۳) الف. فضیل بن یسار روایت کرده است که امام باقر ع ذیل آیه «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ» (نحل/۴۳؛انبیاء/۷) فرمودند:آنان ائمه از عترت رسول الله ص هستند و سپس این آیه را تلاوت کردند: «وَ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا» (طلاق/۱۰-۱۱)شواهد التنزيل لقواعد التفضيل، ج1، ص437أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ الْفَرْغَانِيُّ قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُفَضَّلِ الشَّيْبَانِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَلَّامٍ الْأَسَدِيُّ بِالْمَرَاغَةِ، قَالَ: حَدَّثَنَا السَّرِيُّ بْنُ خُزَيْمَةَ الرَّازِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ [يَعْقُوبَ بْنِ] أَبِي نُوَيْرَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ، [عَنِ] السُّدِّيِّ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ:عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ»قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ مِنْ عِتْرَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص، وَ تَلَا: «أَنْزَلَ الله إِلَيْكُمْ [= وَ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ] ذِكْراً رَسُولًا».
ب. از جابر بن بزید جعفی و محمد بن مسلم هم از امام باقر ع روایت شده که فرمودند:ما اهل ذکر هستیم و خداوند در آیه «ذِکْراً رَسُولًا» (طلاق/۱۰-۱۱) رسولش را ذکر نامیده است.تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة، ص259جَابِرُ بْنُ يَزِيدَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: نَحْنُ أَهْلُ الذِّكْرِ وَ قَدْ سَمَّى اللَّهُ رَسُولَهُ ذِكْراً فِي قَوْلِهِ «ذِكْراً رَسُولًا». @yekaye
۸:۲۷
۴) کلبیّ روایت کرده است که امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: «حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) چند نام در قرآن دارد»؟عرض کردم: «دو یا سه نام».فرمود: «ای کلبیّ! ایشان ده نام دارد: «محمّد فقط فرستادهی خداست و پیش از او، فرستادگان دیگری نیز بودند». (آل عمران/۱۴۴)، و «بشارتدهنده به رسولی که بعد از من میآید و نام او احمد است!» (صف/۶)، و «هنگامیکه عبد الله [= حضرت محمّد] برخاست که او [= خدا] را میخواند، چيزى نمانده بود كه بر سر او روى هم بريزند» (جن/۱۹)، و «طه، ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را به زحمت بیفکنی!» (طه/۲-۱). و «یس. سوگند به قرآن حکیم. که تو قطعاً از رسولان هستی، بر صراطی مستقیم» (یس/۴-۱)، و «ن، سوگند به قلم و آنچه مینویسند، که به نعمت پروردگارت تو مجنون نیستی». (قلم/۲۱)، و «ای مزمل [= جامه بر خود پیچیده]» (مزمل/۱)، و «ای مدثر [رداى شب بر سر كشيده]». (مدثر/۱)، و «خداوند به جانب شما فروفرستاده است ذکری، پیامبری» (طلاق/۱۰-۱۱). پس «ذکر» نامی از نام¬های حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) است و ما اهل ذکر هستیم». سپس فرمودند: «ای کلبیّ! از هر چه به نظرت میرسد بپرس». [اشاره امام ع به آیه «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون» (نحل/۴۳؛انبیاء/۷) است]کلبی میگوید: امّا به خدا سوگند همه قرآن از یادم رفت و حتی حرفی از آن را به یاد نداشتم تا درباره¬اش از امام (علیه السلام) سؤال کنم.بصائر الدرجات، ج1، ص512؛ مختصر البصائر، ص211حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ أَعْمَشَ [عُثْمَانَ] بْنِ عِيسَى عَنْ حَمَّادٍ الطيافي [الطَّنَافِسِيِ] عَنِ الْكَلْبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:قَالَ لِي: كَمْ لِمُحَمَّدٍ اسْمٌ فِي الْقُرْآنِ؟قَالَ قُلْتُ: اسْمَانِ أَوْ ثَلَاثٌ!فَقَالَ: يَا كَلْبِيُّ لَهُ عَشَرَةُ أَسْمَاءَ: «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ» وَ «مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ» وَ «لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً» وَ «طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى» وَ «يس وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ» وَ «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ وَ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ» وَ «يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ» وَ «يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ» وَ «قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا» فَالذِّكْرُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ مُحَمَّدٍ ص وَ نَحْنُ أَهْلُ الذِّكْرِ. فَاسْأَلْ يَا كَلْبِيُّ عَمَّا بَدَا لَكَ.قَالَ: فَأُنْسِيتُ وَ اللَّهِ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فَمَا حَفِظْتُ مِنْهُ حَرْفاً أَسْأَلُهُ عَنْهُ.@yekaye
۸:۲۷
۵) یکبار مامون جماعتی از علمای عراق و خراسان را جمع کرد و گفتگوهایی بین امام رضا ع و آنان رقم زد. در آن گفتگو امام رضا آیاتی که ناظر به اصطفای [= برگزیده بودن] امت است را به ائمه اطهار تطبیق میدهند. و در مقابل اعتراض آن علماء بیان میدارند که خداوند با صرف نظر از تفاسیر باطنی، در دوازده موضع و جایگاه در قرآن کریم، به طور آشکار و ظاهر نشان داد که مقصود از این افراد برگزیده، همین امامان از خاندان پیامبرند نه کل امت؛ و فرازهایی از این گفتگو قبلا گذشت. در فراز دیگری از این گفتگو آمده است:امام رضا (علیه السلام) فرمودند: واما نهمین مورد. ما همان «اهل ذکر» هستیم که خدا در آیات محکم کتابش فرموده است: «از اهل ذکر سوال کنید اگر نمیدانید.» (نحل/۴۳؛انبیاء/۷).علمای حاضر د مجلس گفتند: «مقصود از اهل ذکر یهود و نصاری است».امام رضا (علیه السلام) فرمود: «سبحان اللَّه! آیا این رواست؟ دراینصورت [اگر قرار باشد شما به نظر آنان رجوع کنید] به دین خود دعوت میکنند و خواهند گفت که دینشان از دین اسلام برتر است! [و شما باید این را هم از آنان قبول کنید!]مأمون عرض کرد: «دراینباره شما توضیحی دارید به خلاف آنچه گفتند»؟فرمودند: «آری مقصود از ذکر رسول الله ص است و ما اهل اوییم و این مطلب در سورهی طلاق کاملا آشکار است وقتی که فرمود: «فَاتَّقُوا اللهَ یا أُولِی الْأَلْبابِ الَّذِینَ آمَنُوا؛ قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً، رَسُولًا یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللهِ مُبَیِّناتٍ: پس تقوای الهی در پیش گیرید ای اهل خردی که ایمان آوردند؛ همانا که خداوند به جانب شما فروفرستاده است ذکری، رسولی که آیات مبین خداوند را بر شما تلاوت میکند» (طلاق/۱۰-۱۱). پس ذکر رسول الله ص است و ما اهل اوییم».الأمالي( للصدوق)، النص، ص532؛عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج1، ص239؛ تحف العقول، ص435حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ شَاذَوَيْهِ الْمُؤَدِّبُ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ قَالَ: حَضَرَ الرِّضَا ع مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ بِمَرْوَ وَ قَدِ اجْتَمَعَ فِي مَجْلِسِهِ جَمَاعَةٌ مِنْ عُلَمَاءِ أَهْلِ الْعِرَاقِ وَ خُرَاسَانَ. فَقَالَ الْمَأْمُونُ: أَخْبِرُونِي عَنْ مَعْنَى هَذِهِ الْآيَةِ «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا». فَقَالَتِ الْعُلَمَاءُ: أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِكَ الْأُمَّةَ كُلَّهَا. فَقَالَ الْمَأْمُونُ: مَا تَقُولُ يَا أَبَا الْحَسَنِ؟ فَقَالَ الرِّضَا ع: لَا أَقُولُ كَمَا قَالُوا وَ لَكِنِّي أَقُولُ أَرَادَ اللَّهُ الْعِتْرَةَ الطَّاهِرَةَ. فَقَالَ الْمَأْمُونُ: وَ كَيْفَ عَنَى الْعِتْرَةَ مِنْ دُونِ الْأُمَّةِ. فَقَالَ لَهُ الرِّضَا ع ...فَقَالَ الرِّضَا ع: فَسَّرَ الِاصْطِفَاءَ فِي الظَّاهِرِ سِوَى الْبَاطِنِ فِي اثْنَيْ عَشَرَ مَوْضِعاً وَ مَوْطِناً ...وَ أَمَّا التَّاسِعَةُ فَنَحْنُ أَهْلُ الذِّكْرِ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ فِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ».فَقَالَتِ الْعُلَمَاءُ: إِنَّمَا عَنَى بِذَلِكَ الْيَهُودَ وَ النَّصَارَى.فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع: سُبْحَانَ اللَّهِ وَ هَلْ يَجُوزُ ذَلِكَ؟ إِذاً يَدْعُونَّا إِلَى دِينِهِمْ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ أَفْضَلُ مِنْ دِينِ الْإِسْلَامِ؟فَقَالَ الْمَأْمُونُ: فَهَلْ عِنْدَكَ فِي ذَلِكَ شَرْحٌ بِخِلَافِ مَا قَالُوا يَا أَبَا الْحَسَنِ؟فَقَالَ ع: نَعَمْ الذِّكْرُ رَسُولُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ ذَلِكَ بَيِّنٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَيْثُ يَقُولُ فِي سُورَةِ الطَّلَاقِ: «فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ» فَالذِّكْرُ رَسُولُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَهْلُه ...@yekaye
۸:۲۷
.
«أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا الله يَـٰأُولِي الْأَلْبَابِ الَّذِينَ ءامَنُوا قَدْ أَنْزَلَ الله إِلَيْكُمْ ذِكْرًا»
در آیات قبل سراغ عبرت گرفتن از شهرهایی که از دستورات خداوند سرپیچی کردند رفت و فرمود که آنان را مورد محاسبهای سختگیرانه و عذابی باورنکردنی قرار دادیم و این صرفا نتیجه کار و وبال امر خودشان بود که دامنگیرشان شد؛ و سرتاپایش زیان و خسارت دیدن بود. در این آیه از آماده شدن عذاب شدیدی برای آنان سخن میگوید و باز خردمندانی که ایمان آوردهاند را دعوت میکند که تقوا پیشه کنند؛ و تذکر میدهد که ما امری که مایه تذکر است بر شما نازل کردهایم؛ و در آیه قبل توضیح می دهد که این امر مایه تذکر، نه صرفا پیام پیامبر، بلکه خود پیامبری است که آیات خداوند را بر شما تلاوت میکند و توضیح میدهد که هدفش این است که زمینه وصول به سعادت نهایی و کامل را برای مومنانی که اهل عمل صالح هستند مهیا کند.
در واقع، این آیه را شاید بتوان نخ تسبیح کل این سوره دانست، که خودش سه یا چهار فراز کاملا متفاوت را در خود جمع کرده است؛ و هم فراز اولش کاملا ادامه جملات قبل است (که شاید انسان انتظار داشته باشد ذیل آیه قبل میآمد) و هم فراز پایانیاش کلا نیمه تمام است و در آیه بعد تکمیل میشود و بدین ترتیب فرازهای قبل را با فرازهای بعد پیوند میزند.
@yekaye#طلاق_۱۰
«أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا الله يَـٰأُولِي الْأَلْبَابِ الَّذِينَ ءامَنُوا قَدْ أَنْزَلَ الله إِلَيْكُمْ ذِكْرًا»در آیات قبل سراغ عبرت گرفتن از شهرهایی که از دستورات خداوند سرپیچی کردند رفت و فرمود که آنان را مورد محاسبهای سختگیرانه و عذابی باورنکردنی قرار دادیم و این صرفا نتیجه کار و وبال امر خودشان بود که دامنگیرشان شد؛ و سرتاپایش زیان و خسارت دیدن بود. در این آیه از آماده شدن عذاب شدیدی برای آنان سخن میگوید و باز خردمندانی که ایمان آوردهاند را دعوت میکند که تقوا پیشه کنند؛ و تذکر میدهد که ما امری که مایه تذکر است بر شما نازل کردهایم؛ و در آیه قبل توضیح می دهد که این امر مایه تذکر، نه صرفا پیام پیامبر، بلکه خود پیامبری است که آیات خداوند را بر شما تلاوت میکند و توضیح میدهد که هدفش این است که زمینه وصول به سعادت نهایی و کامل را برای مومنانی که اهل عمل صالح هستند مهیا کند.
در واقع، این آیه را شاید بتوان نخ تسبیح کل این سوره دانست، که خودش سه یا چهار فراز کاملا متفاوت را در خود جمع کرده است؛ و هم فراز اولش کاملا ادامه جملات قبل است (که شاید انسان انتظار داشته باشد ذیل آیه قبل میآمد) و هم فراز پایانیاش کلا نیمه تمام است و در آیه بعد تکمیل میشود و بدین ترتیب فرازهای قبل را با فرازهای بعد پیوند میزند.
@yekaye#طلاق_۱۰
۱۷:۳۰
.
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها وَ رُسُلِهِ فَ... عَذَّبْناها عَذاباً نُكْراً ... أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا»
با اینکه در آیه ۸ به عذاب شدن این قریه با عذاب نکر سخن گفت و در این آیه به آماده شدن عذابی شدید برای آنان اشاره کرد، که تعبیر «آماده شدن» قرینه است که این عذاب هنوز بر آنها جاری نشده است و علیالقاعده این عذاب شدید غیر از آن عذاب نکری است که در دنیا بر آنها واقع شده و به احتمال زیاد عذاب آخرت خواهد بود (احتمال دیگر این است که عذاب در رجعت یا عذاب در برزخ باشد). خداوند میخواهد بفرماید:
الف. مبتلا شدن افراد به عذابهای جمعی در دنیا آنان را پاک نمیکند؛ بلکه کسانی که با چنین عذابهایی از میان رفتند عذاب شدیدی هم در آینده در انتظارشان هست.
ب. ...@yekaye#طلاق_۱۰
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها وَ رُسُلِهِ فَ... عَذَّبْناها عَذاباً نُكْراً ... أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا»با اینکه در آیه ۸ به عذاب شدن این قریه با عذاب نکر سخن گفت و در این آیه به آماده شدن عذابی شدید برای آنان اشاره کرد، که تعبیر «آماده شدن» قرینه است که این عذاب هنوز بر آنها جاری نشده است و علیالقاعده این عذاب شدید غیر از آن عذاب نکری است که در دنیا بر آنها واقع شده و به احتمال زیاد عذاب آخرت خواهد بود (احتمال دیگر این است که عذاب در رجعت یا عذاب در برزخ باشد). خداوند میخواهد بفرماید:
الف. مبتلا شدن افراد به عذابهای جمعی در دنیا آنان را پاک نمیکند؛ بلکه کسانی که با چنین عذابهایی از میان رفتند عذاب شدیدی هم در آینده در انتظارشان هست.ب. ...@yekaye#طلاق_۱۰۱۷:۳۰
.
«أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا»
تعبیر «أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا» تنها یکبار دیگر در قرآن به کار رفته است آن هم برای منافقانی که به ولایت کسانی که مورد غضب خداوند هستند تن می دهند: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذينَ تَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ما هُمْ مِنْكُمْ وَ لا مِنْهُمْ وَ يَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَ هُمْ يَعْلَمُون؛ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذاباً شَديداً إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» (مجادله/14-15) و تفاوت آن آیه با اینجا در این است که در اینجا سخن از قریههایی است که عذاب نامتعارفی (عذابا نکرا) بر آنان نازل شده بود و این عذاب آماده شده، کاملا دلالت دارد بر عذاب بعد از مرگ؛ اما در مورد آن منافقان، وقتی سخن از این آماده شدن عذاب شدید به میان میآید ظاهر در این است که آنان هنوز به عذابی در دنیا گرفتار نیامده بودند و لذا هم میتواند ناظر به عذابی در دنیا باشد هم در بعد از مرگ.
جالب اینجاست که با اینکه در بسیاری از موارد تعبیر عذاب شدید در ادبیات قرآنی ناظر به آخرت است، مثلا: «مَتاعٌ فِي الدُّنْيا ثُمَّ إِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذيقُهُمُ الْعَذابَ الشَّديدَ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ» (یونس/70) ، «يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَديدٌ» (حج/2) ، «وَ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ شَديدٌ» (حدید/۲۰) «وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ» (بقره/۸۵)، «و لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَ أَبْقى» (طه/127)، «أَلْقِيا في جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنيد ... الَّذي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّديدِ» (ق/24-26) اما همیشه مختص به آخرت نیست بلکه خداوند از عذاب شدید در دنیا هم سخن گفتهاند: «فَأَمَّا الَّذينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذاباً شَديداً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرينَ» (آل عمران/56). اما شاید تفاوت مهم این دو آیه در این باشد که در این دو آیه نه با إخبار از عذاب شدید (امری که قطعی الوقوع است) مواجهیم و نه با تهدید به عذاب شدید (امری که صرفا یک وعید است)، بلکه با حالتی بینابین مواجهیم: اینکه خداوند عذاب شدیدی برای اینها آماده کرده است؛ این چه دلالتی دارد؟
الف. شاید میخواهد توضیح دهد روندی که اینها در زندگی میپیمایند روندی است که تدریجا آنان را در معرض عذاب قرار خواهد داد؛ و در واقع یک نحوه بر برگشتپذیری مساله و امکان توبه آنان تأکید شود؛ در خصوص آیات سوره ممتحنه که چنین دلالتی خیلی واضح است؛ در اینجا هم مخاطبش کسانی است که از دستورات خدا تخطی میکنند که بلکه از این کارشان دست بردارند؛ بهویژه که بلافاصله توصیه به تقوا و حفظ کردن خویش میکند.
ب. ...@yekaye#طلاق_۱۰
«أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا»تعبیر «أَعَدَّ الله لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا» تنها یکبار دیگر در قرآن به کار رفته است آن هم برای منافقانی که به ولایت کسانی که مورد غضب خداوند هستند تن می دهند: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذينَ تَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ما هُمْ مِنْكُمْ وَ لا مِنْهُمْ وَ يَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَ هُمْ يَعْلَمُون؛ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذاباً شَديداً إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» (مجادله/14-15) و تفاوت آن آیه با اینجا در این است که در اینجا سخن از قریههایی است که عذاب نامتعارفی (عذابا نکرا) بر آنان نازل شده بود و این عذاب آماده شده، کاملا دلالت دارد بر عذاب بعد از مرگ؛ اما در مورد آن منافقان، وقتی سخن از این آماده شدن عذاب شدید به میان میآید ظاهر در این است که آنان هنوز به عذابی در دنیا گرفتار نیامده بودند و لذا هم میتواند ناظر به عذابی در دنیا باشد هم در بعد از مرگ.
جالب اینجاست که با اینکه در بسیاری از موارد تعبیر عذاب شدید در ادبیات قرآنی ناظر به آخرت است، مثلا: «مَتاعٌ فِي الدُّنْيا ثُمَّ إِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذيقُهُمُ الْعَذابَ الشَّديدَ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ» (یونس/70) ، «يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَديدٌ» (حج/2) ، «وَ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ شَديدٌ» (حدید/۲۰) «وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ» (بقره/۸۵)، «و لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَ أَبْقى» (طه/127)، «أَلْقِيا في جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنيد ... الَّذي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّديدِ» (ق/24-26) اما همیشه مختص به آخرت نیست بلکه خداوند از عذاب شدید در دنیا هم سخن گفتهاند: «فَأَمَّا الَّذينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذاباً شَديداً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرينَ» (آل عمران/56). اما شاید تفاوت مهم این دو آیه در این باشد که در این دو آیه نه با إخبار از عذاب شدید (امری که قطعی الوقوع است) مواجهیم و نه با تهدید به عذاب شدید (امری که صرفا یک وعید است)، بلکه با حالتی بینابین مواجهیم: اینکه خداوند عذاب شدیدی برای اینها آماده کرده است؛ این چه دلالتی دارد؟
الف. شاید میخواهد توضیح دهد روندی که اینها در زندگی میپیمایند روندی است که تدریجا آنان را در معرض عذاب قرار خواهد داد؛ و در واقع یک نحوه بر برگشتپذیری مساله و امکان توبه آنان تأکید شود؛ در خصوص آیات سوره ممتحنه که چنین دلالتی خیلی واضح است؛ در اینجا هم مخاطبش کسانی است که از دستورات خدا تخطی میکنند که بلکه از این کارشان دست بردارند؛ بهویژه که بلافاصله توصیه به تقوا و حفظ کردن خویش میکند.ب. ...@yekaye#طلاق_۱۰۱۷:۳۰
.
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها ... فَحاسَبْناها ... وَ عَذَّبْناها ... فَذاقَتْ وَبالَ أَمْرِها وَ كانَ عاقِبَةُ أَمْرِها خُسْراً ... أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذاباً شَديداً»
در دو آیه قبل محور سخن، خود قریه بود و با ضمیر مفرد مونث به سرکشی و حسابرسی و عذاب و رسیدن به وبال امر و عاقبت خسرانبار قریه اشاره شد. اما یکدفعه در این آیه ضمایر مفرد مونث به ضمیر جمع مذکر تغییر کرد. در واقع، مرجع ضمیر اول، خود «قریه» بود و مرجع این ضمیر «اهل قریه» است؛ و چهبسا میخواهد به تفاوت این دو اشاره کند؛ که تفاوت وضعیت «قریه» با «اهل قریه» ثمره مهمی در تفاوت «قریه» با »امت» خواهد داشت:
نکته تخصصی #جامعهشناسی:تفاوت واقعیت عینی (=وجود) امت و قریه
در تدبر ۳ ذیل آیه ۸ این احتمال مطرح شد که «قریه» چهبسا اشاره به یک واقعیت عینیای باشد که «جامعه»ای است متفاوت با «أمت» (که آن هم واقعیتی عینی داشت). همانجا اشاره شد که در ادبیات قرآنی، «امت»ها چنان واقعیتی دارند که نامه عمل مستقل از نامه عمل فردی، و حشر و حتی جهنم رفتن همراه با هم دارند و هویت اجتماعی خود را حتی در جهنم حفظ میکنند.شاید این آیه میخواهد به این نکته مهم اشاره کند که وحدت قریه، اگرچه -چنانکه با ذکر آیات قرآن، نشان داده شد- یک سرنوشت مشترک (کتاب معلوم) و اجل مشترک، و از این رو حسابرسی دنیوی و عذاب دنیوی مشترکی را در دنیا برای آنها رقم میزند، اما با برچیده شدن بساط دنیوی آنها، دیگر آن هویت نابود میشود، و آنچه باقی میماند اهالی قریهاند؛ که تکلیف آنها در روز قیامت مستقلا بررسی میشود. یعنی اگرچه -چنانکه همانجا توضیح دادیم- سرنوشت مشترک دنیوی آنها به گونهای است که وقتی بخاطر ترک نهی از منکر عذاب نازل میشود (غیر از کسانی که نهی از منکر میکردند) خشک و تر با هم میسوزند، و کل آن قریه ویا قوم نابود میشد، اما وقتی به قیامت میروند همانند امت نیستند که در آنجا هم نامه عمل مشترک داشته و مشمول عذاب یا رحمت مشترک شوند؛بله، افراد مومن در آن قریه ممکن است بخاطر ترک نهی از منکر سزاوار مجازات شوند،اما اولا کاملا محتمل است از طریق شفاعت نجات یابند، وثانیا حتی اگر عذاب شوند وضعیت آنها تفاوت جدیای خواهد داشت با آن کافران عنودی که در آن قریه فساد میکردند.
اگر این برداشت درست باشد، چهبسا بتوان قریه را قابل تشبیه با واحدهای سیاسی امروز که به نام کشور (ذیل ادبیات دولت-ملت) شناخته میشوند دانست: در دنیا بر اینها سرنوشت مشترکی حکمفرماست، اما اعضای آن در آخرت حسابرسی جداگانهای دارند و در میانشان هم بهشتی وجود دارد و هم جهنمی. @yekaye#طلاق_۱۰
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها ... فَحاسَبْناها ... وَ عَذَّبْناها ... فَذاقَتْ وَبالَ أَمْرِها وَ كانَ عاقِبَةُ أَمْرِها خُسْراً ... أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذاباً شَديداً»در دو آیه قبل محور سخن، خود قریه بود و با ضمیر مفرد مونث به سرکشی و حسابرسی و عذاب و رسیدن به وبال امر و عاقبت خسرانبار قریه اشاره شد. اما یکدفعه در این آیه ضمایر مفرد مونث به ضمیر جمع مذکر تغییر کرد. در واقع، مرجع ضمیر اول، خود «قریه» بود و مرجع این ضمیر «اهل قریه» است؛ و چهبسا میخواهد به تفاوت این دو اشاره کند؛ که تفاوت وضعیت «قریه» با «اهل قریه» ثمره مهمی در تفاوت «قریه» با »امت» خواهد داشت:
نکته تخصصی #جامعهشناسی:تفاوت واقعیت عینی (=وجود) امت و قریهدر تدبر ۳ ذیل آیه ۸ این احتمال مطرح شد که «قریه» چهبسا اشاره به یک واقعیت عینیای باشد که «جامعه»ای است متفاوت با «أمت» (که آن هم واقعیتی عینی داشت). همانجا اشاره شد که در ادبیات قرآنی، «امت»ها چنان واقعیتی دارند که نامه عمل مستقل از نامه عمل فردی، و حشر و حتی جهنم رفتن همراه با هم دارند و هویت اجتماعی خود را حتی در جهنم حفظ میکنند.
شاید این آیه میخواهد به این نکته مهم اشاره کند که وحدت قریه، اگرچه -چنانکه با ذکر آیات قرآن، نشان داده شد- یک سرنوشت مشترک (کتاب معلوم) و اجل مشترک، و از این رو حسابرسی دنیوی و عذاب دنیوی مشترکی را در دنیا برای آنها رقم میزند، اما با برچیده شدن بساط دنیوی آنها، دیگر آن هویت نابود میشود، و آنچه باقی میماند اهالی قریهاند؛ که تکلیف آنها در روز قیامت مستقلا بررسی میشود. یعنی اگرچه -چنانکه همانجا توضیح دادیم- سرنوشت مشترک دنیوی آنها به گونهای است که وقتی بخاطر ترک نهی از منکر عذاب نازل میشود (غیر از کسانی که نهی از منکر میکردند) خشک و تر با هم میسوزند، و کل آن قریه ویا قوم نابود میشد، اما وقتی به قیامت میروند همانند امت نیستند که در آنجا هم نامه عمل مشترک داشته و مشمول عذاب یا رحمت مشترک شوند؛بله، افراد مومن در آن قریه ممکن است بخاطر ترک نهی از منکر سزاوار مجازات شوند،اما اولا کاملا محتمل است از طریق شفاعت نجات یابند، وثانیا حتی اگر عذاب شوند وضعیت آنها تفاوت جدیای خواهد داشت با آن کافران عنودی که در آن قریه فساد میکردند.اگر این برداشت درست باشد، چهبسا بتوان قریه را قابل تشبیه با واحدهای سیاسی امروز که به نام کشور (ذیل ادبیات دولت-ملت) شناخته میشوند دانست: در دنیا بر اینها سرنوشت مشترکی حکمفرماست، اما اعضای آن در آخرت حسابرسی جداگانهای دارند و در میانشان هم بهشتی وجود دارد و هم جهنمی. @yekaye#طلاق_۱۰۱۷:۳۰
.
«يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً»
تنها خردمندان مؤمن از فرستاده خداوند استقبال كرده و از تذكرات او بهرهمند مىشوند (تفسير نور، ج10، ص115).به تعبیر دیگر، آنچه از جانب خداوند نازل شده است، که خصلت تذکری دارد، مخاطب اصلیاش (یعنی آن مخاطبی که از آن استفاده میکند) کسی است که اهل خرد و ایمان باشد؛ یعنی هم خرد خود را جدی بگیرد و هم در برابر حقیقت تسلیم باشد و وقتی خردش پذیرفت به انکار و پوشاندن حقیقت [= کفر] اقدام نکند.@yekaye#طلاق_۱۰
«يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً»تنها خردمندان مؤمن از فرستاده خداوند استقبال كرده و از تذكرات او بهرهمند مىشوند (تفسير نور، ج10، ص115).به تعبیر دیگر، آنچه از جانب خداوند نازل شده است، که خصلت تذکری دارد، مخاطب اصلیاش (یعنی آن مخاطبی که از آن استفاده میکند) کسی است که اهل خرد و ایمان باشد؛ یعنی هم خرد خود را جدی بگیرد و هم در برابر حقیقت تسلیم باشد و وقتی خردش پذیرفت به انکار و پوشاندن حقیقت [= کفر] اقدام نکند.@yekaye#طلاق_۱۰
۱۷:۴۶
.
۱۱۸۶) رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيَـٰتِ الله مُبَيِّنَـٰتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّـٰلِحَـتِ مِنَ الظُّلُمَـٰتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِالله وَيَعْمَلْ صَـٰلِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ الله لَهُ رِزْقًا
ترجمه
پیامبری که آیات روشنگر خداوند را [یا: آیات خداوند را به روشنی] بر شما تلاوت میکند تا کسانی را که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند از ظلمتها به سوی نور بیرون بَرَد و کسی که به خدا ایمان آورد و کار شایستهای انجام دهد او را در بهشتهایی وارد کند که از زیرش نهرها جاری است، ابداً در آن جاودانهاند، به یقین خداوند برایش روزی را خوش کرده است.
سوره طلاق (۶۵) آيه ۱۱ ۱۴۰۴/۱۱/۱۸ ۱۸ شعبان ۱۴۴۷@yekaye#طلاق_۱۱
۱۱۸۶)
رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيَـٰتِ الله مُبَيِّنَـٰتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّـٰلِحَـتِ مِنَ الظُّلُمَـٰتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِالله وَيَعْمَلْ صَـٰلِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ الله لَهُ رِزْقًا ترجمه
پیامبری که آیات روشنگر خداوند را [یا: آیات خداوند را به روشنی] بر شما تلاوت میکند تا کسانی را که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند از ظلمتها به سوی نور بیرون بَرَد و کسی که به خدا ایمان آورد و کار شایستهای انجام دهد او را در بهشتهایی وارد کند که از زیرش نهرها جاری است، ابداً در آن جاودانهاند، به یقین خداوند برایش روزی را خوش کرده است.سوره طلاق (۶۵) آيه ۱۱ ۱۴۰۴/۱۱/۱۸ ۱۸ شعبان ۱۴۴۷@yekaye#طلاق_۱۱
۶:۳۸
الف. رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيَـٰتِ الله مُبَيِّنَـٰتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّـٰلِحَـتِ مِنَ الظُّلُمَـٰتِ إِلَى النُّورِ تعبیر «کسانی را که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند از ظلمتها به سوی نور بیرون میبَرَد» در آیه ۲۵۷ سوره بقره آمده است: « اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُون» ذیل این آیه احادیث فراوانی است که ان شاء الله ذیل آن تقدیم خواهد شد.این تعبیر غیر از آیه حاضر در ۵ آیه دیگر نیز آمده است که ان شاءالله در قسمت تدبر بدانها خواهیم پرداخت. با توجه به اینکه ان شاء الله عمده احادیث ناظر به این موضوع ذیل آیه ۲۵۷ سوره بقره خواهد آمد در اینجا تنها دو سه مورد که ذیل آیات دیگر آمده، اشاره میشود:
۶:۴۱
۱) از امام باقر ع و امام صادق ع روایت شده است که درباره آیه «تا شما را از ظلمتها به سوی نور بیرون بَرَد» (احزاب/۴۳؛ حدید/۹) آمده است:از ظلمات به نور یعنی از کفر به ایمان، یعنی به ولایت حضرت علی علیه السلام.مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج3، ص80أَبُو جَعْفَرٍ وَ جَعْفَرٌ ع فِي قَوْلِهِ «لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّور»ِ يَقُولُ:مِنَ الْكُفْرِ إِلَى الْإِيمَانِ يَعْنِي إِلَى الْوَلَايَةِ لِعَلِيٍّ ع.@yekaye
۶:۴۱
۲) از امام صادق ع حدیثی درباره آفرینش حضرت آدم و بحث طینت مومن و کافر روایت شده است که متن کامل آن در جلسه ۸۲۰، حدیث۳ گذشت: https://yekaye.ir/ya-seen-36-70در فرازی از آن آمده بود:و خداوند فرمود «زنده را از مرده بیرون میآورد، و بیرون آورندهی مرده است از زنده» (انعام/۹۵)؛ پس زنده، آن مومنی است که طینتش از طینت کافر بیرون میآید؛ و مردهای که از زنده بیرون میآید، کافری است که از طینت مومن خارج میشود؛ پس زنده، مومن است؛ و مرده، کافر؛ و این همان سخن خداوند عز و جل است که فرمود «آیا پس کسی را که مرده بود و زندهاش گرداندیم ...» (انعام/۱۲۲) پس مرگش مخلوط شدن طینتش با طینت کافر بود و زندگانیاش آن هنگام بود که خداوند عز و جل بین آن دو با کلمه خویش فاصله انداخت؛این چنین است که خداوند عز و جل مومن را در هنگام تولد از ظلمت به سوی نور بیرون میآورد بعد از آنکه در آن ظلمت داخل شده بود، و کافر را از نور به ظلمت میبرد بعد از آنکه در نور داخل شده بود؛ و این همان سخن خداوند عز و جل است که فرمود: «تا انذار دهد هر کسی را که زنده باشد و سخنِ [خداوند] بر کافران محقق گردد.» (یس/۷۰)
الكافي، ج2، ص5عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَرَادَ أَنْ يَخْلُقَ آدَمَ ع ...وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ «يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ» فَالْحَيُّ الْمُؤْمِنُ الَّذِي تَخْرُجُ طِينَتُهُ مِنْ طِينَةِ الْكَافِرِ وَ الْمَيِّتُ الَّذِي يَخْرُجُ مِنَ الْحَيِّ هُوَ الْكَافِرُ الَّذِي يَخْرُجُ مِنْ طِينَةِ الْمُؤْمِنِ فَالْحَيُّ الْمُؤْمِنُ وَ الْمَيِّتُ الْكَافِرُ؛ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ «أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ» فَكَانَ مَوْتُهُ اخْتِلَاطَ طِينَتِهِ مَعَ طِينَةِ الْكَافِرِ وَ كَانَ حَيَاتُهُ حِينَ فَرَّقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَيْنَهُمَا بِكَلِمَتِهِ.كَذَلِكَ يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمُؤْمِنَ فِي الْمِيلَادِ مِنَ الظُّلْمَةِ بَعْدَ دُخُولِهِ فِيهَا إِلَى النُّورِ وَ يُخْرِجُ الْكَافِرَ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلْمَةِ بَعْدَ دُخُولِهِ إِلَى النُّورِ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ «لِيُنْذِرَ مَنْ كانَ حَيًّا وَ يَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكافِرِين».@yekaye
۶:۴۱
یک آیه در روزالف. رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيَـٰتِ الله مُبَيِّنَـٰتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّـٰلِحَـتِ مِنَ الظُّلُمَـٰتِ إِلَى النُّورِ تعبیر «کسانی را که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند از ظلمتها به سوی نور بیرون میبَرَد» در آیه ۲۵۷ سوره بقره آمده است: « اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُون» ذیل این آیه احادیث فراوانی است که ان شاء الله ذیل آن تقدیم خواهد شد. این تعبیر غیر از آیه حاضر در ۵ آیه دیگر نیز آمده است که ان شاءالله در قسمت تدبر بدانها خواهیم پرداخت. با توجه به اینکه ان شاء الله عمده احادیث ناظر به این موضوع ذیل آیه ۲۵۷ سوره بقره خواهد آمد در اینجا تنها دو سه مورد که ذیل آیات دیگر آمده، اشاره میشود:
الف. رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيَـٰتِ الله مُبَيِّنَـٰتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّـٰلِحَـتِ مِنَ الظُّلُمَـٰتِ إِلَى النُّورِ تعبیر «کسانی را که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند از ظلمتها به سوی نور بیرون میبَرَد» در آیه ۲۵۷ سوره بقره آمده است: « اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُون» ذیل این آیه احادیث فراوانی است که ان شاء الله ذیل آن تقدیم خواهد شد. این تعبیر غیر از آیه حاضر در ۵ آیه دیگر نیز آمده است که ان شاءالله در قسمت تدبر بدانها خواهیم پرداخت. با توجه به اینکه ان شاء الله عمده احادیث ناظر به این موضوع ذیل آیه ۲۵۷ سوره بقره خواهد آمد در اینجا تنها دو سه مورد که ذیل آیات دیگر آمده، اشاره میشود:ب. وَمَنْ يُؤْمِنْ بِالله وَيَعْمَلْ صَـٰلِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا۶:۴۳
۳) از امام باقر ع درباره فرموده خداوند متعال: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایستهای انجام دهند» روایت شده که فرمودند:«ایمان آوردند» به امیرالمومنین ع «و کارهای شایستهای انجام دادند» بعد از این معرفت.تأويل الآيات الظاهرة، ص302قَالَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ رَحِمَهُ اللَّهُ؛ رَوَى فَضَالَةُ بْنُ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِهِ «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» قَالَ:«آمَنُوا» بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ «وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ.@yekaye
۶:۴۳
۴) از امام صادق علیه السلام روایت شده است که درباره فرموده خداوند متعال: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: همانا کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایستهای انجام دادند برایشان بهشتهایی است که از زیرش نهرها جاری است» فرمودند:مراد امیرالمؤمنین و شیعیان اویند.تأويل الآيات الظاهرة، ص759مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ مُقَاتِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ صَبَّاحٍ الْأَزْرَقِ قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ»:هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ شِيعَتُهُ.@yekaye
۶:۴۳
۵) الف. از امام صادق ع روایت شده است که از پدرانشان روایت شده که رسول الله ص در بین سخنانشان فرمودند:همانا تنها اعمال شماست که به شما بازگردانده میشود. پس هر که نیکی یافت، خدا را ستایش کند و هر که جز آن یافت، جز خود را سرزنش نکند.الحكايات في مخالفات المعتزلة من العدلية (للمفید)، ص85أَخْبَرَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ سَهْلُ بْنُ أَحْمَدَ الدِّيبَاجِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ قَاسِمُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى الْمِصْرِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ يَعْقُوبُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ: سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ قَالَ ...وَ قَالَ: قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ [عَلِيِّ بْنِ] الْحُسَيْنِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي بَعْضِ كَلَامِهِ:إِنَّمَا هِيَ أَعْمَالُكُمْ تُرَدُّ إِلَيْكُمْ فَمَنْ وَجَدَ خَيْراً فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ وَ مَنْ وَجَدَ غَيْرَ ذَلِكَ فَلَا يَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.
ب. روایت شده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «بهشت، عرصهای بیآب و علف است و در آنجا هیچ عمارتی وجود ندارد. پس در دنیا زیاد کِشت و زرع بهشت داشته باشید!پرسیده شد: «ای رسول خدا! کِشت و زرع بهشت چیست؟»فرمودند: «این بهشت است، آنچه از درختان، نهرها، میوهها و چیزهای دیگرش، از جمله حوریان بهشتی، کاخها، غلامان و کودکان در آن هست، همان اعمال و اخلاقیات و مقامات و حالات آنهاست. تمثل پیدا کرده و در تمثلها و صورتهای متناسب با آنها به تصویر درآمده است؛ سپس به آنها بازگردانده شده است.»تفسير كنز الدقائق، ج1، ص284عن النبي- صلى اللّه عليه و آله-: ان الجنة قاع صفصف. ليس فيها عمارة. فأكثروا من غراس الجنة في الدنيا.قيل: يا رسول اللّه! و ما غراس الجنة؟قال- صلى اللّه عليه و آله-: فهذه الجنة، ما فيها من الأشجار و الأنهار و الثمرات و غيرها، من الحور و القصور و الغلمان و الولدان، هي أعمالهم و أخلاقهم و مقاماتهم و أحوالهم. مثّلت و صوّرت في أمثلة و صور مناسبة. ثم ردت اليهم.@yekaye
۶:۴۳