#آیه_نوشتإِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ (رعد،۱۱)در اینجا به آیهای مشهور از قرآن کریم میپردازیم که برداشت دقیقی از آن صورت نمیگیرد. آیهی یازدهم سورهی رعد معمولاً هنگامی به کار برده میشود که انتظار اراده و همت جمعی برای ایجاد تغییر یا انقلاب در میان گروهی باشد. چرا که تصور میشود مطابق این آیه، در صورتی که ارادهای برای تغییر درونی وجود نداشته باشد، هیچ گونه تحول بیرونی در جامعه رخ نخواهد داد و اصلاح اجتماعی محقق نخواهد شد.اگرچه این گزاره در کلیت خود نادرست نیست، اما بررسی دقیقتر سیاق آیات و نیز آیات مشابه، نشان میدهد که این آیه در وهله اول، درصدد بیانِ معنای مذکور نمیباشد.ابتدا آیات ۵۲ و ۵۳ سوره انفال را ملاحظه کنیم:در سوره انفال، برای تبیین چرایی گرفتار شدن فرعونیان به عذاب الهی چنین آمده است:«ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَىٰ قَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ.»همانگونه که مشاهده میشود، واژهی «تغییر» در معنای منفی به کار رفته است؛ یعنی آن قوم نعمتی الهی را دریافت کرده بودند، اما به واسطه کفران و انحراف، آن نعمت را دگرگون ساختند و خداوند نیز در پاسخ، آن نعمت را دگرگون کرد که نهایتاً منجر به عذاب الهی گردید.اکنون باز به آیهی سوره رعد بازمیگردیم و با توجه به سیاق قبل و بعد آن، به واقعیت موضوع میپردازیم.در ابتدای سوره فضای کلی آیات بر محور کفران نعمتهای الهی و درخواست کافران برای نزول عذاب قرار دارد. در ادامه، آیه ۱۱ بیان میدارد که خداوند نعمتی را از قومی نخواهد گرفت، مگر آنکه خود آنان آن نعمت را دگرگون کرده باشند. علاوه بر این، جملهای در ادامه آمده است که تأییدکننده این برداشت است:«وَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَ مَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ»این جمله در حقیقت پایان آیه است و نشان میدهد که هرگاه خداوند به سبب ارادهی آن قوم، تغییر سوء و عذابی را مقدر سازد، دیگر هیچ بازگشتی در کار نخواهد بود.بنابراین، خلاصه کلام آن است که این عبارت مشهور قرآنی نه بیانگر لزوم اراده و همت درونی برای اصلاح و تغییر اجتماعی، بلکه نشانگر تأثیر اعمال و رفتار نادرست در تغییر سرنوشت و از دست رفتن نعمات الهی است. صفحه گفتگو با قرآن | قرآنگفت@ghorangoft_ir۱۷:۱۸