابزار کلامی کامل برای بیان این ترسش نداره، پس اضطرابش تبدیل میشه به:_بیحوصلگی_خشم_بیانگیزگی_خواب زیاد یا کم_پناه بردن افراطی به موبایل یا بازی_فاصله گرفتن از خانواده
در شرایط اجتماعی پرتنش، کودکها اضطرابشان را با گریه و چسبندگی نشون میدن، اما نوجوانها اغلب برعکس عمل میکنن. یعنی: ساکتتر، عصبیتر، گوشهگیرتر و بیحوصلهتر میشن و والد فکر میکنه نوجوانش:«لجباز شده»، «قدر نمیدونه» و «فقط گوشی میخواد.»در حالی که خیلی وقتها واقعیت اینه که
سیستم عصبی نوجوان تحت فشاره!
چرا این شرایط برای نوجوان سختتره؟چون نوجوان در مرحلهای از رشده که:به آینده فکر میکنه، هویت در حال شکلگیری است، نیاز به امید، چشمانداز و استقلال داره.وقتی فضا مبهم و پرتنش میشه،بزرگترین ضربه به نوجوان میخوره چون حس میکنه روی آینده کنترلی نداره. نوجوان مثل بزرگسال ابزار کلامی کامل برای بیان این ترسش نداره، پس اضطرابش تبدیل میشه به:_بیحوصلگی_خشم_بیانگیزگی_خواب زیاد یا کم_پناه بردن افراطی به موبایل یا بازی_فاصله گرفتن از خانواده
۹:۳۸
نوجوانها الان به چی بیشتر نیاز دارن؟نه نصیحتنه تحلیل سیاسینه مقایسهاونها به سه چیز نیاز دارن:۱. احساس شنیده شدننه برای جواب دادن، فقط برای فهمیدن.بهجای نصیحت بهش بگیم:«این روزا انگار کلافهتری… دوست داری حرف بزنی یا فقط بشینم کنارت؟»
۲. حس کنترل کوچکوقتی دنیای بزرگ بیرون غیرقابل کنترله، انتخابهای کوچک مهم میشن. مثل:_انتخاب زمان درس_چیدمان اتاق_برنامه آخر هفتهاینها حس «من هنوز اثر دارم» به نوجوان میده.
۳. اتصال بدون فشارنوجوان تحت استرس، از گفتوگوی جدی فرار میکنه، اما از حضور بیفشار فرار نمی کنه. میتونین این کارها رو انجام بدین:_دیدن فیلم کنار هم_چای خوردن بدون بازجویی-رانندگی کوتاه دونفره حواسمون باشه که رابطه در فعالیتهای کنار هم، دوباره وصل میشه.والدین عزیز!نوجوان شما نیاز نداره که همهچیز رو درست کنین.او نیاز داره تا بدونه:«هرچقدر دنیا نامنظم باشه، رابطه ما امنه.»این جمله شاید ساده باشد،اما برای مغز یه نوجوان معادل یک ستون محکم در طوفانه!
۲. حس کنترل کوچکوقتی دنیای بزرگ بیرون غیرقابل کنترله، انتخابهای کوچک مهم میشن. مثل:_انتخاب زمان درس_چیدمان اتاق_برنامه آخر هفتهاینها حس «من هنوز اثر دارم» به نوجوان میده.
۳. اتصال بدون فشارنوجوان تحت استرس، از گفتوگوی جدی فرار میکنه، اما از حضور بیفشار فرار نمی کنه. میتونین این کارها رو انجام بدین:_دیدن فیلم کنار هم_چای خوردن بدون بازجویی-رانندگی کوتاه دونفره حواسمون باشه که رابطه در فعالیتهای کنار هم، دوباره وصل میشه.والدین عزیز!نوجوان شما نیاز نداره که همهچیز رو درست کنین.او نیاز داره تا بدونه:«هرچقدر دنیا نامنظم باشه، رابطه ما امنه.»این جمله شاید ساده باشد،اما برای مغز یه نوجوان معادل یک ستون محکم در طوفانه!
۹:۳۹
۹:۳۹
وقتی اضطراب توی خونه پخش میشه، کودک اون رو نفس میکشه!اضطراب همیشه با فریاد و گریه نمیاد.گاهی در سکوتهای سنگین، در آههای بیصدا، در چککردن مداوم گوشی،در بحثهای نیمهکاره والدین زندگی میکنه.بزرگسال ممکن است فکر کند:«چیزی به بچه نگفتم، پس متوجه نمیشه.»اما کودک، فضای عاطفی خانه رو میخونهنه کلمات رو. و وقتی فضای خانه مضطرب است، سیستم عصبی کودک هم وارد حالت آمادهباش میشه.اضطراب منتشر خانوادگی یعنی چه؟یعنی نگرانی فقط در ذهن یک نفر نیست،در فضای رابطهها جریان داره.همه کمی زودتر از کوره در میروند،حوصلهها کمتره، خندهها کوتاهتر،تحملها پایینتر.در چنین فضایی، کودک یک پیام عمیق میگیرد:«اینجا امن نیست، حتی اگر دلیلش رو نفهمم.»تأثیرش روی کودککودک نمیگه: «من دچار اضطراب ثانویه شدهام.» اما اینطوری نشونش میده:
لجبازی بیشتر
چسبیدن به والد
️ترسهای جدید
️بیقراری بدنی
️بدخوابی
️شکایتهای جسمی بدون علت پزشکی (دلدرد، سردرد)
️زود رنجیدن یا گریه ناگهانیرفتار کودک، زبان سیستم عصبی اوست.
۱۰:۵۲
تأثیر اضطراب روی نوجواننوجوان اضطراب خونه رو بیشتر درونی میکنه:
سکوت و کنارهگیری
️بیحوصلگی شدید
️عصبانیت ناگهانی
️خواب زیاد یا بیخوابی
️پناه بردن به گوشی
️ناامیدی از آیندهاو ممکن است بگوید «چیزی نیست»،اما بدنش در تنش است.چرا این اتفاق میافتد؟سیستم عصبی کودکان و نوجوانان هنوز در حال رشد است.برای تنظیم خود، از والدین «کمک عصبی» میگیره.اگر والد در حالت نگرانی دائمی باشه،بدن کودک هم همان ریتم رو میگیره.این انتقال، بیکلام و ناخودآگاه است.مثل کوک شدن دو ساز کنار هم.اشتباه رایج والدینتمرکز کامل روی اصلاح رفتار کودک،بدون توجه به حالوهوای عاطفی خانه.گاهی مسئله اصلی کودک نیست؛فضای مضطرب خانواده است.چه چیزی بیشترین کمک را میکند؟نه توضیح زیاد،نه پنهانکاری افراطی.بلکه تنظیم والد = تنظیم کودکچند اقدام ساده ولی اثرگذار:
کاهش بحثهای تنشزا جلوی فرزند
مدیریت مصرف اخبار
روتینهای ثابت روزانه
تماس بدنی بیشتر با کودک
گفتن جملههای اطمینانبخش:«ممکنه اوضاع بیرون سخت باشه، ولی ما کنار همیم.»
۱۰:۵۳
۱۰:۵۴
جملههایی که ناخواسته اضطراب کودک رو بیشتر میکنه!وقتی فضا پرتنش است، والدین هم نگراناند.اما بعضی جملهها که با نیت مراقبت گفته میشه، برای سیستم عصبی کودک پیام خطر میفرسته.کودک منطق جمله را نمیگیرد،حس پنهان در آن را میگیرد.
«مواظب باش اتفاقی نیفته»پیام پنهان: «دنیا جای خطرناکیه.»وقتی این جمله زیاد تکرار میشود،ذهن کودک شروع میکند به جستجوی خطر در همهجا.
بهتر:«اگر کمکی خواستی من نزدیکم.»
«الان وقت این کارها نیست»(وقتی کودک بازی یا شوخی میکند)پیام پنهان: «شادی امن نیست.»کودک یاد میگیرد حتی لحظات عادی هم باید نگران باشد.
بهتر:«الان ۱۰ دقیقه بازی کن، بعدش کمکم کن.»
«چیزی نیست، نگران نباش»در حالی که تن صدا پر از استرس است.کودک تناقض را میفهمد و بیشتر مضطرب میشود:«پس یه چیزی هست که نمیگن.»
بهتر:«یکم اوضاع سخته، ولی ما حواسمون هست و کنار همیم.»
«چرا اینقدر حساسی؟»پیام پنهان: «احساس تو اشتباهه.»وقتی احساس رد شود، شدت میگیرد.
بهتر:«انگار یه چیزی اذیتت کرده، میخوای بگی چی شده؟»
«اگه گوش نکنی، اتفاق بدی میفته»استفاده از ترس برای کنترل رفتار،سیستم عصبی کودک را در حالت هشدار دائمی میگذارد.
بهتر:«این کار خطرناکه، بیا یه راه امنتر پیدا کنیم.»
«ببین بقیه چقدر آرومن»مقایسه، اضطراب را با احساس ناکافی بودن ترکیب میکند.
بهتر:«هر کسی یه جور واکنش نشون میده، تو هم الان مضطربی.»چرا این جملهها اثر دارن؟چون مغز کودک هنوز توان تحلیل منطقی کامل نداره، اما نسبت به تن صدا، حالت چهره و فضای عاطفی بسیار حساس است.او از لحن، نتیجه میگیرد:«خطر هست یا نیست؟»جملههای امنکننده برای این روزها«هر احساسی داری میتونی بهم بگی.»«ما کنار همیم.»«من حواسم به امن بودن خونه هست.»«الان ناراحتی، ولی این حس میاد و میره.»«من کنارت هستم.»این جملهها برای کودک فقط حرف نیست،پیام آرامکننده برای سیستم عصبی اوست.یادمون باشه!کودک به اطلاعات کامل نیاز نداره!به حس امنیت رابطه نیاز داره.و امنیت، از کلمات درست و حضور آرومه که ساخته میشه.
۹:۵۸
۹:۵۹