ی.
«وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ»
راههاى بهانه را ببنديد و كارهاى معنوى را به نيّت اجر و مزد مادّى انجام ندهيد (تفسير نور، ج8، ص341)@yekaye#شعراء_۱۲۷
«وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ»راههاى بهانه را ببنديد و كارهاى معنوى را به نيّت اجر و مزد مادّى انجام ندهيد (تفسير نور، ج8، ص341)@yekaye#شعراء_۱۲۷
۱:۲۵
.
«إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمينَ»
خداوند پاداش مبلّغان دينى را بر خود لازمكرده است (تفسير نور، ج8، ص341)@yekaye#شعراء_۱۲۷
«إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمينَ»خداوند پاداش مبلّغان دينى را بر خود لازمكرده است (تفسير نور، ج8، ص341)@yekaye#شعراء_۱۲۷
۱:۲۵
.
«وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمينَ»
چرا برای اشاره به خداوندی که قرار است اجر رسالت را بدهد تعبیر «رب العالمین» را به کار برد؟به تعبیر دیگر، «رب العالمین» بودن چه نکتهای دارد که خداوند از این جهت که رب العالمین است اجر رسالت را میدهد؟
الف. قبلا به تفصیل بیان شد که یکی از ویژگیهای خاص انسانها این است که انسانها موجوداتیاند که «جهان» دارند و «جهانی» هستند. این مطلب لااقل به دو معنا قابل توجه است:یکی از زاویه برخورداری انسان از اختیار، که امکان ایجاد بینهایت جهان را برای او مهیا نموده است؛ و دیگری از این زاویه که هر انسانی در «جهان» زندگی میکند نه فقط در مکان و زمان پیرامون خویش (جلسه ۵۱۷ http://yekaye.ir/al-qalam-48-52/).همچنین اشاره شد که همه این جهانها هم تحت ربوبیت خداوند است؛ و این نکته است که محمل پذیرش اختیار در انسان میباشد؛ در واقع ما به تعداد انسانها جهان داریم و هر انسانی خودش یک جهانی است؛ و ربوبیت خداوند نسبت به انسانها نه ربوبیت نسبت به یک جهان، بلکه ربوبیت نسبت به تمام جهانهای ممکنی است که انسانها میتوانند وقوع آنها را در متن خارج رقم بزنند (جلسه ۱۰۴۷ https://yekaye.ir/al-waqiah-56-80/)
شاید با این تعبیر میخواهد اشاره کند که اگرچه در یک نگاه ظاهری شر است که در اغلب زمانها بر عالم غلبه دارد، اما این گونه نیست که پیامبران واقعا به اهداف خود نرسیده باشند، چرا که خداوندی که رب همه جهانها و جهانیان است دادن پاداش زحمات آنها را عهدهدار شده، و این بدان معناست که خداوند در همه حالتهای ممکن، کار اینها را به نتیجه میرساند.
به تعبیر سادهتر، درست است که ویژگی رب العالمین بودن خداوند است که اجازه این تنوع عظیم در اختیارات انسان را داده تا تنوع عظیمی از افراد بسیار خوب همچون اهل بیت ع تا افراد بسیار شرور همچون معاویهها و ترامپها و نتانیاهوها را ممکن ساخته است، اما همین ویژگی موجب میشود هیچکس از اینها هیچ کاری انجام ندهد مگر داخل در ربوبیت وی؛ و چون او قرار است پاداش رسولان خویش را بدهد کار آنها در عالم گم نخواهد شد و آنکه ربوبیت همه جهانها و جهانیان را به دست دارد تلاش آنها را به بهترین وجه ممکن به نتیجه خواهد رساند.
ب. ...@yekaye#شعراء_۱۲۷
«وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمينَ»چرا برای اشاره به خداوندی که قرار است اجر رسالت را بدهد تعبیر «رب العالمین» را به کار برد؟به تعبیر دیگر، «رب العالمین» بودن چه نکتهای دارد که خداوند از این جهت که رب العالمین است اجر رسالت را میدهد؟
الف. قبلا به تفصیل بیان شد که یکی از ویژگیهای خاص انسانها این است که انسانها موجوداتیاند که «جهان» دارند و «جهانی» هستند. این مطلب لااقل به دو معنا قابل توجه است:یکی از زاویه برخورداری انسان از اختیار، که امکان ایجاد بینهایت جهان را برای او مهیا نموده است؛ و دیگری از این زاویه که هر انسانی در «جهان» زندگی میکند نه فقط در مکان و زمان پیرامون خویش (جلسه ۵۱۷ http://yekaye.ir/al-qalam-48-52/).همچنین اشاره شد که همه این جهانها هم تحت ربوبیت خداوند است؛ و این نکته است که محمل پذیرش اختیار در انسان میباشد؛ در واقع ما به تعداد انسانها جهان داریم و هر انسانی خودش یک جهانی است؛ و ربوبیت خداوند نسبت به انسانها نه ربوبیت نسبت به یک جهان، بلکه ربوبیت نسبت به تمام جهانهای ممکنی است که انسانها میتوانند وقوع آنها را در متن خارج رقم بزنند (جلسه ۱۰۴۷ https://yekaye.ir/al-waqiah-56-80/)شاید با این تعبیر میخواهد اشاره کند که اگرچه در یک نگاه ظاهری شر است که در اغلب زمانها بر عالم غلبه دارد، اما این گونه نیست که پیامبران واقعا به اهداف خود نرسیده باشند، چرا که خداوندی که رب همه جهانها و جهانیان است دادن پاداش زحمات آنها را عهدهدار شده، و این بدان معناست که خداوند در همه حالتهای ممکن، کار اینها را به نتیجه میرساند.
به تعبیر سادهتر، درست است که ویژگی رب العالمین بودن خداوند است که اجازه این تنوع عظیم در اختیارات انسان را داده تا تنوع عظیمی از افراد بسیار خوب همچون اهل بیت ع تا افراد بسیار شرور همچون معاویهها و ترامپها و نتانیاهوها را ممکن ساخته است، اما همین ویژگی موجب میشود هیچکس از اینها هیچ کاری انجام ندهد مگر داخل در ربوبیت وی؛ و چون او قرار است پاداش رسولان خویش را بدهد کار آنها در عالم گم نخواهد شد و آنکه ربوبیت همه جهانها و جهانیان را به دست دارد تلاش آنها را به بهترین وجه ممکن به نتیجه خواهد رساند.
ب. ...@yekaye#شعراء_۱۲۷۱:۲۵
۱۲۰۴) أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ
ترجمه
آیا به هر مکان مرتفعی نشانی بنا میکنید که کاری عبث کنید؟!
سوره شعراء (۲۶) آیه ۱۲۸۱۴۰۵/۱/۲۲۲۲ شوال ۱۴۴۷ @yekaye#شعراء_۱۲۸
أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ ترجمه
آیا به هر مکان مرتفعی نشانی بنا میکنید که کاری عبث کنید؟!سوره شعراء (۲۶) آیه ۱۲۸۱۴۰۵/۱/۲۲۲۲ شوال ۱۴۴۷ @yekaye#شعراء_۱۲۸
۲۰:۰۵
۱) از امام باقر ع در توضیح این آیه آمده است:«بِكُلِّ رِيعٍ»: یعنی بر هر راهی، «آيَةً»: مقصود از آیه «رفیع و بلندمرتبه بودن» است. [یعنی در هر راهی یک نماد رفیع و بلندمرتبهای بنا میکنید]، «تَعْبَثُون».تفسير القمي، ج2، ص125فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع ... وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «بِكُلِّ رِيعٍ» قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع: يَعْنِي بِكُلِّ طَرِيقٍ «آيَةً» وَ الْآيَةُ عَلِيٌّ «تَعْبَثُون».
تبصره: یک احتمال دیگر برای این حدیث آن است که این حدیث از جنیش احادیث تأویلی باشد و مقصود از «علی» شخص حضرت علی ع باشد؛ که در تفسیر اهل بیت علیهم السلام (ج۱۰، ص۵۹۸) ظاهرا بر این اساس، حدیث فوق را این گونه ترجمه کرده است:یعنی در هر راهی نشانهایست و منظور از نشانه علی ع میباشد که تَعْبَثُونَ، یعنی آن را بیهوده میانگارید.@yekaye۲۰:۰۶
۲) از انس بن مالک روایت شده که روزى رسول خدا (ص) بیرون آمدند، و قبّهاى بلند ديدند. پرسيدند: اين چيست؟ اصحاب گفتند: اين ساختمان از آن يكى از انصار است. پيامبر (ص) درنگ كرد تا صاحب آن آمد و در ميان مردم سلام كرد، پيامبر(ص) از او روى گرداندند. و اين كار را چند بار در حقّ او تكرار كردند، تا آن مرد سرانجام از خشم و اعراض رسول خدا (ص) از خودش آگاه شد، و نزد اصحاب گله كرد و گفت: من متوجّه نظر تند رسول خدا (ص) شدهام، ليكن نمىدانم چه شده است و من چه كردهام؟گفتند: پيامبر (ص) بيرون آمدند و قبّه تو را ديدند و پرسيدند كه: «اين از آن كيست؟» و ما به او گفتيم كه مال تو است. پس آن مرد رفت و قبّه را [ويران و] با زمين يكسان كرد.سپس رسول خدا (ص) روزى بيرون آمدند و آن قبّه را نديدند، پرسيدند: قبهاى كه اينجا بود چه شد؟گفتند: صاحب آن علّت اعراض شما را از ما جويا شد و ما او را آگاه كرديم، و او آن را ويران ساخت.پيامبر (ص) فرمودند: «هر بنايى كه ساخته شود، وبال گردن صاحب خود در روز قيامت خواهد بود، مگر آنچه گریزی از آن نیست.التفسير الوسيط (للواحدي) ج3، ص359؛ مجمع البيان، ج7، ص310 أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُطَّوِّعِيُّ، أنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقْرِئُ، أنا أَحْمَدُ بْنُ الْمُثَنَّى، نا أَبُو بَكْرٍ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ، نا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ:أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ، ص، خَرَجَ فَرَأَى قُبَّةً مُشْرِفَةً، فَقَالَ: مَا هَذِهِ؟قَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ: هَذَا لِرَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ.فَمَكَثَ وَحَمَلَهَا فِي نَفْسِهِ حَتَّى إِذَا جَاءَ صَاحِبُهَا رَسُولَ اللَّهِ، ص، فَسَلَّمَ عَلَى النَّاسِ؛ أَعْرَضَ عَنْهُ، وَصَنَعَ بِهِ ذَلِكَ مِرَارًا حَتَّى عَرَفَ الرَّجُلُ الْغَضَبَ فِيهِ وَالإِعْرَاضَ عَنْهُ. فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى أَصْحَابِهِ، فَقَالَ: وَاللَّهِ إِنِّي لأُنْكِرُ نَظَرَ رَسُولِ اللَّهِ، ص، مَا أَدْرِي مَا حَدَثَ فِيَّ وَمَا صَنَعْتُ؟قَالُوا: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ، ص، فَرَأَى قُبَّتَكَ، فَقَالَ: «لِمَنْ هَذِهِ؟» فَأَخْبَرْنَاهُ.فَرَجَعَ إِلَى قُبَّتِهِ، فَسَوَّاهَا بِالأَرْضِ.فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ يَرَ الْقُبَّةَ، فَقَالَ: «مَا فَعَلَتِ الْقُبَّةُ الَّتِي كَانَتْ هَهُنَا؟»قَالُوا: شَكَا إِلَيْنَا صَاحِبُهَا إِعْرَاضَكَ عَنْهُ فَأَخْبَرْنَاهُ فَهَدَمَهَا.قَالَ: إِنَّ كُلَّ [لکل] بِنَاءٍ يُبْنَى وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلا مَا لا بُدَّ مِنْهُ.@yekaye
۲۰:۰۶
۳) از امام صادق ع روایت شده که فرمودند:الف. کسی که ساختمانی را بنا کند که برای کفاف و نیاز وی نباشد آن وبال گردن صاحبش خواهد بود در روز قیامت.الكافي، ج6، ص531؛ المحاسن، ج2، ص608؛ مكارم الأخلاق، ص127عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ حُمَيْدٍ الصَّيْرَفِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: كُلُّ بِنَاءٍ لَيْسَ بِكَفَافٍ فَهُوَ وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.
در محاسن بعد از حدیث فوق احادیث دیگری هم در همین مضمون از امام صادق ع آورده است مانند:
ب. کسی که فوق [نیاز] مسکن خویش بنایی بسازد، روز قیامت مکلف به حمل آن میشود!ج و د. همانا خداوند فرشتهای را بر ساختوساز گماشته است که به کسی که سقفی را بیش از هشت ذراع (حدود ۴ تا ۵ متر) بالا میبرد، میگوید: «ای فاسق، کجا میخواهی [بروی]؟»المحاسن، ج2، ص608ب. عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي يُوسُفَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:مَنْ بَنَى فَوْقَ مَسْكَنِهِ كُلِّفَ حَمْلَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.ج. عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ عُمَرَ الْجُعْفِيِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:إِنَّ اللَّهَ وَكَّلَ مَلَكاً بِالْبِنَاءِ يَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِيَةِ أَذْرُعٍ أَيْنَ تُرِيدُ يَا فَاسِقُ.د. عَنْهُ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:إِذَا بَنَى الرَّجُلُ فَوْقَ ثَمَانِيَةِ أَذْرُعٍ نُودِيَ يَا أَفْسَقَ الْفَاسِقِينَ أَيْنَ تُرِيد؟تبصرهاین که مسکن فوق نیاز و برای فخرفروشی ساخته شود غیر از این است که خانه وسیع باشد وگرنه احادیث فراوانی داریم که درباره حسن خانه وسیع آمده است مانند:ه. از امام صادق ع از پدرانشان روایت شده که پیامبر اکرم (ص) فرمودند:از سعادتهای انسان، وسیع بودن خانهاش است.المحاسن، ج2، ص610عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ أَنْ يَتَّسِعَ مَنْزِلُه.@yekaye
۲۰:۰۶
۴) امیرالمومنین ع خطبهای طولانی در مذمت دنیاپرستی دارند که در فرازی از آن فرمودند:.. آيا شما اينك در خانههاى آنان كه پيشتر و بيشتر از شما زيستند و آثارى روشنتر و افرادى آمادهتر و و جمعيّتى انبوهتر و عنادى سختتر از شما داشتند، بسر نمىبريد؟ دنيا را با شيفتهوار مىپرستيدند و آن را با رجحانى فزون از حدّ بر هر چيز ديگر برگزيدند. سپس به خوارى از آن كوچيدند. آيا شما نيز اين را برمیگزينيد؟ يا به همين مشتاق و آرزومنديد؟ و آيا بر همين دل بستهايد؟ خداوند فرمايد: «كسانى كه زندگى دنيا و زيور آن را بخواهند [جزاى] كارهايشان را در آنجا به طور كامل به آنان مىدهيم، و به آنان در آنجا كم داده نخواهد شد. اينان كسانى هستند كه در آخرت جز آتش برايشان نخواهد بود، و آنچه در آنجا كردهاند به هدر رفته، و آنچه انجام مىدادهاند باطل گرديده است» (هود/۱۵-۱۶).پس [دنيا] بدخانهايست براى كسى كه از آن نهراسد و در آن بر بيم نباشد. و بدانيد- هر چند خود مىدانيد- كه شما ناگزير دنيا را ترك مىكنيد و به راستى دنيا چنان است كه خداوند وصفش فرموده: «[بدانيد كه زندگى دنيا، در حقيقت]، بازى و سرگرمى و آرايش و فخرفروشىِ شما به يكديگر و فزونجويى در اموال و فرزندان است» (حدید/۲۰) پس در آن پند گیرید از آنان که«به هر مکان مرتفعی نشانی بنا میکردند که کاری عبث کنند؟ !و کاخهایی برگرفتند كه شايد جاودانه بمانند» (شعراء/۱۲۸-۱۲۹).تحف العقول، ص182و من كلامه ع في الزهد و ذم الدنيا و عاجلها... أَ لَسْتُمْ فِي مَسَاكِنِ مَنْ كَانَ أَطْوَلَ مِنْكُمْ أَعْمَاراً وَ أَبْيَنَ آثَاراً وَ أَعَدَّ مِنْكُمْ عَدِيداً وَ أَكْثَفَ مِنْكُمْ جُنُوداً وَ أَشَدَّ مِنْكُمْ عُنُوداً تَعَبَّدُوا لِلدُّنْيَا أَيَّ تَعَبُّدٍ وَ آثَرُوهَا أَيَّ إِيْثَارٍ ثُمَّ ظَعَنُوا عَنْهَا بِالصَّغَارِ/ أَ فَهَذِهِ تُؤْثِرُونَ؟ أَمْ عَلَى هَذِهِ تَحْرِصُونَ؟ أَمْ إِلَيْهَا تَطْمَئِنُّونَ؟ يَقُولُ اللَّهُ: «مَنْ كانَ يُرِيدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ. أُولئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ».فَبِئْسَتِ الدَّارُ لِمَنْ لَمْ يَتَهَيَّبْهَا وَ لَمْ يَكُنْ فِيهَا عَلَى وَجَلٍ. وَ اعْلَمُوا - وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ - أَنَّكُمْ تَارِكُوهَا لَا بُدَّ؛ وَ إِنَّمَا هِيَ كَمَا نَعَتَ اللَّهُ: «لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ» فَاتَّعِظُوا فِيهَا بِالَّذِينَ كَانُوا «يَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً يَعْبَثُونَ وَ يَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّهُمْ يَخْلُدُون» ...@yekaye
۲۰:۰۶
۵) از امام صادق ع از پدرانشان روایتی طولانی از امیرالمومنین ع ذکر شده که برخی از اموری را که پیامبر اکرم (ص) نهی کردند را ذکر فرمودند. در فرازی از آن از قول پیامبر ص آمده است:هر کس بنایی برای ریا و شهرت بسازد، در روز قیامت از زمین هفتم، برای حمل کردن دوش او گذاشته میشود، در حالی که آتشی سوزان است، سپس همچون به گردنش انداخته شده و در آتش افکنده میشود؛ و هیچ مانعی او را از رسیدن به قعر آتش باز نمیدارد مگر اینکه توبه کند.پرسیدند: «ای رسول خدا، چگونه کسی بنایی برای ریا و شهرت میسازد؟»فرمود: «بنایی میسازد بیش از آنچه بدان نیاز دارد، تا نفوق خود را بر همسایگان خود نشان دهد و به برادران خود فخر بفروشد.»من لا يحضره الفقيه، ج4، ص11 ؛ الأمالي( للصدوق)، النص، ص427 ؛ مكارم الأخلاق، ص428؛ أعلام الدين في صفات المؤمنين، ص411قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ: رُوِيَ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ص عَن ...وَ مَنْ بَنَى بُنْيَاناً رِيَاءً وَ سُمْعَةً حُمِّلَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْأَرْضِ السَّابِعَةِ وَ هُوَ نَارٌ تَشْتَعِلُ ثُمَّ يُطَوَّقُ فِي عُنُقِهِ وَ يُلْقَى فِي النَّارِ فَلَا يَحْبِسُهُ شَيْءٌ مِنْهَا دُونَ قَعْرِهَا إِلَّا أَنْ يَتُوبَ.قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَبْنِي رِيَاءً وَ سُمْعَةً؟قَالَ: يَبْنِي فَضْلًا عَلَى مَا يَكْفِيهِ اسْتِطَالَةً مِنْهُ عَلَى جِيرَانِهِ وَ مُبَاهَاةً لِإِخْوَانِه.@yekaye
۲۰:۰۶
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
جالب است که در این سوره در مقام مذمت قوم عاد - که در ادامه، از هلاکت آنها با عذاب الهی سخن به میان خواهد آورد - سه ایراد را در مورد آنها برمیشمرد، که اولین موردش که همین آیه است کاری است که چهبسا در نظر بسیاری از ما، کار چندان ناروایی هم به نظر نیاید؛ یعنی بنا کردن ساختمانی نه برای استفادههای متعارف از یک ساختمان، بلکه برای اهدافی عبث، که اغلب مفسران مصداق این را بناهایی دانستهاند که کارکردی همچون فخرفروشی و خودنمایی داشته است.
امروزه شاید از این گونه ساختمانها و بناها بقدری زیاد شده است که وجودش را کاملا طبیعی و عادی میانگاریم و گمان بسیاری بر این است که اگر کسی چنین ساختمانی بسازد تنها در صورتی مشکل دارد که از پول حرام ساخته شده باشد؛ وگرنه صرفا ساختن چنین ساختمانهایی برای کسانی که درآمدشان اجازه چنین کاری را میدهد اشکالی ندارد!در حالی که آیه بصراحتا و به عنوان اولین گام انحرافی آنها دارد این گونه ساختنهای نمادین را زیر سوال میبرد.
ثمره #اخلاقی_اجتماعی
انحراف یک جامعه غالبا از اموری آغاز میشود که اهمیت آنها چندان به چشم نمیآید. عمده انسانها نسبت به بیعدالتی و دزدی و قتل و ... حساساند،اما اینکه ثروتمندان با ثروتشان خودنمایی و فخرفروشی کنند و هدفشان از تهیه و استفاده از برخی کالاها صرفا و صرفا خودنمایی باشد، امروزه نهتنها امری عادی شده، بلکه در جهان مصرفزده امروز، یک وضع مطلوب قلمداد میشود که فضای بسیاری از تبلیغات تجاری این است که به مخاطب ثروتمند خود القا کند که تو با خرید و تهیه این محصول، میتوانی سری در میان سرها بلند کنی! یعنی دقیقا چیزی که در این آیه به عنوان اولین گام انحرافی قوم عاد معرفی شده است: در جایی بلند نمادی بسازی که هیچ کارکرد واقعی ندارد جز خودنمایی!
آیا این نحوه ساختمانسازی در شهرها، و بلکه این گونه در فضای مصرفگرایی پیشرفت کردن و به تبلیغاتهای اینچنینی این اندازه میدان دادن، ما (و بلکه عمده جوامع امروزی جهان) را در مسیر قوم عاد قرار نخواهد داد؟ آیا این آیه هشداری جدی برای زندگی امروز ما نیست که شهرتطلبی به یک ارزش تبدیل شده است؟ آیا قرار است در هر جایی که به چشم میآید نشانهای از خود بگذاریم، صرفا برای اینکه نشانهای از ما باشد؟!@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»جالب است که در این سوره در مقام مذمت قوم عاد - که در ادامه، از هلاکت آنها با عذاب الهی سخن به میان خواهد آورد - سه ایراد را در مورد آنها برمیشمرد، که اولین موردش که همین آیه است کاری است که چهبسا در نظر بسیاری از ما، کار چندان ناروایی هم به نظر نیاید؛ یعنی بنا کردن ساختمانی نه برای استفادههای متعارف از یک ساختمان، بلکه برای اهدافی عبث، که اغلب مفسران مصداق این را بناهایی دانستهاند که کارکردی همچون فخرفروشی و خودنمایی داشته است.
امروزه شاید از این گونه ساختمانها و بناها بقدری زیاد شده است که وجودش را کاملا طبیعی و عادی میانگاریم و گمان بسیاری بر این است که اگر کسی چنین ساختمانی بسازد تنها در صورتی مشکل دارد که از پول حرام ساخته شده باشد؛ وگرنه صرفا ساختن چنین ساختمانهایی برای کسانی که درآمدشان اجازه چنین کاری را میدهد اشکالی ندارد!در حالی که آیه بصراحتا و به عنوان اولین گام انحرافی آنها دارد این گونه ساختنهای نمادین را زیر سوال میبرد.
ثمره #اخلاقی_اجتماعیانحراف یک جامعه غالبا از اموری آغاز میشود که اهمیت آنها چندان به چشم نمیآید. عمده انسانها نسبت به بیعدالتی و دزدی و قتل و ... حساساند،اما اینکه ثروتمندان با ثروتشان خودنمایی و فخرفروشی کنند و هدفشان از تهیه و استفاده از برخی کالاها صرفا و صرفا خودنمایی باشد، امروزه نهتنها امری عادی شده، بلکه در جهان مصرفزده امروز، یک وضع مطلوب قلمداد میشود که فضای بسیاری از تبلیغات تجاری این است که به مخاطب ثروتمند خود القا کند که تو با خرید و تهیه این محصول، میتوانی سری در میان سرها بلند کنی! یعنی دقیقا چیزی که در این آیه به عنوان اولین گام انحرافی قوم عاد معرفی شده است: در جایی بلند نمادی بسازی که هیچ کارکرد واقعی ندارد جز خودنمایی!
آیا این نحوه ساختمانسازی در شهرها، و بلکه این گونه در فضای مصرفگرایی پیشرفت کردن و به تبلیغاتهای اینچنینی این اندازه میدان دادن، ما (و بلکه عمده جوامع امروزی جهان) را در مسیر قوم عاد قرار نخواهد داد؟ آیا این آیه هشداری جدی برای زندگی امروز ما نیست که شهرتطلبی به یک ارزش تبدیل شده است؟ آیا قرار است در هر جایی که به چشم میآید نشانهای از خود بگذاریم، صرفا برای اینکه نشانهای از ما باشد؟!@yekaye#شعراء_۱۲۸۱۱:۴۶
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
آنچه در چشم دنياپرستان جلوه دارد، در نظر اولياى خدا خوار است و مردم را به خاطر آن سرزنش مىكنند (تفسير نور، ج6، ص349).@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»آنچه در چشم دنياپرستان جلوه دارد، در نظر اولياى خدا خوار است و مردم را به خاطر آن سرزنش مىكنند (تفسير نور، ج6، ص349).@yekaye#شعراء_۱۲۸
۱۱:۴۶
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
تمدن و رفاه كاذب، عامل غرور و مانع حقّ پذيرى است (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»تمدن و رفاه كاذب، عامل غرور و مانع حقّ پذيرى است (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
۱۱:۴۶
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
انتقاد قرآن از روحيّه كاخ نشينى و عيّاشى است، نه اصل ساختمان. (توليد، ابتكار، هنر و بكارگيرى امكانات و نيروى انسانى و ... بايد در مسير نياز واقعى باشد، نه بيهوده) (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»انتقاد قرآن از روحيّه كاخ نشينى و عيّاشى است، نه اصل ساختمان. (توليد، ابتكار، هنر و بكارگيرى امكانات و نيروى انسانى و ... بايد در مسير نياز واقعى باشد، نه بيهوده) (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
۱۱:۴۶
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
هر آیهای نشانه چیزی است، و نشانه از آن جهت که نشانه است، بیهدف نیست. پس اگرچه درباره کلمه «عبث» گفتهاند چیزی است که هدف نداشته باشد (ر.ک: نکات ادبی)، اما همین که در این آیه عبارت «تَعْبَثُونَ» را به عنوان حال (= وصف حالت) برای «آيَةً» آورده، معلوم میشود مقصود از «عبث» در اینجا چیزی است که هدف معقول و صحیحی ندارد؛و چنانکه اغلب مفسران هم توضیح دادهاند مقصود در اینجا بنا کردن ساختمانی است نه برای استفادههای متعارف از یک ساختمان، بلکه صرفا به صورت نمادین، یعنی نه نمادی که حکیمانه باشد، بلکه نمادی که از سر عبث بنا شده باشد.
به تعبیر دیگر، قرآن در مقام مذمت هرگونه بنای نمادین نیست. مثلا در بسیاری از مسیرهای خالی از سکنه در زمان قدیم، ستونهایی برافراشته درست میکردند که عملا مسیر را برای مسافران ترسیم میکرد، این ستون ها «آیه» بودند، اما آیهای برای بیهودهکاری نبودند، بلکه آیه و نشانهای بودند که یافتن مسیر اصلی. بلکه مقصود مذمت نمادهایی است که گویی نماد بودن چنان موضوعیت پیدا کرده است که کارکرد اصلیاش خود همین نشانه بودن است و لا غیر.
نکته تخصصی #آیهشناسی
کلمه #آیه از کلمات مهم قرآنی است که در حالات مختلف (معرفه و نکره، مفرد یا تثنیه یا جمع، و ...) ۳۸۲ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ و اصرار قرآن کریم بر این امر بقدری است که بسیاری از «آیهشناسی» به عنوان یک روش در میان روشهای مختلف تحقیق و تأمل درباره امور سخن گفتهاند که در همین بحثها هم گاه بدان اشاره شد(مثلا جلسه ۷۸۱، بویژه تدبر ۳ https://yekaye.ir/ya-seen-36-33/)با این حال این آیه، که ظاهرا تنها جایی است که کلمه «آیه» در معنایی منفی استفاده شده، نشان میدهد که صرف اینکه چیزی «آیه» باشد مطلوب نیست و چهبسا چیزی «آیه» باشد و به همین جهت مورد مذمت خداوند قرار گیرد؛ و از این رو، نگاه «آیهبین» داشتن لزوما و در همه موارد امر مثبتی نیست. در واقع، در مواجهه با شخص حکیم است که نگاه #آیهبین داشتن یک مزیت مهم به شمار میرود، وگرنه برخورداری از نگاه «آیهبین» در مواجهه با اقدامات افراد غیرحکیم، که برای خودنمایی یا فخرفروشی و ... «آیه»هایی پدید آوردهاند هیچ ارزشی ندارد.چهبسا بتوان گفت «آیه»ای واقعا ارزشمند است که مخاطب با دیدن آن، به امری فراتر از آن منتقل شود، ولی نشانهای که شخص را در خود متوقف کند و به جای اینکه او را به افقی بالاتر ببرد به سوی خود بخواند آیهای برای بیهودهکاری است که در اینجا مذمت شده است.
@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»هر آیهای نشانه چیزی است، و نشانه از آن جهت که نشانه است، بیهدف نیست. پس اگرچه درباره کلمه «عبث» گفتهاند چیزی است که هدف نداشته باشد (ر.ک: نکات ادبی)، اما همین که در این آیه عبارت «تَعْبَثُونَ» را به عنوان حال (= وصف حالت) برای «آيَةً» آورده، معلوم میشود مقصود از «عبث» در اینجا چیزی است که هدف معقول و صحیحی ندارد؛و چنانکه اغلب مفسران هم توضیح دادهاند مقصود در اینجا بنا کردن ساختمانی است نه برای استفادههای متعارف از یک ساختمان، بلکه صرفا به صورت نمادین، یعنی نه نمادی که حکیمانه باشد، بلکه نمادی که از سر عبث بنا شده باشد.
به تعبیر دیگر، قرآن در مقام مذمت هرگونه بنای نمادین نیست. مثلا در بسیاری از مسیرهای خالی از سکنه در زمان قدیم، ستونهایی برافراشته درست میکردند که عملا مسیر را برای مسافران ترسیم میکرد، این ستون ها «آیه» بودند، اما آیهای برای بیهودهکاری نبودند، بلکه آیه و نشانهای بودند که یافتن مسیر اصلی. بلکه مقصود مذمت نمادهایی است که گویی نماد بودن چنان موضوعیت پیدا کرده است که کارکرد اصلیاش خود همین نشانه بودن است و لا غیر.
نکته تخصصی #آیهشناسیکلمه #آیه از کلمات مهم قرآنی است که در حالات مختلف (معرفه و نکره، مفرد یا تثنیه یا جمع، و ...) ۳۸۲ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ و اصرار قرآن کریم بر این امر بقدری است که بسیاری از «آیهشناسی» به عنوان یک روش در میان روشهای مختلف تحقیق و تأمل درباره امور سخن گفتهاند که در همین بحثها هم گاه بدان اشاره شد(مثلا جلسه ۷۸۱، بویژه تدبر ۳ https://yekaye.ir/ya-seen-36-33/)با این حال این آیه، که ظاهرا تنها جایی است که کلمه «آیه» در معنایی منفی استفاده شده، نشان میدهد که صرف اینکه چیزی «آیه» باشد مطلوب نیست و چهبسا چیزی «آیه» باشد و به همین جهت مورد مذمت خداوند قرار گیرد؛ و از این رو، نگاه «آیهبین» داشتن لزوما و در همه موارد امر مثبتی نیست. در واقع، در مواجهه با شخص حکیم است که نگاه #آیهبین داشتن یک مزیت مهم به شمار میرود، وگرنه برخورداری از نگاه «آیهبین» در مواجهه با اقدامات افراد غیرحکیم، که برای خودنمایی یا فخرفروشی و ... «آیه»هایی پدید آوردهاند هیچ ارزشی ندارد.چهبسا بتوان گفت «آیه»ای واقعا ارزشمند است که مخاطب با دیدن آن، به امری فراتر از آن منتقل شود، ولی نشانهای که شخص را در خود متوقف کند و به جای اینکه او را به افقی بالاتر ببرد به سوی خود بخواند آیهای برای بیهودهکاری است که در اینجا مذمت شده است.
@yekaye#شعراء_۱۲۸
۱۱:۴۷
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
آنچه در چشم دنياپرستان جلوه دارد، در نظر اولياى خدا خوار است و مردم را به خاطر آن سرزنش مىكنند (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»آنچه در چشم دنياپرستان جلوه دارد، در نظر اولياى خدا خوار است و مردم را به خاطر آن سرزنش مىكنند (تفسير نور، ج6، ص349).
@yekaye#شعراء_۱۲۸
۱۱:۴۷
.
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»
روایت شده است که حضرت امیر در مسیر جنگ صفین، بعد از گذشتن از ساباط، در نزدیکیهای صبح به منطقه «مُظلمِ» ساباط (نزدیکیهای مدائن) رسیدند. وقتی بدانجا رسیدند فرمودند: «أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ آیا به هر مکان مرتفعی نشانی بنا میکنید که کاری عبث کنید؟!»وقعة صفين، ص136؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، ج3، ص168 @yekaye#شعراء_۱۲۸
«أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ»روایت شده است که حضرت امیر در مسیر جنگ صفین، بعد از گذشتن از ساباط، در نزدیکیهای صبح به منطقه «مُظلمِ» ساباط (نزدیکیهای مدائن) رسیدند. وقتی بدانجا رسیدند فرمودند: «أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ آیا به هر مکان مرتفعی نشانی بنا میکنید که کاری عبث کنید؟!»
وقعة صفين، ص136؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، ج3، ص168 @yekaye#شعراء_۱۲۸۱۱:۴۷