د
۲-۳-بررسی روایات دستهی دوم؛ روایات رؤیت محوری:به علت فراوانی روایات، آنها را به دو بخش تقسیم کرده و سپس بررسی میکنیم.۱-۲-۳-بخش یکمِ «روایات رؤیت محوری»:روایاتی که با عنوان «صم للرؤیه و افطر للرؤیه» یعنی «با رؤیت روزه بگیر و با رؤیت افطار کن.» آمده است. در این قسمت، تنها خود این جمله را با صرف نظر از قیودات و اضافاتی که در بعضی روایات آمده بررسی میکنیم:🪶همانطور که عرض شد به عقیدهی ما این روایات از روی تقیه صادر شده و بخشی از دلیلمان بر تقیه را گفتیم. حال میخواهیم نشان دهیم که این روایات جزو متشابهات اخبار بوده و اهل بیت علیهم السلام در بیان آن ها، چند وجهی سخن گفته و در بسیاری از موارد «توریه» کردهاند که این خود یکی دیگر از علائم تقیه است.پس وقتی این عبارت «صم للرؤیه و افطر للرؤیه» چندین وجه معنایی دارد، طبیعی است که معصوم برای توریه از آن استفاده کند تا بتواند تقیه کرده و سخن را طوری بیان کند که آنچه باب میل مخاطب است از آن برداشت شود و در عین حال آن کسی از اصحاب که فقیه بوده و در همان جلسه است یا بعدها این حدیث به او میرسد بتواند وجه اصلی مراد امام را تشخیص دهد. توضیحات بیشتر در این باره در ابتدای مطالب گذشت. (اینجا)
وجوه مختلف معناییِ عبارت «صم للرؤیه و افطر للرؤیه» (با رؤیت روزه بگیر و با رؤیت افطار کن):پیش از ذکر این وجوه، نکتهی بسیار مهم آن است که در این روایات نفرمودند «یکم ماه رمضان یا یکم شوال و یا یکم باقی ماهها را با رؤیت کشف کن» یا «روز هلال نو فردای روز رؤیت است»، بلکه فقط صحبت دربارهی «روزه» و «فطر» است. یعنی متعلق امر، تنها روزه و فطر است نه تشخیص دخول شهور قمری. پس این دسته از روایات، حتی تعارض ظاهری هم با بسیاری از روایات عددیه ندارد؛ زیرا موضوع این روایات، «روزه» و «افطار» است نه «دخول شهر». پس شرط تعارض که «وحدت موضوع» است محقق نبوده و اصلاً این روایات با روایات عدد محوران تعارضی نمیکند.
وجه اول:اینکه مراد ائمه علیهم السلام چنین باشد: «صم حتی رؤی الهلال و افطر حتی رؤی الهلال»؛ یعنی: «برای رؤیت هلال و تا وقتی رؤیت شود روزه بگیر یعنی روزه بگیر تا اینکه رؤیت شود و یقین کنی روز اول را روزه گرفتی و ۳۰ روز بشمار و افطار کن تا اینکه هلال رؤیت شود و یقین کنی افطارت در روز یکم شوال بود.»اگر اشکال شود که هلال نو در وسط یا آخر روز رؤیت میشود و نمیتوان پیش از آن نیت روزه کرد در جواب گوییم: همینکه در روز طلب هلال، در بین الطلوعین هلالی در مشرق دیده نشد یعنی آن روز، یکم است و میتوان قبل از صبح نیت روزه کرد و تا طلوع آفتاب روزه را نگه داشت تا مشخص شود امروز از ماه رمضان است یا خیر. همچنین میتوان به نیت یوم الشک روزه گرفت تا در نزدیکی غروب این شک تبدیل به یقین شود. وجه دوم:«با رؤیت هلال در هر زمان که بود واجب است روزه بگیری» یعنی دیگر نمیتوانی پس از رؤیت شدن هلال بگویی روزه نمیگیرم. چرا که دیگر هیچ بهانهای برای روزه نگرفتن وجود ندارد. نه اینکه این هلالی که تو دیدی حتماً هلال روز اول است. بلکه چه هلال روز اول باشد یا دوم یا سوم بالاخره در هر حالت، روزه یا افطار واجب است.وجه سوم:«با رؤیت افطار کن» این عبارت را میتوان چنین معنا کرد: «با رؤیت عید فطر بگیر». هر دو معنا از لفظ «اِفطر» فهمیده میشود. اگر معنای اول مراد حضرت بوده باشد آنگاه تأویل سخن ایشان چنین میشود: «هر وقت هلال ماه شوال را دیدی، اگر روزه داری همان لحظه افطار کن» زیرا یا این هلالی که دیدی هلال روز اول است یا هلال روز دوم یا سوم. و هلالِ هرکدام که باشد، نمیتوانی روزهای که با «نیت واجب» گرفتی را ادامه دهی و باید افطارش کنی. نه اینکه آن روز را حتماً عید فطر و یکم ماه شوال بدانی.وجه چهارم:اثبات شیئ نفی ما عدا نمیکند. اینکه فرمودند «با رؤیت روزه بگیر و با رؤیت افطار کن» نفی نمیکند که بدون رؤیت هم اگر یقین به شب اول کردی روزه بگیر و افطار کن؛ چرا که ملاک، یقین است و اگر کسی از راههای دیگری که ائمه علیهم السلام فرمودند مثل شمارش بر اساس ماه رمضان گذشته یا ماه محرم یا رجب، یقین به روز اول کند باید روزه بگیرد و چنانچه هلال، یکی دو روز بعد از آن رؤیت شد دیگر دلیلی بر روزه نگرفتن نیست.ادامه دارد…
بازگشت به فهرست مطالب
#فقه #احکام #اصول_فقه #تقیه #رؤیت_محوری #عدد_محوری #روزه #فطر
@Hekmateshiei
۲۰:۰۰