صورتی در زیر داردهر چه در بالاستی
« این شبها میادین بزرگ تهران و شهرهای دیگر ایران، محل تجمع، جمعیتهایی است که با شعارهای مشترک دفاع از ایران به عنوان وطن، جغرافیا و هویت میهنی جمع میشوند تا دیوار آتشی در برابر اندیشه تجاوز، تجزیه، تضعیف و تعرض به آن ایجاد کنند.» این گزاره را یک روزنامه نگار منصف، میتواند درباره تجمعات شبانه ایام جنگ بنویسد؛ توصیف و تعلیلی است از لایه بیرونی یک پدیده اجتماعی که مورد استفاده رسانهها قرار میگیرد، اما آیا یک مشاهدهگر علوم اجتماعی هم باید به همین حد بسنده کند؟کلیفورد گیرتس، انسان شناس بزرگ آمریکایی، معتقد بود که برای درک پدیده ها و رویدادهای اجتماعی باید سعی کرد تا آنها را لایه لایه به توصیف در آورد. پدیدههایی مانند آنچه این شبها در خیابانهای شهرهای ایران میبینیم و در خیابانها در جریان هستند، شبکههایی از نمادهایی هستند که معانی عمیقی را با خود حمل میکنند. این معناها مانند اخبار و توصیفهای ژورنالیستی، کوتاه مدت و گذرا نخواهند بود و در میانه تیترهای جنجالی گم نمیشوند، بلکه در حافظههای بلندمدت رسوب کرده و ذهنیتها را تغییر میدهند.اجازه بدهید با مثالی این تفاوت ها را روشن تر کنیم. از زاویه ژورنالیستی و رسانهای، به دعوت مراجع رسمی و برای حمایت از نظام سیاسی در برابر هجمه خارجی و دفاع از حدود میهنی از شبهای اول شروع جنگ رمضان، مردم در میادین و خیابانهای شهرها تجمع میکنند و سرودها و شعار های حماسی سر میدهند. اما از دید توصیف یک پدیده اجتماعی ماجرا همین جا تمام میشود؟ از دید یک مشاهده گر اجتماعی اولین سوال این است که چه کسانی به این تجمعات میآیند؟ از چه طبقات اجتماعی، با چه سبک زندگی، چه سابقه تحصیلات؟ اینها چه شعارهایی سر میدهند، چقدر از این شعارها را خودشان میسازند؟ چقدر از اشعار را؟ چه ترکیب جنسیتی دارند؟ چه تغییراتی در برنامه های رسمی میدهند و چقدر از این تغییرات را تثبیت میکنند؟ادبیاتی که در شعار دادن، یا سرود خواندن استفاده میکنند، چه مفاهیم ثابت و مشترکی دارد که مورد پذیرش همه قرار میگیرد.میشل دو سرتو معتقد است، اگر چه مردم در چارچوبهای رسمی زندگی میکنند و اصول آنها را قبول کرده و در مجراهایی که تعیین میکنند پیش میروند؛ اما جامعه هیچگاه خلاقیت خود را از دست نمیدهد. مردم از طریق تاکتیکهای منحصر به فرد خود تغییراتی را به صورت مداوم و زنده در آن چارچوب ها ایجاد میکنند. و بنا به سلایق خود، هر چند جزئی این چارچوب ها را تغییر میدهند. نکته اینجاست که این تغییرات تاکتیکی ممکن است پس از مدتی تثبیت شود، و چارچوبهای جدید به صورت فرهنگ در جامعه هم تثبیت شده و هم نفوذ میکند.پدیدههای اجتماعی از این دست؛ یک پیام و شکل سیاسی دارد که پس از پایان موقعیت – مثلاً در اینجا جنگ- به موضوعی تاریخی تبدیل خواهد شد، اما لایه زیرینی هم دارد که فرهنگی است و شامل عادات، طبقه بندیها و هنجارهای تثبیت شده خواهد بود. این لایه همیشه زنده و جاری است. فراموش نکنیم این پدیدهها نه تنها خود را معرفی میکنند و فرهنگ و خرده فرهنگ های ماندگارشان را خواهند ساخت، بلکه حاشیه های خود را هم شکل داده که آن خود داستان دیگری است.
* بونصر مشکان
@fault_line
« این شبها میادین بزرگ تهران و شهرهای دیگر ایران، محل تجمع، جمعیتهایی است که با شعارهای مشترک دفاع از ایران به عنوان وطن، جغرافیا و هویت میهنی جمع میشوند تا دیوار آتشی در برابر اندیشه تجاوز، تجزیه، تضعیف و تعرض به آن ایجاد کنند.» این گزاره را یک روزنامه نگار منصف، میتواند درباره تجمعات شبانه ایام جنگ بنویسد؛ توصیف و تعلیلی است از لایه بیرونی یک پدیده اجتماعی که مورد استفاده رسانهها قرار میگیرد، اما آیا یک مشاهدهگر علوم اجتماعی هم باید به همین حد بسنده کند؟کلیفورد گیرتس، انسان شناس بزرگ آمریکایی، معتقد بود که برای درک پدیده ها و رویدادهای اجتماعی باید سعی کرد تا آنها را لایه لایه به توصیف در آورد. پدیدههایی مانند آنچه این شبها در خیابانهای شهرهای ایران میبینیم و در خیابانها در جریان هستند، شبکههایی از نمادهایی هستند که معانی عمیقی را با خود حمل میکنند. این معناها مانند اخبار و توصیفهای ژورنالیستی، کوتاه مدت و گذرا نخواهند بود و در میانه تیترهای جنجالی گم نمیشوند، بلکه در حافظههای بلندمدت رسوب کرده و ذهنیتها را تغییر میدهند.اجازه بدهید با مثالی این تفاوت ها را روشن تر کنیم. از زاویه ژورنالیستی و رسانهای، به دعوت مراجع رسمی و برای حمایت از نظام سیاسی در برابر هجمه خارجی و دفاع از حدود میهنی از شبهای اول شروع جنگ رمضان، مردم در میادین و خیابانهای شهرها تجمع میکنند و سرودها و شعار های حماسی سر میدهند. اما از دید توصیف یک پدیده اجتماعی ماجرا همین جا تمام میشود؟ از دید یک مشاهده گر اجتماعی اولین سوال این است که چه کسانی به این تجمعات میآیند؟ از چه طبقات اجتماعی، با چه سبک زندگی، چه سابقه تحصیلات؟ اینها چه شعارهایی سر میدهند، چقدر از این شعارها را خودشان میسازند؟ چقدر از اشعار را؟ چه ترکیب جنسیتی دارند؟ چه تغییراتی در برنامه های رسمی میدهند و چقدر از این تغییرات را تثبیت میکنند؟ادبیاتی که در شعار دادن، یا سرود خواندن استفاده میکنند، چه مفاهیم ثابت و مشترکی دارد که مورد پذیرش همه قرار میگیرد.میشل دو سرتو معتقد است، اگر چه مردم در چارچوبهای رسمی زندگی میکنند و اصول آنها را قبول کرده و در مجراهایی که تعیین میکنند پیش میروند؛ اما جامعه هیچگاه خلاقیت خود را از دست نمیدهد. مردم از طریق تاکتیکهای منحصر به فرد خود تغییراتی را به صورت مداوم و زنده در آن چارچوب ها ایجاد میکنند. و بنا به سلایق خود، هر چند جزئی این چارچوب ها را تغییر میدهند. نکته اینجاست که این تغییرات تاکتیکی ممکن است پس از مدتی تثبیت شود، و چارچوبهای جدید به صورت فرهنگ در جامعه هم تثبیت شده و هم نفوذ میکند.پدیدههای اجتماعی از این دست؛ یک پیام و شکل سیاسی دارد که پس از پایان موقعیت – مثلاً در اینجا جنگ- به موضوعی تاریخی تبدیل خواهد شد، اما لایه زیرینی هم دارد که فرهنگی است و شامل عادات، طبقه بندیها و هنجارهای تثبیت شده خواهد بود. این لایه همیشه زنده و جاری است. فراموش نکنیم این پدیدهها نه تنها خود را معرفی میکنند و فرهنگ و خرده فرهنگ های ماندگارشان را خواهند ساخت، بلکه حاشیه های خود را هم شکل داده که آن خود داستان دیگری است.
* بونصر مشکان
@fault_line
۱۹:۰۹
تکنولوژی ابزار نیست؛ ما ابزاریم!بریدهای از کتاب
جنگ رمضان به لحاظ سطح استفاده از تکنولوژی یکی از منحصر بفرد ترین درگیریهای نظامی بشر بود. کار به آنجا رسید که نام غولهای بزرگ تکنولوژی هم به جهت ایفای نقش در جنگ و هم به دلیل هدف قرار گرفته شدن به واسطه نقششان در تجاوز، بر سر زبانها افتاد. سارا شارما در مقدمه جدید ترین کتابش «ابزارهای تحملناپذیر؛ فیمنیسم علیه غول تکنولوژی!»، تصاویری از زندگی رهبران غولهای تکنولوژی چون، ایلان ماسک، جف بزوس و ریچارد برانسون، را به نمایش میگذارد که به شکلی بدیع رابطه انسان و تکنولوژی را باز تعریف میکند:
«وقتی نگاه عمیقتری به دسیسههای آنها میاندازیم، درمییابیم که آنها محیطهای رسانهای را ترجیح میدهند و پرورش میدهند که به آنها اجازه میدهد از ابزارها استفاده کنند، در حالی که خودشان هرگز در معرض خطرِ «ابزار شدن» قرار نگیرند. به عبارت دیگر، پدرِ بیگتک واقعاً تکنولوژیها را به عنوان ابزار نمیبیند، بلکه همانطور که در ادامه توضیح خواهم داد، آنها تکنولوژیها را به عنوان «محیطهایی» تصور میکنند که در آن قدرت خود را پرورش داده، مدیریت کرده و گسترش دهند. اما من و شما، ما همان ابزارها هستیم».@fault_line
جنگ رمضان به لحاظ سطح استفاده از تکنولوژی یکی از منحصر بفرد ترین درگیریهای نظامی بشر بود. کار به آنجا رسید که نام غولهای بزرگ تکنولوژی هم به جهت ایفای نقش در جنگ و هم به دلیل هدف قرار گرفته شدن به واسطه نقششان در تجاوز، بر سر زبانها افتاد. سارا شارما در مقدمه جدید ترین کتابش «ابزارهای تحملناپذیر؛ فیمنیسم علیه غول تکنولوژی!»، تصاویری از زندگی رهبران غولهای تکنولوژی چون، ایلان ماسک، جف بزوس و ریچارد برانسون، را به نمایش میگذارد که به شکلی بدیع رابطه انسان و تکنولوژی را باز تعریف میکند:
«وقتی نگاه عمیقتری به دسیسههای آنها میاندازیم، درمییابیم که آنها محیطهای رسانهای را ترجیح میدهند و پرورش میدهند که به آنها اجازه میدهد از ابزارها استفاده کنند، در حالی که خودشان هرگز در معرض خطرِ «ابزار شدن» قرار نگیرند. به عبارت دیگر، پدرِ بیگتک واقعاً تکنولوژیها را به عنوان ابزار نمیبیند، بلکه همانطور که در ادامه توضیح خواهم داد، آنها تکنولوژیها را به عنوان «محیطهایی» تصور میکنند که در آن قدرت خود را پرورش داده، مدیریت کرده و گسترش دهند. اما من و شما، ما همان ابزارها هستیم».@fault_line
۲۱:۱۶
بازارسال شده از
تأملات زندگی در سایهی جنگ ـ ۸
پل خواجو: تمثیل ایران
قرار دیشبمان، پل خواجو بود. بالای پل و در محوطه و میدان مجاور، با فاصله، چند موکب مختلف طبق روال شبهای گذشته برپا بودند. یکیشان بر السیدی بزرگی یک کلیپ موسیقی به زبان انگلیسی دربارهی ایران پخش میکرد و چند متر آنسوتر، در موکب دیگری، جوانی در حمایت از لبنان و لزوم اتحاد مداحی میکرد. حضار هم پاسخش را میدادند و پرچم میگرداندند. پایین پل و در دهانهها اما حال و هوای دیگری حکمفرما بود. طبق سنت همیشگی، بساط آوازخوانیهای مردمی برپا بود. در یک دهانه، پسر جوانی «ای ایران» میخواند، و چند دهانه آنطرفترش جماعتی ترانههای آغاسی و مهستی را همخوانی میکردند و کف میزدند و دو سه نفر هم وسط حلقه میرقصیدند. انگار با چند قدم از یک دنیا به دنیای دیگری وارد میشدی.
به پیشنهاد پسر کوچکم، در تاریکی شب و در بستر خشکشدهی رود قدم زدیم. چند دقیقه که پیش رفتیم، برگشتم و حالا از نمای باز پل خواجو ـ این اوج زیبایی و شکوه هنر ایرانی ـ را به تماشا ایستادم. در این نما، بالا و پایین پل در یک کادر قرار میگرفتند. تصویری لانگشات از اعضای یک جامعه که با همهی تفاوتها، زبانشان از یک جنس بود: شعر و موسیقی. و خواجو، این میراث تاریخی، بین دو گروه پل زده بود.
با اینکه همیشه و از کودکی عاشق این پل بودهام، اما در آن نما زیباتر از همیشه برایم جلوه کرد. تمثیلی بود از خودِ ایران. ایرانی که تصویرش نه بهتنهایی با پایین پلیها کامل است و نه بهتنهایی با بالای پلیها (و البته دیگرانی که جزو هیچکدام نیستند). ایرانی که مجموع همهی این تکههاست و اتصالدهندهی آنها با هم. هر تعریفی از جامعه که بخواهد با حذف و طرد یکی از این اجزا ساخته شود، محکوم به شکست است. آنچه نیاز ضروری امروز ماست، فهم و پذیرش و بهرسمیتشناختن این تکثر و تنوع است و پایبندی به لوازم آن. چه توسط حاکمیت و چه تکتک شهروندان. مدارا و پذیرش دیگری (در همان مختصاتی که هست)، و به عنوان یک اصل پایدار (نه تاکتیکی موقتی برای عبور از بحران جنگ و فردایش روز از نو و روزی از نو)، برای ایرانِ زخمیِ امروز ضرورتیتر از هرچیز است. ایرانی که هم زخمِ دی بر تن دارد و هم زخمِ اسفند. در دل این همزیستی است که میبینی خانمهای چادریِ پرچمبهدوش در مسیر برگشت از موکبشان، لختی کنار جماعت آوازخوان زیر پل پا سست میکنند و به تماشا میایستند، و دختران جوان بدون روسری هم چایی و دمنوش بساط دورهمی دوستانهشان را از موکب کنار پل میگیرند. پل خواجو، همان ایرانی است که دوستش داریم.
محسنحسام مظاهری
۱۴۰۵/۰۲/۰۲@mohsenhesammazaheri
پل خواجو: تمثیل ایرانقرار دیشبمان، پل خواجو بود. بالای پل و در محوطه و میدان مجاور، با فاصله، چند موکب مختلف طبق روال شبهای گذشته برپا بودند. یکیشان بر السیدی بزرگی یک کلیپ موسیقی به زبان انگلیسی دربارهی ایران پخش میکرد و چند متر آنسوتر، در موکب دیگری، جوانی در حمایت از لبنان و لزوم اتحاد مداحی میکرد. حضار هم پاسخش را میدادند و پرچم میگرداندند. پایین پل و در دهانهها اما حال و هوای دیگری حکمفرما بود. طبق سنت همیشگی، بساط آوازخوانیهای مردمی برپا بود. در یک دهانه، پسر جوانی «ای ایران» میخواند، و چند دهانه آنطرفترش جماعتی ترانههای آغاسی و مهستی را همخوانی میکردند و کف میزدند و دو سه نفر هم وسط حلقه میرقصیدند. انگار با چند قدم از یک دنیا به دنیای دیگری وارد میشدی.
به پیشنهاد پسر کوچکم، در تاریکی شب و در بستر خشکشدهی رود قدم زدیم. چند دقیقه که پیش رفتیم، برگشتم و حالا از نمای باز پل خواجو ـ این اوج زیبایی و شکوه هنر ایرانی ـ را به تماشا ایستادم. در این نما، بالا و پایین پل در یک کادر قرار میگرفتند. تصویری لانگشات از اعضای یک جامعه که با همهی تفاوتها، زبانشان از یک جنس بود: شعر و موسیقی. و خواجو، این میراث تاریخی، بین دو گروه پل زده بود.
با اینکه همیشه و از کودکی عاشق این پل بودهام، اما در آن نما زیباتر از همیشه برایم جلوه کرد. تمثیلی بود از خودِ ایران. ایرانی که تصویرش نه بهتنهایی با پایین پلیها کامل است و نه بهتنهایی با بالای پلیها (و البته دیگرانی که جزو هیچکدام نیستند). ایرانی که مجموع همهی این تکههاست و اتصالدهندهی آنها با هم. هر تعریفی از جامعه که بخواهد با حذف و طرد یکی از این اجزا ساخته شود، محکوم به شکست است. آنچه نیاز ضروری امروز ماست، فهم و پذیرش و بهرسمیتشناختن این تکثر و تنوع است و پایبندی به لوازم آن. چه توسط حاکمیت و چه تکتک شهروندان. مدارا و پذیرش دیگری (در همان مختصاتی که هست)، و به عنوان یک اصل پایدار (نه تاکتیکی موقتی برای عبور از بحران جنگ و فردایش روز از نو و روزی از نو)، برای ایرانِ زخمیِ امروز ضرورتیتر از هرچیز است. ایرانی که هم زخمِ دی بر تن دارد و هم زخمِ اسفند. در دل این همزیستی است که میبینی خانمهای چادریِ پرچمبهدوش در مسیر برگشت از موکبشان، لختی کنار جماعت آوازخوان زیر پل پا سست میکنند و به تماشا میایستند، و دختران جوان بدون روسری هم چایی و دمنوش بساط دورهمی دوستانهشان را از موکب کنار پل میگیرند. پل خواجو، همان ایرانی است که دوستش داریم.
محسنحسام مظاهری۱۴۰۵/۰۲/۰۲@mohsenhesammazaheri
۲۰:۲۷