خبر آمد، خبری در راه است
برنامه علوم انسانی در دوره سطح مشکوة در تمامی این سالها، برنامه‌ی جامعی نبود. یک دوره "اقتصادنا" خواند. یک زمانی کتاب "الاسلام یقود الحیاة". دوره‌هایی اندکی جامعه شناسی و هر کدام به یک شکلی. گاهی با بررسی ریشه ها و نقد مبتنی بر حکمت و گاهی هم غربزده. دوره ای به جای نهایه علامه، کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم را خواند. ولی نمی از یمی.حتی در دوره تخصص هم، رشته ها بیشتر به دروس اختصاصی خود پرداختند. و به سایر رشته های علوم انسانی کمتر پرداخته می شود. ولی تمامی رشته ها به آشنایی اولیه ولو در حد حلقه اولی با تمامی علوم انسانی نیاز دارند. البته این کمبود محدود به ما نیست. اغلب متخصصان یک رشته، رشته‌های دیگر را نمی‌شناسند. اقتصاددان از جامعه‌شناسی و روان‌شناسی بی‌خبر یا کم‌خبر است. روان‌شناس از اقتصاد و سیاست. جامعه‌شناس از روان‌کاوی و اقتصاد. این دغدغه منجر به تلاش برای تعریف دوره و تالیف کتابی برای دوره سطح مشکوة شد. مثل سه کتاب قبلی که چاپ شده است، فعلا دغدغه پذیرش این دوره، توسط مدارس مشکوة را ندارم. صرفا ایده ها را در میان طلاب طرح می کنم. اگر چه بخشهای تکمیل شده را هم به بعضی از دوستان دادم.
نظم دادن پریشانی:در کتاب جدیدم، «نظم پریشانی» به این می پردازم که علوم انسانی سخت است. ما در علوم انسانی با انسان کار داریم. و کار با انسان سخت است. با اشیاء فیزیکی کار نمی کنیم. انسان ها معنا می سازند. پیچیدگی دارند. یک تکه پارچه برای یک فرد پرچم است و مایه افتخار و برای دیگر یک دستمال کهنه بی ارزش. انسان ها تغییر می کنند. انسان ها گاه دروغ می گویند. حتی در درون ذهن و جان خودشان و به خودشان. و شناخت این پیچیدگی کار سختی است. در این کتاب پنج پنجره باز کرده ام به فلسفه غرب، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد و سیاست. گاه یک پدیده واحد همزمان روانی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و فلسفی است. اما در این هیاهوی نظرات غربی خیلی از بزرگان ما غرق شده اند. نظم دادن به این پریشانی، رزق روزهای تعطیلی جنگ و تابستان و محصول هدایت اساتید مشکوة بود.
نقد علوم غربی از دید غرب:همزمان با نظم دهی به پریشان گویی و در هم آشفتگی نظریات غربی در لایه اول، در لایه دوم به نقد این نظریات از دیدگاه خود غربی ها هم پرداخته ایم. زمانی استاد سوزنچی می گفت خودِ غرب، غرب را نقد کرده است و ما غافلیم. مشکل ما این است که این نقدهای خوب را ترجمه نمی‌کنیم، اما آثار دارای جهات ضد مذهب به سرعت ترجمه و در اوساط علمی ما پخش می شود. در حالیکه افراد متعهد در غرب به نقد و چکش کاری نظریات پرداخته اند. ما به جای شناسایی این جریان‌های منتقد، همه غرب را یک‌جا می‌زنیم. در حالی که در خود غرب، مسیحی‌ها و یهودی‌های متعهد داریم که محکم در مقابل جریان های انحراف از انسانیت ایستاده اند. ما نه آن‌ها را می‌شناسیم، نه آثارشان را ترجمه می‌کنیم. در یک کتاب اولیه که تنها قرار است مفاهیم ابتدایی مطرح شود، نقد کردن نظریات بسیار کار غامض و سختی است. ولی چاره ای نیست. ما باید از مصرف‌کننده نظریات به تحلیلگر تغییر موضع بدهیم. و کسی جرئت این کار را ندارد مگر کسی که خود را آماده نقدهای اساتید کرده تا کاری پیش برود.
پرداختن به فلسفه علمانصافا در میانه علوم انسانی خواندن در حداکثر دو واحد، دیگر فرصتی برای اشاره به فلسفه علم نمی ماند. ولی از کاربرد آن هم در این کتاب غفلت نشده است. اگر چه فرصت طرح مباحث به صورت مستقیم نبوده است. ولی جناب استاد یزدان‌پناه و ... برایم مصداق تاکید زیاد بر فلسفه‌ی علم بوده اند.
پرداختن به جامعه شناسی و تاریخ علم و بستر طرح نظریاتیکی از راه های اشراف بر نظریات و نظریه پرداز شدن، پرداختن به Metha-theory هاست. هر انسانی در بستری از دین، خانواده، ترس، تبعید، عشق یا بلاها زندگی کرده است. نظریه را باید با پیش‌فرض‌های زیرین نظریه دید. تاریخی که هر اندیشه در آن طرح شده است. مثلا اگر تاریخ بخوانیم متوجه می شویم که مفهوم «ساختار» همزمان در زبان‌شناسی، انسان‌شناسی، روان‌کاوی و جامعه‌شناسی پیدا شده است. چه جالب! در دروس علوم انسانی خیلی دیر به این لایه ها می رسیم. شاید خیلی از اساتید برتر کشور ما، به این لایه کار نداشته باشند و اهمیتی ندهند. نظریه ها نه حق مطلق بلکه پاسخ تاریخی-انسانی به یک مسئله است. پشت هر حرف، یک انسان و دردهای زندگیش را باید دید.
پرداختن به حکمت یمانی:می توان غرب را از دید تمامی لایه های بالا مورد بررسی قرار داد و اصلا وارد حکمت خودی نشد. ولی مگر می شود؟ ما سالها در مشکوة آموزش دیده ایم، تا به این لایه برسیم. إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولا
@m_research
برنامه علوم انسانی در دوره سطح مشکوة در تمامی این سالها، برنامه‌ی جامعی نبود. یک دوره "اقتصادنا" خواند. یک زمانی کتاب "الاسلام یقود الحیاة". دوره‌هایی اندکی جامعه شناسی و هر کدام به یک شکلی. گاهی با بررسی ریشه ها و نقد مبتنی بر حکمت و گاهی هم غربزده. دوره ای به جای نهایه علامه، کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم را خواند. ولی نمی از یمی.حتی در دوره تخصص هم، رشته ها بیشتر به دروس اختصاصی خود پرداختند. و به سایر رشته های علوم انسانی کمتر پرداخته می شود. ولی تمامی رشته ها به آشنایی اولیه ولو در حد حلقه اولی با تمامی علوم انسانی نیاز دارند. البته این کمبود محدود به ما نیست. اغلب متخصصان یک رشته، رشته‌های دیگر را نمی‌شناسند. اقتصاددان از جامعه‌شناسی و روان‌شناسی بی‌خبر یا کم‌خبر است. روان‌شناس از اقتصاد و سیاست. جامعه‌شناس از روان‌کاوی و اقتصاد. این دغدغه منجر به تلاش برای تعریف دوره و تالیف کتابی برای دوره سطح مشکوة شد. مثل سه کتاب قبلی که چاپ شده است، فعلا دغدغه پذیرش این دوره، توسط مدارس مشکوة را ندارم. صرفا ایده ها را در میان طلاب طرح می کنم. اگر چه بخشهای تکمیل شده را هم به بعضی از دوستان دادم.
نظم دادن پریشانی:در کتاب جدیدم، «نظم پریشانی» به این می پردازم که علوم انسانی سخت است. ما در علوم انسانی با انسان کار داریم. و کار با انسان سخت است. با اشیاء فیزیکی کار نمی کنیم. انسان ها معنا می سازند. پیچیدگی دارند. یک تکه پارچه برای یک فرد پرچم است و مایه افتخار و برای دیگر یک دستمال کهنه بی ارزش. انسان ها تغییر می کنند. انسان ها گاه دروغ می گویند. حتی در درون ذهن و جان خودشان و به خودشان. و شناخت این پیچیدگی کار سختی است. در این کتاب پنج پنجره باز کرده ام به فلسفه غرب، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد و سیاست. گاه یک پدیده واحد همزمان روانی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و فلسفی است. اما در این هیاهوی نظرات غربی خیلی از بزرگان ما غرق شده اند. نظم دادن به این پریشانی، رزق روزهای تعطیلی جنگ و تابستان و محصول هدایت اساتید مشکوة بود. نقد علوم غربی از دید غرب:همزمان با نظم دهی به پریشان گویی و در هم آشفتگی نظریات غربی در لایه اول، در لایه دوم به نقد این نظریات از دیدگاه خود غربی ها هم پرداخته ایم. زمانی استاد سوزنچی می گفت خودِ غرب، غرب را نقد کرده است و ما غافلیم. مشکل ما این است که این نقدهای خوب را ترجمه نمی‌کنیم، اما آثار دارای جهات ضد مذهب به سرعت ترجمه و در اوساط علمی ما پخش می شود. در حالیکه افراد متعهد در غرب به نقد و چکش کاری نظریات پرداخته اند. ما به جای شناسایی این جریان‌های منتقد، همه غرب را یک‌جا می‌زنیم. در حالی که در خود غرب، مسیحی‌ها و یهودی‌های متعهد داریم که محکم در مقابل جریان های انحراف از انسانیت ایستاده اند. ما نه آن‌ها را می‌شناسیم، نه آثارشان را ترجمه می‌کنیم. در یک کتاب اولیه که تنها قرار است مفاهیم ابتدایی مطرح شود، نقد کردن نظریات بسیار کار غامض و سختی است. ولی چاره ای نیست. ما باید از مصرف‌کننده نظریات به تحلیلگر تغییر موضع بدهیم. و کسی جرئت این کار را ندارد مگر کسی که خود را آماده نقدهای اساتید کرده تا کاری پیش برود. پرداختن به فلسفه علمانصافا در میانه علوم انسانی خواندن در حداکثر دو واحد، دیگر فرصتی برای اشاره به فلسفه علم نمی ماند. ولی از کاربرد آن هم در این کتاب غفلت نشده است. اگر چه فرصت طرح مباحث به صورت مستقیم نبوده است. ولی جناب استاد یزدان‌پناه و ... برایم مصداق تاکید زیاد بر فلسفه‌ی علم بوده اند. پرداختن به جامعه شناسی و تاریخ علم و بستر طرح نظریاتیکی از راه های اشراف بر نظریات و نظریه پرداز شدن، پرداختن به Metha-theory هاست. هر انسانی در بستری از دین، خانواده، ترس، تبعید، عشق یا بلاها زندگی کرده است. نظریه را باید با پیش‌فرض‌های زیرین نظریه دید. تاریخی که هر اندیشه در آن طرح شده است. مثلا اگر تاریخ بخوانیم متوجه می شویم که مفهوم «ساختار» همزمان در زبان‌شناسی، انسان‌شناسی، روان‌کاوی و جامعه‌شناسی پیدا شده است. چه جالب! در دروس علوم انسانی خیلی دیر به این لایه ها می رسیم. شاید خیلی از اساتید برتر کشور ما، به این لایه کار نداشته باشند و اهمیتی ندهند. نظریه ها نه حق مطلق بلکه پاسخ تاریخی-انسانی به یک مسئله است. پشت هر حرف، یک انسان و دردهای زندگیش را باید دید. پرداختن به حکمت یمانی:می توان غرب را از دید تمامی لایه های بالا مورد بررسی قرار داد و اصلا وارد حکمت خودی نشد. ولی مگر می شود؟ ما سالها در مشکوة آموزش دیده ایم، تا به این لایه برسیم. إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولا@m_research
۷