#برمدارِ_زمانمجلهٔ اختصاصی کانون خبر و رسانه_بر مدارِ زمانفصل"دوم" | قسمتِ "بیستودوم"موضوع : ساواک چشم و گوش پهلوی دومنام نویسنده : مائده اسماعیلیدانشجوی کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه علامهطباطبائیچشمان تیزبین و دستِ بلندِ نظام پهلوی
سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) که در سال ۱۳۳۵ با همکاری سازمانهای اطلاعاتی آمریکا (CIA) و اسرائیل (موساد) تأسیس شد، تنها یک نهاد اداری یا نظامی نبود؛ بلکه به عنوان «چشم و گوش» محمدرضا پهلوی، نقشی محوری در حفظ ثبات و تداوم قدرت سلطنت ایفا میکرد.در نگاه شاه، ساواک ابزاری حیاتی برای مقابله با چالشهای امنیتیِ برآمده از فضای ملتهب پس از کودتای ۲۸ مرداد بود. وظیفه این سازمان تنها گردآوری اطلاعات نبود؛ ساواک مأموریت داشت تا هرگونه صدای مخالف، جریانهای مارکسیستی، فعالیتهای گروههای اسلامی و تحرکات براندازانه را در نطفه خنثی کند. در واقع، شاه امنیت خود را در گروِ نظارت حداکثری بر فضای سیاسی و اجتماعی کشور میدید .ساواک به تدریج از یک سازمان اطلاعاتی به نهادی تبدیل شد که در تمامی ارکان جامعه حضور داشت. از دانشگاهها و بازار گرفته تا محافل روشنفکری و ادارات دولتی، حضور عوامل ساواک یا خبرچینان (منابع) این سازمان، فضایی از «خودسانسوری» و بیاعتمادی عمومی ایجاد کرده بود. این «نظارت عمومی» باعث شد تا ساواک نه تنها در امنیت، بلکه در سیاستگذاریهای کلان و فرهنگ نیز دخالتهای مستقیم داشته باشد.
دو روی یک سکه: ثبات در برابر سرکوب طرفداران حکومت وقت و برخی مورخان امنیتی، ساواک را عامل اصلی جلوگیری از فروپاشی کشور در میانهی جنگ سرد و مهار گروههایی میدانند که معتقد بودند به دنبال ایجاد هرجومرج یا وابستگی به بلوکشرق هستند. از دیدگاه این گروه، ساواک سدی در برابر نفوذ بیگانه و ضامن ثباتِ دورانِ توسعهگرایی بود در مقابل، منتقدان و مبارزان سیاسی، ساواک را نمادِ استبداد و سرکوبِ سیستماتیک میدانند. شکنجههای کمیته مشترک ضدخرابکاری، دستگیریهای خودسرانه و فضای رعبآوری که این سازمان در زندانهای سیاسی ایجاد کرده بود، به یکی از بزرگترین پاشنههای آشیل حکومت پهلوی تبدیل شد که در نهایت منجر به انزوای سیاسی حکومت و خشم عمومی در سالهای منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ گشت.
در کل می توان گفت ساواک نمونهای کلاسیک از نهادهای امنیتی در رژیمهای اقتدارگرا است؛ نهادی که تلاش داشت با تکیه بر اطلاعات و سرکوب، زمان را برای حکومت متوقف کند. اما تاریخ نشان داد که «چشم و گوش» بودن در فضای امنیتی، به قیمت «ناشنوا و نابینا» شدن در برابر خواستههای واقعی جامعه تمام شد. در نهایت، همین سیستم امنیتی که برای حفظ نظام طراحی شده بود، با ایجاد فاصله میان مردم و حکومت، ناخواسته به یکی از عوامل تسریعکننده روند تحولات منجر به سقوط سلطنت تبدیل شد.
️ درخواست خود مبنی بر روایتِ تاریخ مد نظرتان را به صورت ناشناس برای ما ارسال نمایید:ble.ir/payamresanimbot?start=Ywbj0hdDHHUoNLbHN2VXaD5Btکانون خبر و رسانه دانشگاه علامهطباطبائی @atu_khabar_o_resane۴